ચીન ન કરે એટલુ ઓછુ…. ચીનમાં મોટા પાયે ચાલી રહી છે કીડીઓની તસ્કરી, ખાસ પ્રજાતિની એક કીડીની કિંમત છે 21000 રૂપિયા- વાંચો
આપણે અક્સર સોના-ચાંદી, હિરા-મોતી, હાથીદાંત, કિમતી લાકડા, વાઘનુ ચામડુ, ગેંડાના શિંગડાની તસ્કરી વિશે સાંભળ્યુ હશે પરંતુ ભાગ્યે જ કોઈએ કીડીની તસ્કરી વિશે સાંભળ્યુ હશે. પરંતુ આપણો પડોશી દેશ ચીન કીડીને પણ છોડતો નથી અને કીડીનું સ્મગલિંગ કરી રહ્યો છે. તાજેતરમાં જ વિશ્વભરમાં વન્યજીવ તસ્કરીનું એક એવુ પાસુ વિશ્વ સમક્ષ આવ્યુ છે જેમણે પર્યાવરણવિદો અને વિશ્વના ખાસ કરીને એશિયાના દેશોના ફોરેસ્ટ ગાર્ડ્સને ચિંતામાં મુકી દીધા છે.
હાલ ચીનમાં કીડીઓની તસ્કરીનો એક નવો ટ્રેન્ડ શરૂ થયો છે. વિશ્વમાં સૌથી વધુ કીડીઓની તસ્કરી પાછળ મુખ્યત્વે ચીનનો હાથ હોવાનું સામે આવ્યુ છે. જેના કારણે એશિયા અને આફ્રિકા સહિતના દેશો પરેશાન છે. હવે એ જાણવુ પણ જરૂરી છે કે આખરે આ ચીનાઓ આ કીડીઓનું શું કરે છે? BBC ની એક રિપોર્ટ અનુસાર, કેન્યાની રાજધાની નૈરોબી ના ઍરપોર્ટ પરથી એક ચીની નાગરિકની કીડીઓની તસ્કરી માટે ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. તેની બેગમાંથી 2000 થી વધુ જીવતી કીડીઓ મળી આવી હતી. હવે તેને કેન્યાઈ કોર્ટે કીડીઓની તસ્કરીના આરોપમાં એક વર્ષની સજા સંભળાવી છે. અને સાથે જ 10 લાખ કેન્યાઈ શીલિંગ નો દંડ પણ ફટકાર્યો છે.કેન્યામાં ચીની નાગરિકની ધરપકડ બાદ કીડીઓના આ આખા કાળાબજારનો પર્દાફાશ થયો છે.
આ ધરપકડ બાદ ઊંડાણપૂર્વની તપાસને અંતે સામે આવ્યુ કે આ કોઈ સામાન્ય ચોરી નથી પરંતુ એક મોટુ ઈન્ટરનેશનલ રેકેટ છે. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં એક કીડીની કિંમત અંદાજિત 220 ડૉલર એટલે કે ભારતીય મૂલ્યમાં આશરે 21 હજાર રૂપિયા જેટલી હોઈ શકે છે. આટલી ઊંચી કિંમત હોવાને કારણે જ ચીની તસ્કરો આફ્રિકાના જંગલોમાં કીડીઓના દરોની શોધમાં રખડતા જોવા મળે છે.
ચીન શા માટે કરે છે કીડીઓની તસ્કરી?
ચીનમાં કીડીઓની પ્રબળ માગ છે. ચીનમાં કીડીઓની તસ્કરી માટે આ ત્રણ કારણો ખાસ જવાબદાર છે.
કીડીઓને પેટ તરીકે રાખવાનો શોખ
ચીન અને યુરોપના અનેક દેશોમાં કીડીઓને પાળવાનો અનોખો ક્રેઝ છેલ્લા થોડા સમયથી ઘણો વધ્યો છે. લોકો કીડીઓને ખાસ પ્રકારના પારદર્શક કાચના ઘરોમાં રાખે છે. જેને ‘ફોર્મિકેરિયમ’ કહેવામાં આવે છે. આ કાચના ઘરોમાં કીડીઓ પોતાની કોલોની કેવી રીતે બનાવે છે, કેવી રીતે કામ કરે છે, એકબીજા સાથએ કેવી રીતે સંવાદ કરે છે તે જોવુ એ શોખીનો માટે મનોરંજનનું સાધન છે. આ શોખ પાછળ લોકો હજારો ડોલર ખર્ચી નાખે છે. આવા ‘ફોર્મિકેરિયમ’ ની કિંમત પણ હજારો ડૉલરમાં હોય છે.
પરંપરાગત ચાઈનિઝ દવાઓ બનાવવા
ચીનમાં પ્રાચીન કાળથી જીવજંતુઓનો ઉપયોગ દવા બનાવવામાં કરવામાં આવે છે. કીડીઓની તસ્કરી પણ પરંપરાગત ચીની ચિકિત્સા પદ્ધતિ માટે કરવામાં આવે છે. જેમા સંધિવા (આર્થરાઈટિસ)ની દવાઓમાં તેમજ અન્ય જુની બીમારીઓની સારવાર માટે કરવામાં આવે છે. ચીનીઓ એવુ માને છે કે કીડીઓની અંદર રહેલા તત્વો સાંધાના દુખાવામાં રાહત આપે છે.
ફોર્મિક એસિડ અને ડ્રગ્સ બનાવવા
કીડીના શરીરમાં કુદરતી રીતે ફોર્મિક એસીડ હોય છે. આ તસ્કરી કરાયેલી કીડીમાંથી ફોર્મિક એસિડ કાઢીને તેનો ઉપયોગ કેટલીક નશીલી દવાઓ અથવા ડ્રગ્સ બનાવવા માટે પણ કરવામાં આવી શક છે, જેની બ્લેક માર્કેટમાં ખૂબ માગ હોય છે.
કીડીઓની તસ્કરીની પદ્ધતિ
કીડીઓની તસ્કરી પણ અત્યંત જટિલ હોય છે. પરંતુ ચીની તસ્કરો તેની ચતુરાઈ કામે લગાડે છે. કદમાં પહેલેથી જ નાની કીડીઓને કેપ્સ્યુલ, સિરીંજ અથવા કપડામાં છુપાવીને લઈ જવામાં કોઈ રિસ્ક નથી રહેતુ. ક્યારેક તો ઍરપોર્ટના સ્કેનર પણ આ કીડીઓને સ્કેન કરી શક્તા નથી. જેનો ફાયદો તસ્કરો બખૂબી ઉઠાવે છે. ક્યારેક કીડીઓને ભીના રૂ, રૂમાલ સાથે ટેસ્ટ ટ્યુબમાં રાખવામાં આવે છે. જેનાથી તે બે મહિના સુધી જીવિત રહી શકે છે.
વિશાળ આફ્રિકી હાર્વેસ્ટર કીડીની રાણી, જે આકારમાં મોટી હોય છે અને રંગમાં રતાશ પડતી રતુમડી હોય છે. આંતરરાષ્ટ્રીય તસ્કરોનું મુખ્ય ટાર્ગેટ આ રાણી કીડી જ હોય છે. જેને આફ્રિકી હાર્વેસ્ટર કીડીઓ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. એક રાણી કીડી બજારમાં 21 હજાર રૂપિયામાં વેચાય છે. આ કાળાબજારી સામાન્ય રીતે ઓનલાઈન જ થતી હોય છે.
ખાસ કરીને ગર્ભ ધારણ કરનારી રાણી કીડી કોલોની બનાવી શકે છે અને દાયદાઓ સુધી જીવિત રહી શકે છે, કદાચ 50 થી 70 વર્ષ સુધી જીવી શકે છે અને તે આજીવન ઈંડા આપીને આખી નવી કોલોની ઊભી કરી શકે છે. તેને આસાનીથી સરહદ પાર મોકલી શકાય છે કારણ કે સ્કેનરમાં સામાન્ય રીતે જૈવિક પદાર્થો સ્કેન નથી થતા. તેનો લાભ તસ્કરોને મળી જાય છે.
કીડીઓની તસ્કરીનો મુખ્ય સમય
ખાસ કરીને ચોમાસામાં જ્યારે આ રાણી કીડીઓ પ્રજનન માટે બહાર આવે છે ત્યારે જ તસ્કરો તેનો શિકાર કરે છે. પ્રજનન દરમિયાન પાંખો વાળી નર કીડીઓ તેના દરમાંથી બહાર આવેલી રાણી કીડીઓને પ્રેગનન્ટ કરે છે. જે એ સમયે ઉડાન કરે છે. તસ્કરો માટે આ સમય જ આ રાણી કીડીઓનો શિકાર કરવાનો અને તેને વેચવા માટેનો શ્રેષ્ઠ સમય હોય છે. આ કીડીઓની વૈશ્વિક સ્તરે કાળા બજારી કરવામાં આવે છે. પૂર્વી આફ્રિકી દેશણાં ખાસ કરીને હાથી દાંત અને ગેંડાના શીંગડા જેવા હાઈપ્રોફાઈલ વન્ય જીવો અપરાધોની સાથે કીડીઓની તસ્કરી પણ થાય છે. ટ
ચીન સિવાય અન્ય ક્યા દેશોમાં કીડીઓની તસ્કરી થાય છે?
કીડીઓની તસ્કરી માટે આખુ એક આંતરરાષ્ટ્રીય નેટવર્ક ચાલી રહ્યુ છે. તે હાલ માત્ર ચીન પૂરતી મર્યાદિત નથી રહી. પરંતુ અનેક દેશોમાં તેનુ નેટવર્ક ફેલાઈ ગયુ છે. ખાસ કરીને કીડીઓનો મુખ્ય સ્ત્રોત કેન્યા છે. કેન્યાની રિફ્ટ વેલી વિસ્તારમાં કીડીઓના હજારો ટીલાઓ આવેલા છે જે આ તસ્કરીનું મુખ્ય હબ બની ગયા છે. કેન્યા સહિત વિયેતનામ અને બેલ્જિયમ ના નાગરિકો પણ ઓનલાઈન બ્લેક માર્કેટ દ્વારા કીડીઓની ગેરકાયદે તસ્કરીમાં સક્રિય હોવાનું તપાસમાં ખૂલ્યુ છે. યુરોપ અને એશિયાના દેશો પણ કીડીઓની તસ્કરીમાં સામેલ છે. યુરોપના બજારોમાં પાલતુ કીડીઓની ભારે માગ રહે છે.
કીડીઓની તસ્કરીથી ખેતી અને જૈવ સૃષ્ટિ પર ખતરો
ચીનમાં છેલ્લા છ મહિનામાં 58,000 થી વધુ કીડીઓની ગેરકાયદે કોલોનીઓ ઓનલાઈન વેચવામાં આવી છે. આ ઓનલાઈન વેચાણ પર દેખરેખ રાખતા શોધકર્તાએ નોંધ્યુ કે આ વેચાયેલી પ્રજાતિઓમાંથી 1/4 થી વધુ કીડીઓ ચીનની મૂળ નિવાસી ન હતી, જ્યારે તેની આયાત પણ ગેરકાયદે છે. ત્યારે આ તમામ કીડીઓ તસ્કરી કરાયેલી હતી.
જો આક્રમક કીડીઓનો વેપાર વધતો રહેશે, તો બહુ ઓછા સમયમાં આમાંની કેટલીક કીડીઓ તેમના ફોર્મિકેરિયમમાંથી બહાર નીકળીને જંગલમાં ફેલાઈ જશે. જર્નલ બાયોલોજિકલ કન્ઝર્વેશનમાં પ્રકાશિત એક લેખ અનુસાર, વિશાળ આફ્રિકન હાર્વેસ્ટર કીડી ચીનમાં સૌથી વધુ વેપાર થતી પ્રજાતિઓમાંની એક હોઈ શકે છે. તેનુ વૈજ્ઞાનિક નામ મેસર સેફાલોટ્સ છે. જે પૂર્વ આફ્રિકાની એક પ્રજાતિ છે. તે વિશ્વની સૌથી મોટી બીજ સંગ્રહકોમાંની એક છે અને દક્ષિણપૂર્વ ચીનમાં મુખ્યત્વે અનાજ આધારિત ખેતીને સંભવિત રીતે વિક્ષેપિત કરી શકે છે.
આ એક બહુ મોટો ખતરો છે. ખાસ કરીને આફ્રિકાની ‘મેસર સેફાલોર્ટ્સ’ નામની વિશાળ હાર્વેસ્ટર કીડીઓ જો ચીનના જંગલોમાં કે ખેતરોમાં ફેલાઈ જાય, તો તે ત્યાંની ખેતીને બરબાદ કરી શકે છે. આ કીડીઓ અનાજના દાણા ભેગા કરવામાં માહિર હોય છે, જે ચીનની અનાજ આધારિત કૃષિ વ્યવસ્થાને ખોરવી નાખવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
હાલ તો જે જીવ આપણને ખૂબ જ નાની અને બિનહાનિકારક લાગે છે, તેની પાછળ એક મોટું આંતરરાષ્ટ્રીય આર્થિક અને પર્યાવરણીય જોખમ રહેલુ છે. ચીન દ્વારા કરવામાં આવતી આ તસ્કરી માત્ર કાયદાનો ભંગ નથી, પરંતુ કુદરતના સંતુલન સાથે કરાઈ રહેલો એક ખતરનાક ખેલ છે અને જો સમય રહેતા તેને રોકવામાં નહીં આવે તો કીડીઓનુ યુદ્ધ ભવિષ્યમાં મોટી સમસ્યા સર્જી શકે છે.
