ટીબી કયો રોગ છે ? શું તમે ટીબીના લક્ષણો જાણો છો અને કયો તબક્કો સૌથી ખતરનાક છે?

શું તમને ટીબીના લક્ષણોની જાણ છે? લગભગ ત્રણ વર્ષ સુધી કોવિડ-19 વિશ્વમાં ચેપી રોગથી થતા મૃત્યુનું મુખ્ય કારણ રહ્યો હતો. 2020 થી 2023 દરમ્યાન આ વાયરસે લગભગ 70 લાખ લોકોનો જીવ લીધો. પરંતુ 2023 આવતા આ ભયાનક સ્થિતિ ફરી ટીબી તરફ વળી છે. WHO ના આંકડા મુજબ, આજેય દરરોજ લગભગ 3,400 લોકો ટીબીથી મૃત્યુ પામે છે અને લગભગ 30,000 નવા દર્દીઓમાં આ રોગ જોવા મળે છે. ટીબી એવો ચેપજન્ય રોગ છે જેને સમયસર તપાસ અને યોગ્ય સારવાર દ્વારા નિયંત્રિત કરી શકાય છે અને સંપૂર્ણપણે મટાડી શકાય છે.

ટીબી વિશ્વભરમાં એક મોટી આરોગ્ય સમસ્યા છે, ખાસ કરીને ગરીબી, કુપોષણ અને નબળી જીવનશૈલી જેવા નોંધપાત્ર સામાજિક પડકારો ધરાવતા દેશોમાં. ટીબી એ માયકોબેક્ટેરિયમ ટ્યુબરક્યુલોસિસ દ્વારા થતો ચેપી રોગ છે. આ રોગ સરળતાથી ફેલાતો નથી, ટીબી બેક્ટેરિયાથી સંક્રમિત દર 100 લોકોમાંથી માત્ર 5 થી 10 લોકોમાં લક્ષણો દેખાય છે અથવા રોગનો વિકાસ થાય છે. આ હોવા છતાં, એવો અંદાજ છે કે વિશ્વની લગભગ એક ચતુર્થાંશ વસ્તી કોઈને કોઈ સમયે ટીબી બેક્ટેરિયાના સંપર્કમાં આવી છે.

એજન્સી મુજબ, ટીબીની સૌથી મોટી સમસ્યા તેની બહુસ્તરીય પ્રકૃતિ છે. તેના લક્ષણો ઘણા અન્ય ચેપની જેમ દેખાય છે, જેના કારણે તેનું નિદાન કરવું મુશ્કેલ બને છે; સારવાર લાંબી છે, જેમાં છ થી નવ મહિનાની એન્ટિબાયોટિક્સ જરૂરી છે. બંધ, હવા વગરની જગ્યાઓમાં જંતુઓ લાંબા સમય સુધી ટકી શકે છે.

ટીબીના કેટલા તબક્કા હોય છે?

જો આપણે તેના કેટલા તબક્કા છે તેની વાત કરીએ, તો ચાલો તમને જણાવી દઈએ કે આ ખતરનાક રોગના 03 તબક્કા છે.

01) સંપર્કમાં આવું

આ પ્રારંભિક તબક્કો છે જ્યારે ટીબીના જંતુઓ શરીરમાં પ્રવેશ કરે છે. રોગપ્રતિકારક શક્તિ તેમાંથી મોટાભાગના બેક્ટેરિયાને મારી નાખે છે, પરંતુ કેટલાક સૂક્ષ્મ બેક્ટેરિયા ટકી રહે છે અને પછીથી સંક્રમણથી (સુષુપ્ત ટીબી) વિકસી શકે છે.

02) સુષુપ્ત ટીબી (Latent tuberculosis infection)

આ તબક્કામાં, ટીબી શરીરમાં હાજર હોય છે પણ સક્રિય નથી. લક્ષણો ગેરહાજર હોય છે, પરંતુ ભવિષ્યમાં બેક્ટેરિયા સક્રિય થઈ શકે છે. આનો અર્થ એ છે કે આ રોગ થવાનું જોખમ રહેલું છે.

03) સક્રિય ટીબી

આ તબક્કામાં, ટીબીના જંતુઓ શરીરમાં ગુણાકાર કરવાનું શરૂ કરે છે અને લક્ષણો દેખાવા લાગે છે. આ તબક્કો ચેપી છે, ખાંસી કે છીંકવાથી હવામાં ફેલાતા નાના ટીપાં દ્વારા અન્ય લોકોમાં ફેલાય છે. જો સારવાર ન કરવામાં આવે તો, તે ગંભીર ગૂંચવણો અને મૃત્યુ પણ તરફ દોરી શકે છે.

ટીબીના સામાન્ય લક્ષણો

• સતત ઉધરસ  
• છાતીમાં દુખાવો
• નબળાઈ
• થાક
• વજન ઘટાડવું
• તાવ
• રાત્રે પરસેવો થવો

શરીરના કયા ભાગને ટીબી અસર કરી રહ્યો છે તેના પર પણ લક્ષણો આધાર રાખે છે. ટીબી ફેફસાંમાં સૌથી સામાન્ય છે, પરંતુ તે લીવર, મગજ, કરોડરજ્જુ અને ત્વચાને પણ અસર કરી શકે છે.

ટીબીની સારવાર

ટીબીની પ્રમાણભૂત સારવાર છ મહિનાનો એન્ટિબાયોટિક્સનો કોર્સ છે. સારવાર વિના, ટીબીથી મૃત્યુનું જોખમ આશરે 50 ટકા છે, પરંતુ યોગ્ય અને સંપૂર્ણ સારવાર સાથે, લગભગ 85 ટકા દર્દીઓ સંપૂર્ણપણે સ્વસ્થ થઈ જાય છે. જો બેક્ટેરિયા દવાઓનો પ્રતિભાવ ન આપે, તો તેને ડ્રગ-રેઝિસ્ટન્ટ ટીબી કહેવામાં આવે છે. સારવાર મુશ્કેલ, લાંબી છે અને વધુ દવાઓની જરૂર પડે છે. એમડીઆર-ટીબી (મલ્ટિ-ડ્રગ રેઝિસ્ટન્ટ ટીબી) લગભગ 11 થી 12 ટકા કેસોમાં થાય છે, અને તેનો સફળતા દર પ્રમાણભૂત ટીબી કરતા નોંધપાત્ર રીતે ઓછો છે. એમડીઆર-ટીબી ઘણીવાર ત્યારે ફેલાય છે જ્યારે દર્દીઓ સારવાર બંધ કરી દે છે અથવા ખોટી રીતે દવા લે છે. તે ભીડવાળી જગ્યાએ અન્ય લોકોમાં ફેલાઈ શકે છે.

Disclaimer: આ સમાચાર સામાન્ય માહિતી પર આધારિત છે. TV9Gujarati તેનું સમર્થન કરતું નથી કે તેની જવાબદારી સ્વીકારતું નથી. વધુ માહિતી માટે તમારા ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરો.

સ્વાસ્થ્યના ન્યૂઝ વાંચવા માટે અહીં ક્લિક કરો