નેચરલ ડિટોક્સ ડ્રિંક છે Wheatgrass Juice? ખરેખર શુગર-કોલેસ્ટ્રોલ ઓછું કરી શકે છે આ રસ?
ઘઉંના જવારામાંથી બનતો આ લીલો જ્યૂસ શું ખરેખર શરીરના તમામ રોગો માટે ચમત્કારી અમૃત છે? ડિટોક્સ, ડાયાબિટીસ અને પાચન અંગે કરવામાં આવતા મોટા દાવાઓ પાછળ વિજ્ઞાન શું કહે છે અને કયા લોકો માટે આ હેલ્થ ડ્રિંક જોખમી બની શકે છે? જાણો લેબોરેટરી રિસર્ચ અને ક્લિનિકલ ટ્રાયલ્સનો અસલી ખુલાસો.
વ્હીટગ્રાસ જ્યૂસ ઘઉંના છોડના શરૂઆતના લીલા પાંદડાં (જવારા) માંથી તૈયાર કરવામાં આવે છે. તેમાં વિટામિન્સ, મિનરલ્સ અને એન્ટિઓક્સિડન્ટ તત્વો મળી આવે છે, જેના કારણે તેને હેલ્થ ડ્રિંક તરીકે મોટી લોકપ્રિયતા મળી છે. તેને પાચન સુધારવા, બ્લડ શુગર નિયંત્રિત કરવા અને શરીરને ડિટોક્સ કરવામાં ગુણકારી માનવામાં આવે છે. આ જ કારણ છે કે આજે તેની માંગ ખૂબ વધી છે. ચાલો જાણીએ તેના વાસ્તવિક ફાયદા શું છે.
વ્હીટગ્રાસ જ્યૂસ, ઘઉંના છોડના તાજા અંકુરિત પાંદડાંમાંથી બને છે. છેલ્લા થોડા વર્ષોમાં તે એક સુપર હેલ્થ ડ્રિંક તરીકે પ્રચલિત બન્યું છે, કારણ કે તેમાં ક્લોરોફિલ, એન્ટિઓક્સિડન્ટ્સ, વિટામિન, ખનિજ અને ઘણા કુદરતી પ્લાન્ટ કમ્પાઉન્ડ્સ (વનસ્પતિ તત્વો) હોય છે. કેટલાક લોકોને તેનું સેવન કરવાથી ફાયદા પણ જોવા મળ્યા છે. જોકે વ્હીટગ્રાસમાં પોષક તત્વો તો છે, પરંતુ તેના સંભવિત ફાયદાઓ અને એવા અતિશયોક્તિભર્યા દાવાઓ વચ્ચેનો તફાવત સમજવો જરૂરી છે જેની હજુ વૈજ્ઞાનિક રીતે પુષ્ટિ થઈ નથી.
શું વ્હીટગ્રાસ એન્ટિઓક્સિડન્ટ્સનો શ્રેષ્ઠ સ્ત્રોત છે?
તેમાં ફ્લેવોનોઈડ્સ, ફેનોલિક પદાર્થો તેમજ વિટામિન C અને E જેવા એન્ટિઓક્સિડન્ટ વિટામિન્સ હોય છે. જોકે તેને કેવી રીતે ઉગાડવામાં અને તૈયાર કરવામાં આવ્યા છે તેના આધારે આ તત્વોનું પ્રમાણ બદલાઈ શકે છે. એન્ટિઓક્સિડન્ટ્સ કોષોને ‘ફ્રી રેડિકલ્સ’થી થતા ‘ઓક્સિડેટીવ સ્ટ્રેસ’ સામે રક્ષણ આપવા માટે મદદ કરે છે. અતિશય ઓક્સિડેટીવ સ્ટ્રેસ શરીરના કોષોને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે અને લાંબા ગાળાની ગંભીર બીમારીઓ નોતરી શકે છે. પ્રયોગશાળાના અભ્યાસોમાં વ્હીટગ્રાસ જ્યૂસમાં એન્ટિઓક્સિડન્ટ પ્રવૃત્તિ જોવા મળી છે, પરંતુ હજુ સુધી એવા પૂરતા ક્લિનિકલ પુરાવા નથી મળ્યા જેનાથી એવું સાબિત કરી શકાય કે આ જ્યૂસ પીવાથી માનવીઓમાં રોગો અટકે છે કે સ્વાસ્થ્યમાં કોઈ ચમત્કારી સુધારો થાય છે.
પાચનતંત્ર (Digestion) પર શું અસર કરે છે Wheatgrass Juice?
તેમાં કુદરતી એન્ઝાઇમ અને સંયોજનો હોય છે, પરંતુ તેના નિયમિત સેવનથી પાચનમાં કોઈ મોટો નોંધપાત્ર સુધારો થાય છે તેવા ઘણા ઓછા પુરાવા છે. ‘સ્કેન્ડિનેવિયન જર્નલ ઓફ ગેસ્ટ્રોએન્ટેરોલોજી’ માં પ્રકાશિત એક નાના ક્લિનિકલ રિસર્ચમાં જાણવા મળ્યું હતું કે વ્હીટગ્રાસ જ્યૂસ ‘અલ્સરેટિવ કોલાઇટિસ’ (આંતરડાના સોજા સંબંધિત સ્થિતિ) ધરાવતા દર્દીઓમાં કેટલાક લક્ષણો ઘટાડવામાં મદદરૂપ બન્યો હતો. જોકે, આ અભ્યાસ ખૂબ ઓછા લોકો પર કરાયો હતો, તેથી મોટા પાયે ટ્રાયલ્સની જરૂર છે. પાચન સંબંધી તકલીફોમાં વ્હીટગ્રાસ જ્યૂસને ક્યારેય પણ ડોક્ટરી સારવારનો વિકલ્પ ન માનવો જોઈએ.
બ્લડ શુગર અને કોલેસ્ટ્રોલ પર વ્હીટગ્રાસની અસર
પ્રાણીઓ પર થયેલા કેટલાક સંશોધનો દર્શાવે છે કે વ્હીટગ્રાસમાંથી બનેલા ઘટકો ગ્લુકોઝ મેટાબોલિઝમ અને લિપિડ (ચરબી) ના સ્તરને પ્રભાવિત કરી શકે છે. પરંતુ આ તારણોને સીધા મનુષ્યો પર લાગુ કરી શકાય નહીં. હાલમાં એવા પૂરતા માનવ પુરાવા નથી જે સાબિત કરી શકે કે વ્હીટગ્રાસ જ્યૂસ બ્લડ શુગર ઘટાડે છે, કોલેસ્ટ્રોલ ઓછું કરે છે કે હૃદયરોગથી બચાવે છે. ડાયાબિટીસ કે હાઈ કોલેસ્ટ્રોલ ધરાવતા દર્દીઓએ આ જ્યૂસ પર નિર્ભર રહેવાને બદલે ડોક્ટરની નિયમિત દવાઓ ચાલુ રાખવી જોઈએ અને સંતુલિત આહાર સાથે કસરત કરવી જોઈએ.
શું વ્હીટગ્રાસ કુદરતી ‘ડિટોક્સ’ ડ્રિંક ગણાય?
માનવ શરીરમાં કચરો અને ઝેરી તત્વો બહાર કાઢવા માટે પહેલેથી જ લિવર અને કિડની જેવી અત્યંત સક્ષમ વ્યવસ્થા કુદરતે આપેલી છે. વ્હીટગ્રાસમાં ક્લોરોફિલ હોવા છતાં, એવો કોઈ નક્કર પુરાવો નથી કે આ રસ પીવાથી લોહીમાંથી ટોક્સિન્સ સાફ થાય છે, લિવર ડિટોક્સ થાય છે કે કિડનીની કાર્યક્ષમતા અચાનક વધી જાય છે. કોઈ એક હેલ્થ ડ્રિંક પર આધાર રાખવા કરતાં પૂરતું પાણી પીવું, પૌષ્ટિક આહાર લેવો અને સ્વસ્થ જીવનશૈલી અપનાવવી અંગોને સાફ રાખવા માટે વધુ ફાયદાકારક છે.
સ્વસ્થ પુખ્ત વયના લોકો સંતુલિત આહારના ભાગરૂપે વ્હીટગ્રાસ જ્યૂસ લઈ શકે છે, શરત માત્ર એટલી કે તે સંપૂર્ણ સ્વચ્છતાથી તૈયાર થયો હોય. જો વ્હીટગ્રાસ ઉગાડવામાં કે સંગ્રહ કરવામાં યોગ્ય કાળજી ન રખાય, તો તેના કાચા કે અનપાશ્ચરાઇઝ્ડ (unpasteurised) રસમાં હાનિકારક બેક્ટેરિયા પેદા થઈ શકે છે. કેટલાક લોકોને તે પીધા પછી ઉબકા, પેટમાં ગરબડ કે એલર્જી જેવી સમસ્યાઓ પણ થઈ શકે છે.
સગર્ભા મહિલાઓ, નબળી રોગપ્રતિકારક શક્તિ ધરાવતા લોકો અને કોઈ ગંભીર બીમારીની દવા લઈ રહેલા દર્દીઓએ ખાસ કરીને કાચા વ્હીટગ્રાસ જ્યૂસનું સેવન ટાળવું જોઈએ. વ્હીટગ્રાસ જ્યૂસ કોઈ જાદુઈ ઔષધ નથી. તેમાં સારા પોષક તત્વો જરૂર છે, પરંતુ સારા સ્વાસ્થ્ય માટે પૌષ્ટિક આહાર, નિયમિત કસરત, પૂરતી ઊંઘ અને યોગ્ય તબીબી સારવાર જ સૌથી ભરોસાપાત્ર માર્ગ છે.
