સ્વાઇન ફ્લૂ, ડેન્ગ્યુ કે મેલેરિયા? તાવ આવતાં જ કેવી રીતે ઓળખવી બીમારી; સમજો લક્ષણો વચ્ચેનો તફાવત
ચોમાસાની ઋતુમાં મચ્છરોને કારણે ડેન્ગ્યુ અને મેલેરિયા તથા હવામાન બદલાતા સ્વાઇન ફ્લૂના કેસોમાં વધારો જોવા મળે છે. ત્રણેય બીમારીઓમાં તાવ સામાન્ય લક્ષણ હોવાથી તેને ઓળખવી મુશ્કેલ બને છે. જાણો સ્વાઇન ફ્લૂ, ડેન્ગ્યુ અને મેલેરિયાના લક્ષણો, ટેસ્ટ અને બચાવની સંપૂર્ણ વિગતો.
ચોમાસામાં એક તરફ મચ્છરોનો ઉપદ્રવ વધે છે, તો બીજી તરફ અલગ-અલગ રાજ્યોમાં સ્વાઇન ફ્લૂનું જોખમ પણ વધી રહ્યું છે. ઋતુ પરિવર્તનને કારણે લોકોને વાયરલ ફીવર પણ થાય છે. આવા સંજોગોમાં તાવ આ ત્રણેય બીમારીઓમાં સામાન્ય હોવાથી દર્દીને સમજાતું નથી કે તેને કઈ બીમારી થઈ છે. ડોક્ટરોના જણાવ્યા મુજબ, માત્ર લક્ષણો જોઈને ઘરમાં એ નક્કી કરવું સરળ નથી હોતું કે તાવ કયા કારણથી આવી રહ્યો છે. તેથી સતત કે વધુ પડતો તાવ આવે ત્યારે યોગ્ય લેબોરેટરી તપાસ કરાવવી જરૂરી છે.
સ્વાઇન ફ્લૂ, ડેન્ગ્યુ અને મેલેરિયા વચ્ચેનો તફાવત
| બીમારી | મુખ્ય લક્ષણો | ગંભીર લક્ષણો | નિદાન (ટેસ્ટ) |
| સ્વાઇન ફ્લૂ | તાવ, ઉધરસ, ગળામાં ખરાશ, નાક વહેવું, માથાનો દુખાવો અને શરીરમાં દુખાવો | શ્વાસ લેવામાં તકલીફ, છાતીમાં દુખાવો, ન્યુમોનિયા | સ્વાબ ટેસ્ટ: (1) નેઝલ સ્વાબ (નાકની અંદરથી સેમ્પલ), (2) થ્રોટ સ્વાબ (ગળાના પાછળના ભાગમાંથી સેમ્પલ), (3) ઓરલ સ્વાબ (ગાલના અંદરના ભાગમાંથી સેમ્પલ) |
| ડેન્ગ્યુ | તીવ્ર તાવ, માથાનો દુખાવો, આંખોની પાછળ દુખાવો, સાંધામાં દુખાવો, ઉબકા, ચામડી પર ચકામા (રેશેઝ) | પેઢા કે નાકમાંથી રક્તસ્ત્રાવ, પેટમાં તીવ્ર દુખાવો, સતત ઉલટી, પ્લેટલેટ્સમાં મોટો ઘટાડો | બ્લડ ટેસ્ટ (ડેન્ગ્યુ NS1 / એન્ટિબોડી ટેસ્ટ) |
| મેલેરિયા | ધ્રૂજારી સાથે તીવ્ર તાવ, ખૂબ પરસેવો વળવો, માથાનો દુખાવો, ઉલટી | એનિમિયા, કમળો, બેહોશી, મગજનો તાવ (સેરેબ્રલ મેલેરિયા) | બ્લડ સ્મીયર ટેસ્ટ, રેપિડ એન્ટિજેન ટેસ્ટ |
સ્વાઇન ફ્લૂના લક્ષણો શું છે?
H1N1 એ ઇન્ફ્લુએન્ઝા વાયરસનો એક પ્રકાર છે, જેને સામાન્ય ભાષામાં સ્વાઇન ફ્લૂ કહેવાય છે. તેના લક્ષણો અચાનક શરૂ થઈ શકે છે, જેમાં નીચે મુજબના સંકેતો જોવા મળે છે:
- સ્નાયુઓમાં દુખાવો
- ધ્રૂજારી સાથે પરસેવો વળવો
- ઉધરસ અને ગળામાં ખરાશ
- નાક વહેવું કે બંધ થવું
- આંખોમાંથી પાણી આવવું, આંખો લાલ થવી અને દુખવી
- માથાનો દુખાવો અને ઝાડા થવા
ડેન્ગ્યુના લક્ષણો શું છે?
ડેન્ગ્યુ એ વાયરલ ઇન્ફેક્શન છે, જે સંક્રમિત એડીસ મચ્છર કરડવાથી ફેલાય છે. તેના લક્ષણો સામાન્ય રીતે મચ્છર કરડ્યાના 4 થી 10 દિવસ પછી દેખાય છે. ડેન્ગ્યુમાં તાવ ઓછો થવાનો અર્થ એવો નથી કે દર્દી સંપૂર્ણ સાજો થઈ ગયો છે; કેટલાક કિસ્સાઓમાં તાવ ઉતર્યા પછી ગંભીર લક્ષણો જોવા મળે છે.
- આશરે 104°F સુધીનો તીવ્ર તાવ
- માથામાં અતિશય દુખાવો અને આંખોની પાછળ દુખાવો
- ઉબકા, ઉલટી અને ગ્રંથિઓમાં સોજો
- ચામડી પર લાલ ચકામા
- પેટમાં અસહ્ય દુખાવો
- અતિશય તરસ લાગવી
મેલેરિયાના લક્ષણો શું છે?
મેલેરિયા વાયરસથી નહીં, પરંતુ પ્લાઝમોડિયમ નામના પરોપજીવી (પેરાસાઇટ) થી થાય છે. તે સંક્રમિત માદા એનોફિલિસ મચ્છર કરડવાથી ફેલાય છે. મેલેરિયામાં એક ખાસ પેટર્ન જોવા મળે છે: પહેલા દર્દીને ધ્રૂજારી સાથે ખૂબ ઠંડી લાગે છે, પછી તીવ્ર તાવ ચડે છે અને છેલ્લે ખૂબ પરસેવો વળ્યા બાદ શરીરનું તાપમાન સામાન્ય થઈ જાય છે.
- તાવ અને ધ્રૂજારી
- માથાનો દુખાવો, ઉબકા અને ઉલટી
- ઝાડા અને પેટનો દુખાવો
- સ્નાયુઓ કે સાંધામાં દુખાવો
- ભારે થાક, ઝડપી શ્વાસ અને ધબકારા વધવા
બીમારીનું ચોક્કસ નિદાન કેવી રીતે થાય?
તાવ આવે ત્યારે જાતે મેડિકલ સ્ટોરમાંથી એન્ટિબાયોટિક્સ દવાઓ લેવી નહીં. સ્વાઇન ફ્લૂ અને ડેન્ગ્યુ વાયરલ બીમારીઓ હોવાથી એન્ટિબાયોટિક્સ તેના વાયરસને ખતમ કરતી નથી, પરંતુ તેનાથી બ્લીડિંગનું જોખમ વધી શકે છે. રોગની ચોક્કસ પુષ્ટિ યોગ્ય લેબોરેટરી ટેસ્ટ દ્વારા જ થાય છે.
સ્વાઇન ફ્લૂ, મેલેરિયા અને ડેન્ગ્યુથી બચવાના ઉપાયો:
- સ્વાઇન ફ્લૂથી બચવા માટે હાથ વારંવાર સાબુથી ધોવા, ખાંસી કે છીંક ખાતી વખતે મોં-નાક ઢાંકવું.
- બીમાર વ્યક્તિથી સુરક્ષિત અંતર જાળવવું અને ફ્લૂની વાર્ષિક રસી (વેક્સિન) મુકાવવી.
- ડેન્ગ્યુ અને મેલેરિયાથી બચવા માટે ઘરની આસપાસ ક્યાંય પાણી જમા ન થવા દેવું.
- મચ્છર ભગાડવાના ઉપાયો કરવા અને સૂતી વખતે મચ્છરદાનીનો ઉપયોગ કરવો.
- કોઈપણ તાવ આવે ત્યારે ઘરેલુ ઉપચારના ભરોસે બેસી રહેવાને બદલે તાત્કાલિક યોગ્ય ડોક્ટરની સલાહ લઈને યોગ્ય તપાસ કરાવવી.
Disclaimer: આ સમાચાર સામાન્ય માહિતી પર આધારિત છે. વધુ માહિતી માટે તમારા ડૉક્ટરની સલાહ લો.
