ધરમપુરથી વિશ્વ સુધી: પૂજ્ય ગુરુદેવશ્રી રાકેશજીની સાધના અને સેવાનાં સાઠ વર્ષ

ધરમપુરના મોહનગઢ ડુંગર પર સવાર પડે છે. ટોચ પર ઊભેલા 108 સ્તંભવાળા શ્રી મહાવીર પ્રાસાદ જિનમંદિરના શિખર પર સૂર્યનું પહેલું કિરણ ઝળકે છે. નૈરોબી, લંડન અને ટોરોન્ટોથી આવેલા ભક્તો ધરમપુરના આશ્રમમાં ધ્યાનમગ્ન છે. ધરમપુરના આ જ શહેરમાં એક મલ્ટી-સ્પેશિયાલિટી ચેરિટેબલ હોસ્પિટલ આવેલી છે, જ્યાં નજીકના ગામડાઓના આદિવાસીઓ વિશ્વસ્તરીય સારવાર મેળવવા માટે આવ્યા છે. આ બંને દૃશ્યો એક જ સંસ્થાની ઓળખ છે: શ્રીમદ્ રાજચંદ્ર મિશન ધરમપુર. (Shrimad Rajchandra Mission Dharampur) સંસ્થાના સંસ્થાપક પૂજ્ય ગુરુદેવશ્રી રાકેશજી (Gurudev Rakeshji) 26 સપ્ટેમ્બરે 60 વર્ષ પૂર્ણ કરી રહ્યા છે. આ પ્રસંગની ઉજવણી ભલે મુંબઈમાં થાય, પરંતુ દક્ષિણ ગુજરાત માટે આ ગૌરવની ક્ષણ છે. વિશ્વભરમાં ફેલાયેલા આ મિશનનું હૃદય વલસાડ જિલ્લામાં ધબકે છે.

શ્રીમદ્જીની પાવન સ્મૃતિ

ધરમપુર અને મિશનનો સંબંધ આશ્રમની સ્થાપના કરતાં સો વર્ષથી પણ વધુ જૂનો છે. ઈ.સ. ૧૯૦૦માં શ્રીમદ્ રાજચંદ્રજી આશરે ૩૫ દિવસ ધરમપુરમાં રહ્યા હતા. આ સમય દરમિયાન તેઓ મોટે ભાગે એકાંતમાં રહ્યા હતા. ક્યારેક આસપાસનાં જંગલોમાં તો ક્યારેક સ્મશાનભૂમિમાં તેઓ આત્મધ્યાનમાં મગ્ન રહેતા. મહાત્મા ગાંધીજીએ જેમને પોતાના આધ્યાત્મિક જીવનના ઘડતરમાં મહત્ત્વનું સ્થાન આપ્યું હતું, એ મહાપુરુષના ચરણસ્પર્શથી આ ધરતી પાવન થઈ હતી. ભક્તો આજે પણ આ વાત શ્રદ્ધાપૂર્વક યાદ કરે છે. એક સદી પછી, ઈ.સ. ૨૦૦૧માં મહાવીર જયંતીના પવિત્ર દિવસે, પૂજ્ય ગુરુદેવશ્રીએ એ જ ભૂમિ પર શ્રીમદ્ રાજચંદ્ર આશ્રમની સ્થાપના કરી. આજે ૩૫૫ એકરમાં ફેલાયેલા આ આશ્રમના રાજ દરબારમાં શ્રીમદ્જીની વિશ્વની સૌથી ઊંચી, ૩૪ ફૂટની પ્રતિમા બિરાજમાન છે. આ પ્રતિમાનું અનાવરણ ૨૦૧૭માં થયું હતું. સત્સંગ હૉલ, ધ્યાન સંકુલ, બગીચા અને યોગ સુવિધાઓને કારણે આ શાંત પહાડી નગર આજે દેશ-વિદેશના સાધકો માટે તીર્થધામ બન્યું છે.

બાળપણથી જ આત્મખોજ

પૂજ્ય ગુરુદેવશ્રીનો જન્મ ૨૬ સપ્ટેમ્બર, ૧૯૬૬ના રોજ મુંબઈમાં એક ધર્મનિષ્ઠ જૈન પરિવારમાં થયો હતો. તેમનાં માતા રેખાબહેન અને પિતા દિલીપભાઈ ઝવેરીએ તેમનું નામ ‘રાકેશ’ રાખ્યું, જેનો અર્થ થાય છે પૂર્ણિમાના ચંદ્રનો સ્વામી. મિશનમાં કહેવાતી વાતો મુજબ, નાની ઉંમરથી જ તેઓ કલાકો સુધી ધ્યાનમાં બેસી રહેતા. માત્ર આઠ વર્ષની વયે શ્રીમદ્ રાજચંદ્રજીનું ચિત્ર જોઈને તેઓ સતત ત્રણ દિવસ સમાધિ અવસ્થામાં રહ્યા હતા. આ આધ્યાત્મિક ઝુકાવને તેમણે શાસ્ત્રના ગહન અભ્યાસથી વધુ દૃઢ બનાવ્યો. શ્રીમદ્જીએ રચેલા ૧૪૨ ગાથાના ‘આત્મસિદ્ધિ શાસ્ત્ર’ પર તેમણે ડૉક્ટરેટ સંશોધન પૂર્ણ કર્યું. આ ગ્રંથ જ મિશનનો પાયો બન્યો. ઘણા નિરીક્ષકો નોંધે છે કે આ સંસ્થા કોઈ વ્યક્તિની પ્રસિદ્ધિ પર નહીં, પરંતુ એક શાસ્ત્ર પર ઊભી છે, અને ગુરુદેવશ્રી તેના અર્થઘટનકાર છે. કદાચ એટલે જ મીડિયાની ચમકદમકથી દૂર રહેનારા આ સંતને સાંભળવા લોકો ખંડો પાર કરીને આવે છે.

આદિવાસી પટ્ટામાં સેવાની જ્યોત

આ યાત્રાનો એક છેડો સાધના છે, તો બીજો છેડો સેવા છે. આ સેવાનો સૌથી પહેલો અને સૌથી મોટો લાભ વલસાડ જિલ્લાની જનતાને મળ્યો છે. મિશનની માનવસેવા શાખા, શ્રીમદ્ રાજચંદ્ર લવ એન્ડ કેર, બે દાયકાથી વધુ સમયથી દક્ષિણ ગુજરાતના સૌથી પછાત આદિવાસી વિસ્તારોમાં કાર્યરત છે. ૨૦૦૫માં મેડિકલ આઉટરીચ કાર્યક્રમની શરૂઆત થઈ. મોબાઈલ ક્લિનિક દ્વારા એવા આદિવાસી પરિવારો સુધી વિનામૂલ્યે સારવાર પહોંચી, જેમના માટે હોસ્પિટલ સુધી પહોંચવું પણ મુશ્કેલ હતું. આજે ધરમપુરમાં ૨૫૦ પથારીની શ્રીમદ્ રાજચંદ્ર હોસ્પિટલ એન્ડ રિસર્ચ સેન્ટર કાર્યરત છે. અહીં ગ્રામીણ દર્દીઓને વિનામૂલ્યે અથવા ખૂબ રાહત દરે અત્યાધુનિક સારવાર મળે છે. મહાનગરોની હોસ્પિટલોને ટક્કર આપે એવાં આધુનિક ઑપરેશન થિયેટર અહીં ઉપલબ્ધ છે.

શિક્ષણ ક્ષેત્રે પણ મિશને આ જ દિશામાં કામ કર્યું છે. આદિવાસી બાળકો માટે નિવાસી શાળા ચાલે છે. આસપાસનાં ૨૩૮ ગામોમાં પ્રથમ વિજ્ઞાન કૉલેજ પણ મિશને શરૂ કરી, જેથી સ્થાનિક યુવાનોને ઘર આંગણે ઉચ્ચ શિક્ષણ મળી શકે. ડિસેમ્બર ૨૦૨૫માં ધરમપુરમાં શ્રીમદ્ રાજચંદ્ર સર્વમંગલ સેન્ટર ઑફ એક્સેલન્સ ફૉર વિમેનનો પ્રારંભ થયો. અહીં ગ્રામીણ મહિલાઓને વ્યવસાયિક તાલીમ અને બાળસંભાળની સુવિધા મળે છે, જેથી તેઓ આત્મનિર્ભર બની શકે. પશુ નર્સિંગ હોમ અને આશ્રયસ્થાન ખેડૂત પરિવારોનાં પશુઓ તેમજ મૂંગાં જીવોની સારવાર કરે છે. આ સેવાકાર્યની નોંધ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પણ લેવાઈ છે. ૨૦૨૦માં શ્રીમદ્ રાજચંદ્ર લવ એન્ડ કેરને સંયુક્ત રાષ્ટ્રની આર્થિક અને સામાજિક પરિષદ (ECOSOC)માં વિશેષ સલાહકાર દરજ્જો મળ્યો હતો.

ધરમપુરની આસપાસનાં ગામોના પરિવારો માટે આ મિશનનો અર્થ સ્પષ્ટ છે: નજીકમાં હોસ્પિટલ, બાળકો માટે શાળા અને દીકરીઓ માટે રોજગાર.

ધરમપુરનું નામ વિશ્વના નકશા પર

મોહનગઢના એક ડુંગરથી શરૂ થયેલી આ યાત્રા આજે છ ખંડોમાં ૧૩૬થી વધુ કેન્દ્રો સુધી વિસ્તરી છે. યુવાનો અને બાળકો માટે અલગ કેન્દ્રો પણ વિશ્વભરમાં ચાલે છે. તેમ છતાં મિશનનું આંતરરાષ્ટ્રીય મુખ્યાલય ધરમપુર જ છે. વિદેશથી શિબિરો અને મહોત્સવો માટે આવતા સાધકો પાછા જાય છે ત્યારે વલસાડ જિલ્લાના આ નાનકડા નગરનું નામ દુનિયાભરનાં ઘરો સુધી પહોંચાડે છે.

‘અહો ગુરુદેવ’: ઉત્સવ પણ, સંકલ્પ પણ

ષષ્ઠિપૂર્તિની ઉજવણી ‘અહો ગુરુદેવ: ૬૦ યર્સ ઑફ એન એનલાઇટન્ડ એક્ઝિસ્ટન્સ’ ૨૫ અને ૨૬ સપ્ટેમ્બરે મુંબઈના જિયો વર્લ્ડ કન્વેન્શન સેન્ટર, બીકેસી ખાતે યોજાઈ રહી છે. આશરે ૨૩ દેશોમાંથી દરરોજ લગભગ હજારો લોકો ઉપસ્થિત રહેશે તેવી અપેક્ષા છે.  ‘વિવેક, વૈરાગ્ય અને વૈભવ’ વિષય પર ત્રણ મુખ્ય કાર્યક્રમો યોજાશે.

આ ઉજવણી માત્ર ઉત્સવ નથી, નવા સંકલ્પોનો અવસર પણ છે. બે દિવસ દરમિયાન ૬૦ મહત્ત્વની પહેલની જાહેરાત થશે: ૩૦ આધ્યાત્મિક અને ૩૦ સેવાકીય. બે મોટાં આરોગ્ય અભિયાનોનો પ્રારંભ થશે. એક છે નેત્ર સંભાળ અભિયાન, જેમાં લાખો લોકોની આંખની તપાસ અને વિનામૂલ્યે ચશ્માંનો સંકલ્પ છે. બીજું છે એનિમિયા સામેનું અભિયાન, જેમાં નિદાન, જાગૃતિ અને સારવારનો સમાવેશ થાય છે. બીજા દિવસે સવારે વિશ્વના વિવિધ શહેરોના ઉચ્ચ શિક્ષિત યુવા સાધકો ‘આત્માર્પિત દીક્ષા’ અંગીકાર કરશે અને આજીવન બ્રહ્મચર્યપૂર્વક સેવાનું વ્રત લેશે. સમાપન સાંજે તેમના જીવન પર આધારિત એક સંગીતમય કાર્યક્રમ (મ્યુઝિકલ) રજૂ કરવામાં આવશે, જેને લગભગ છસો ભક્તોએ તૈયાર કર્યો છે અને તેઓ જ તેમાં અભિનય કરશે; સાથે જ, એક સ્મૃતિ-ગ્રંથનું વૈશ્વિક સ્તરે વિમોચન પણ કરવામાં આવશે.

મુંબઈ તો માત્ર શરૂઆત છે. આ હીરક મહોત્સવ વર્ષભર દેશ-વિદેશનાં શહેરોમાં ઉજવાશે. ૯ જાન્યુઆરી, ૨૦૨૭ના રોજ અમદાવાદમાં યોજાનારા કાર્યક્રમ સાથે આ ઉજવણી ફરી ગુજરાતની ધરતી પર આવશે. ત્યાર બાદ દુબઈ, લંડનના વેમ્બલી એરેના, ટોરોન્ટો અને લૉસ એન્જલસ સહિતનાં શહેરોમાં કાર્યક્રમો યોજાશે.

સાઠ વર્ષનું સાર્થક જીવન

કોઈ પણ જીવનમાં સાઠ વર્ષ એક મહત્ત્વનો પડાવ છે. પૂજ્ય ગુરુદેવશ્રી માટે આ પડાવ મુંબઈમાં ધ્યાનમગ્ન બાળપણથી લઈને લાખો જીવનને સ્પર્શતા મિશન સુધીની યાત્રાનો સાક્ષી છે. દક્ષિણ ગુજરાત માટે આ પ્રસંગ એક વાતની ફરી પુષ્ટિ કરે છે. જે ધરતીને શ્રીમદ્જીએ પોતાની સાધનાથી પાવન કરી હતી, ત્યાંથી આજે જ્ઞાન અને કરુણાનો પ્રકાશ સમગ્ર વિશ્વમાં ફેલાઈ રહ્યો છે.