
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી શુક્રવારે ગુજરાતના બનાસકાંઠાથી PM-કિસાન યોજનાનો 24મો હપ્તો જાહેર કરશે. આ અંતર્ગત, 9.34 કરોડથી વધુ ખેડૂતોના બેંક ખાતામાં સીધા ₹18,690 કરોડ ટ્રાન્સફર કરવામાં આવશે. એક સત્તાવાર નિવેદન અનુસાર, કેન્દ્રીય કૃષિ મંત્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણ મધ્યપ્રદેશના રાયસેનથી આ કાર્યક્રમમાં જોડાશે.
કાર્યક્રમ દરમિયાન, વડાપ્રધાન ‘એગ્રિકલ્ચર ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ફંડ’ (AIF) હેઠળ સ્થાપિત 521 એકમો રાષ્ટ્રને સમર્પિત કરશે. આ એકમોનો ઉદ્દેશ્ય કૃષિ સંગ્રહ, પ્રક્રિયા (પ્રોસેસિંગ) અને સંબંધિત માળખાકીય સુવિધાઓને મજબૂત કરવાનો છે. તેઓ 12 બાગાયતી ક્લસ્ટરોનું પણ ઉદ્ઘાટન કરશે, જેનો હેતુ ઉચ્ચ મૂલ્ય ધરાવતા બાગાયતી પાકોને પ્રોત્સાહન આપવાનો અને ખેડૂતોની આવક વધારવાનો છે.
ફેબ્રુઆરી 2019માં PM-કિસાન યોજના શરૂ થયા ત્યારથી, અત્યાર સુધીમાં 23 હપ્તાઓ દ્વારા પાત્ર ખેડૂતોને ₹4.47 લાખ કરોડનું વિતરણ કરવામાં આવ્યું છે. આ યોજના હેઠળ, જમીન ધરાવતા પાત્ર ખેડૂત પરિવારોને વાર્ષિક ₹6,000 આપવામાં આવે છે, જે ત્રણ હપ્તામાં ચૂકવવામાં આવે છે. આ રકમ ‘ડાયરેક્ટ બેનિફિટ ટ્રાન્સફર’ (DBT) દ્વારા સીધી તેમના આધાર-લિંક્ડ બેંક ખાતામાં જમા કરવામાં આવે છે.
નિવેદન મુજબ, એગ્રિકલ્ચર ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ફંડ હેઠળ 2.28 લાખથી વધુ પ્રોજેક્ટ્સમાં આશરે ₹1.75 લાખ કરોડનું રોકાણ કરવામાં આવ્યું છે. આ ફંડ વેરહાઉસ (ગોદામો), કોલ્ડ સ્ટોરેજ સુવિધાઓ, પ્રાથમિક પ્રક્રિયા કેન્દ્રો અને અન્ય માળખાકીય સુવિધાઓના વિકાસમાં મદદ કરે છે. સરકારના જણાવ્યા અનુસાર, આનાથી પાક લણણી પછી થતા નુકસાનને ઘટાડવામાં, બજારો સુધી ખેડૂતોની પહોંચ સુધારવામાં અને તેમને વધુ સારું વળતર અપાવવામાં મદદ મળશે.
કૃષિ મંત્રાલયે બાગાયતી પાકો તરફ પાક વૈવિધ્યકરણ (crop diversification) ને પ્રોત્સાહન આપવા માટે સરકારના પ્રયાસો પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો છે. મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, બાગાયતી ક્લસ્ટરોનો વિકાસ ‘વેલ્યુ ચેઈન’ (મૂલ્ય સાંકળ) ને મજબૂત બનાવશે અને ઉચ્ચ મૂલ્ય ધરાવતા પાકોના ઉત્પાદન તથા માર્કેટિંગને પ્રોત્સાહન આપશે.
છેલ્લા 12 વર્ષોમાં કૃષિ ક્ષેત્ર માટે શરૂ કરવામાં આવેલા મુખ્ય કાર્યક્રમો પર પ્રકાશ પાડતા, મંત્રાલયે ‘પ્રધાનમંત્રી ફસલ વીમા યોજના’, ‘કિસાન ક્રેડિટ કાર્ડ યોજના’, ‘લઘુત્તમ ટેકાના ભાવ’ (MSP) વ્યવસ્થા અને ‘મોર ક્રોપ પર ડ્રોપ’ (દરેક ટીપાંથી વધુ પાક) પહેલનો ઉલ્લેખ કર્યો. આ ઉપરાંત, ‘ખાદ્ય તેલ પર રાષ્ટ્રીય મિશન’, કઠોળના ક્ષેત્રમાં આત્મનિર્ભરતા માટેનું મિશન અને ‘પ્રાકૃતિક ખેતી પર રાષ્ટ્રીય મિશન’નો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો. પ્રાકૃતિક ખેતી મિશન હેઠળ, ટકાઉ કૃષિ પદ્ધતિઓને પ્રોત્સાહન આપવા માટે ‘ક્લસ્ટર’ (સમૂહો) વિકસાવવામાં આવી રહ્યા છે. આ કાર્યક્રમમાં આ ક્ષેત્રના મોટી સંખ્યામાં ખેડૂતો ભાગ લે તેવી અપેક્ષા છે.