કામ કંઈ નહીં પણ દર મહિને મળે છે મોટો પગાર! જાણો સરકારી નોકરીના આ અજીબોગરીબ નિયમની આખી રમત
જ્યારે કોઈ સરકારી વિભાગ બંધ કે ડિજિટલ થાય છે, ત્યારે ત્યાંના કર્મચારીઓને નોકરીમાંથી કાઢવામાં નથી આવતા, પરંતુ એક ખાસ 'પૂલ'માં મોકલી દેવાય છે. જ્યાં સુધી નવું પોસ્ટિંગ ન મળે ત્યાં સુધી આ કર્મચારીઓએ કોઈ પણ કામ કર્યા વિના માત્ર હાજરી પૂરીને આખો પગાર લેવાનો હોય છે.
જ્યારે કોઈ સરકારી વિભાગ બંધ થાય છે અથવા ડિજિટલ થઈ જાય છે ત્યારે ત્યાં એક અલગ પ્રકારની સમસ્યા ઊભી થાય છે. કામ પૂરું થઈ જવાથી ત્યાંના કર્મચારીઓને ‘સરપ્લસ’ એટલે કે જરૂરિયાત કરતાં વધુ જાહેર કરવામાં આવે છે. નિયમ મુજબ, આ કર્મચારીઓને નોકરીમાંથી કાઢી મૂકવામાં આવતા નથી, પરંતુ તેમને ‘સરપ્લસ પૂલ’ માં મૂકી દેવામાં આવે છે. ત્યાંથી તેમને બીજા વિભાગોમાં ખાલી પદો પર મોકલવામાં આવે છે. સાંભળવામાં આ પ્રક્રિયા ખૂબ જ સરળ લાગે છે, પરંતુ હકીકત આનાથી બિલકુલ ઉલટી છે.
સરકારી સિસ્ટમની ધીમી સ્પીડને કારણે રી-એલોકેશનની આ પ્રક્રિયામાં ઘણી વખત વર્ષો નીકળી જાય છે. આ લાંબી પ્રતીક્ષા દરમિયાન આ કર્મચારીઓનું રોજનું બસ એક જ કામ હોય છે- ઓફિસ જવું, હાજરી પૂરવી અને પાછા ઘરે આવી જવું. કોઈ પણ કામ કર્યા વિના દર મહિને તેમના ખાતામાં પૂરેપૂરો પગાર આવી જાય છે. બહારથી જોનારાઓને ભલે આ ‘કામ વિનાના દામ’ વાળી લોટરી લાગી શકે છે, પરંતુ અસલમાં આ કર્મચારીઓની માનસિક સ્થિતિ અને દેશના ખજાના, બંનેને અંદરથી ખોખલા કરી રહી છે.
ખુરશી છે, પગાર છે, બસ કામ ગાયબ છે !
સરપ્લસ પૂલમાં સામેલ થયા પછી કર્મચારીઓની જિંદગી એક અજીબ સ્થિરતા પર આવી જાય છે. સવારે ઉઠીને તૈયાર થવું, સમયસર ઓફિસ પહોંચવું અને સાંજે ઘરે પાછા ફરવું.. આ રૂટિન તો જળવાઈ રહે છે, પરંતુ તેમની ટેબલ પર કોઈ કામ હોતું નથી. જે કર્મચારીઓ વર્ષોથી એક્ટિવ રહીને ફાઈલો પતાવતા હતા, તેઓ અચાનક પોતાને બિલકુલ નકામા અનુભવવા લાગે છે. આ સ્થિતિ કોઈ પણ આત્મસન્માન ધરાવતી વ્યક્તિ માટે ખૂબ જ અસહજ કરનારી હોય છે.
માનસિક સ્વાસ્થ્ય પર પડે છે અસર
કોઈ પણ કામ વિના નવરા બેસી રહેવાથી માણસનું મગજ બીમાર થવા લાગે છે. સરપ્લસ કર્મચારીઓમાં લઘુતાગ્રંથિ (હીનભાવના) પનપવા લાગે છે. તેમને લાગે છે કે સિસ્ટમ માટે હવે તેમની કોઈ વેલ્યુ બચી નથી. ઓફિસમાં બીજા કામ કરતા સહકર્મીઓનો દ્રષ્ટિકોણ પણ આ કર્મચારીઓ પ્રત્યે બદલાઈ જાય છે. આના કારણે તેમને અવારનવાર મહેણાં-ટોણાં કે ઉપેક્ષા સહન કરવી પડે છે, જેની સીધી અસર તેમની મેન્ટલ હેલ્થ પર પડે છે. તેઓ ડિપ્રેશન, એન્ઝાયટી (ચિંતા) અને ઊંઘ ન આવવા જેવી સમસ્યાઓનો શિકાર બનવા લાગે છે. જે નોકરી ક્યારેક તેમના ગર્વનું કારણ હતી, તે જ માનસિક બોજ બની જાય છે.
સરકારી તિજોરી પર કરોડોનો ફટકો
એક તરફ કર્મચારીઓ માનસિક તણાવમાંથી પસાર થઈ રહ્યા હોય છે, તો બીજી તરફ દેશના ટેક્સપેયર્સ (કરદાતાઓ) ના પૈસા પાણીની જેમ વહી રહ્યા હોય છે. કોઈ પણ પ્રોડક્ટિવિટી કે આઉટપુટ વિના, દર મહિને આ કર્મચારીઓને કરોડો રૂપિયાનો પગાર અને ભથ્થાં આપવામાં આવે છે. આ સરકારી ખજાનાનું મોટું નુકસાન છે. જે રૂપિયાનો ઉપયોગ વિકાસ કાર્યોમાં કે નવી નોકરીઓ ઊભી કરવામાં થઈ શકતો હતો, તે માત્ર વહીવટી ઢીલાશ અને સુસ્ત ફાઈલોના કારણે એક જગ્યાએ બ્લોક થઈને રહી જાય છે.
રી-એલોકેશનની પ્રક્રિયા આટલી સુસ્ત કેમ છે?
સવાલ એ થાય છે કે આખરે આ ટ્રાન્સફર કે રી-એલોકેશનમાં વર્ષો કેમ લાગી જાય છે? વાસ્તવમાં, તેની પાછળ અલગ-અલગ વિભાગો વચ્ચે તાલમેલનો મોટો અભાવ છે. એક વિભાગમાંથી બીજા વિભાગમાં ટ્રાન્સફર કરવા માટે ઘણી બધી કાનૂની અને વહીવટી ઔપચારિકતાઓ પૂરી કરવી પડે છે. આ ઉપરાંત, સ્કીલ મેચિંગ (એટલે કે જૂના કર્મચારીની યોગ્યતા નવા વિભાગના કામને લાયક છે કે નહીં) તે ચકાસવામાં અને તેમને જરૂરી ટ્રેનિંગ આપવામાં પણ લાંબો સમય બગડે છે.
આનો સાચો ઉકેલ શું છે?
આ બેવડા નુકસાનથી બચવા માટે સરકારે એક ફાસ્ટ-ટ્રેક ડિજિટલ રી-એલોકેશન સિસ્ટમ બનાવવી પડશે. જેવો કોઈ વિભાગ બંધ કે ડિજિટલ થાય, તેના વધુમાં વધુ ત્રણ મહિનાની અંદર કર્મચારીઓની સ્કીલ મેપિંગ કરીને તેમને નવા વિભાગોમાં મોકલી દેવા જોઈએ. ખાલી સમય દરમિયાન તેમના માટે રી-સ્કીલિંગ (નવી ટેકનોલોજી શીખવા માટેના) ક્રેશ કોર્સ ચલાવવા જોઈએ, જેથી તેઓ નવરા બેસીને ડિપ્રેશનનો શિકાર ના બને અને સરકારી તિજોરીના પૈસાનો પણ સાચી જગ્યાએ ઉપયોગ થઈ શકે.
