ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ (FD) પર TDS કપાતો કેવી રીતે બચાવશો- જાણી લો વર્ષ 2026ના નવા નિયમો
આજના આર્ટિકલમાં આપને એક મહત્વપૂર્ણ અને રાહતભરી જાણકારી આપશુ, જે સીધી તમારી ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ એટલે કે FD સાથે જોડાયેલી છે. ઘણા લોકોના મનમાં આ સવાલ રહે છે કે FD પર ટેક્સ કેમ કપાય છે? TDS ક્યારે કપાય છે? અને શું હવે નવા નિયમો પછી FD પર ટેક્સથી બચી શકાય છે? હાલમાં જ FD સાથે જોડાયેલા TDSના જૂના નિયમોમાં ફેરફાર થયો છે, અને જો તમે યોગ્ય રીતે સમજી લો, તો કાયદેસર રીતે FD પર TDSથી બચી શકાય છે.
ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ (FD) એ રોકાણ માટેનો એક સુરક્ષિત વિકલ્પ છે, ખાસ કરીને એવા લોકો માટે જેઓ જોખમ લેવા માંગતા નથી. જોકે, FD પર મળતું વ્યાજ ટેક્સેબલ હોય છે અને તેના પર TDS (ટેક્સ ડિડક્ટેડ એટ સોર્સ) કપાતો હોય છે. ઘણા રોકાણકારોને FD પર TDS કપાત વિશે મૂંઝવણ હોય છે, પરંતુ 2026 થી અમલમાં આવેલા નવા નિયમો સામાન્ય રોકાણકારો માટે ઘણી રાહત લઈને આવ્યા છે. આજે આપણે FD પર TDSના નવા નિયમો, તેને કેવી રીતે કપાતો બચાવવો તેના પર ચર્ચા કરીશુ.
FD પર ટેક્સ શા માટે લાગે છે?
સૌથી પહેલા એ સ્પષ્ટ કરી લઈએ કે FD પર ટેક્સ લાગે છે શા માટે? FD પર જે વ્યાજ મળે છે તે તમારી આવક ગણાય છે. એટલે કે જેમ સેલેરી, બિઝનેસ ઇનકમ, કે રેન્ટ ઇનકમ હોય છે, તેવી જ રીતે FD પરનું વ્યાજ પણ ટેક્સેબલ હોય છે. પહેલાં એવું થતું હતું કે જેવી જ એક મર્યાદા પાર થાય, બેંક સીધો TDS કાપી લેતી હતી. ઘણા લોકોને પછીથી ખબર પડતી હતી કે તેમના એકાઉન્ટમાંથી TDS કપાઈ ચૂક્યો છે, જ્યારે તેમની કુલ આવક ટેક્સેબલ મર્યાદામાં આવતી જ ન હતી.
TDSના નવા નિયમોમાં શું બદલાયું?
પરંતુ હવે જે નવા નિયમો આવ્યા છે, તેનાથી સામાન્ય FD રોકાણકારોને ઘણી રાહત મળી છે. સૌથી મોટો ફેરફાર એ છે કે હવે દરેક FD પર અલગ-અલગ TDS નહીં કપાય, બલ્કે આખા વર્ષનું કુલ વ્યાજ જોવામાં આવશે. એટલે કે જો તમે એક જ બેંકમાં કે અલગ-અલગ બ્રાન્ચમાં FD કરાવી રાખી છે, તો કુલ વ્યાજનો સરવાળો કરીને ગણતરી કરવામાં આવશે. જો આ નિર્ધારિત મર્યાદાથી ઉપર જાય તો જ TDS લાગશે, નહીંતર નહીં.
TDS કપાત માટેની મર્યાદાઓ
હવે એ સવાલ ચોક્કસ થાય કે આ નિર્ધારિત લિમીટ કેટલી છે. તો એ પણ જાણી લો કે સામાન્ય નાગરિકો એટલે એવા લોકો જેમની ઉમર 60 વર્ષથી ઓછી છે તો એક નાણાકીય વર્ષમાં તમારી બધી FDમાંથી મળનારું કુલ વ્યાજ ₹50,000 થી વધુ થઈ જાય, ત્યારે જ બેંક કે પોસ્ટ ઓફિસ તમારી FD પર TDS કાપશે. પરંતુ જો તમારી FDનું વ્યાજ વર્ષભરમાં ₹50,000 થી ઓછું હોય તો TDS નહીં કપાય.
હવે વાત સિનિયર સિટીઝનની, એટલે કે જેમની ઉંમર 60 વર્ષથી વધુ છે, તો તેમના માટે સરકારે વધુ રાહત આપી છે. સિનિયર સિટીઝનના કિસ્સામાં, એક નાણાકીય વર્ષમાં ₹1,00,000 સુધીના FD વ્યાજ પર કોઈ TDS નહીં કપાય. એટલે કે સિનિયર સિટીઝનને FD પર વ્યાજ કમાવવા માટે વધુ સ્વતંત્રતા આપવામાં આવી છે.
TDS કપાતથી બચવા માટે ફોર્મ 15 G અને 15 H
બીજી મોટી રાહત એ છે કે જો તમારી કુલ આવક જ ટેક્સેબલ મર્યાદાથી ઓછી હોય તો FD પર TDS કાપવાની કોઈ જરૂર નથી. આ માટે તમારે બેંકમાં ફોર્મ 15G કે ફોર્મ 15 H જમા કરાવવું પડશે. ફોર્મ 15 G સામાન્ય લોકો માટે હોય છે, અને ફોર્મ 15H સિનિયર સિટીઝન માટે. જેવું જ તમે આ ફોર્મ યોગ્ય સમયે બેંકમાં જમા કરાવી દો છો, બેંકને કાયદેસર અધિકાર મળી જાય છે કે તે તમારી FD પર TDS ન કાપે.
TDS અને ટેક્સ વચ્ચેની ગેરસમજ અને સ્પષ્ટતા
ઘણા લોકો વિચારે છે કે જો TDS ન કપાયો તો ટેક્સ પણ નહીં ભરવો પડે. આ એક સામાન્ય ગેરસમજ છે. TDS અને ટેક્સ બંને અલગ-અલગ વસ્તુઓ છે. TDS માત્ર એડવાન્સ ટેક્સ કલેક્શનની એક પદ્ધતિ છે. જો તમારી કુલ આવક ટેક્સેબલ મર્યાદાથી ઉપર જાય છે તો તમારે રિટર્ન ફાઈલ કરતી વખતે લાગુ પડતો ટેક્સ ભરવો જ પડશે. પરંતુ જો તમારી આવક મર્યાદાની અંદર છે તો ન તો TDS કપાશે અને ન તો ટેક્સ ભરવો પડશે.
સિનિયર સિટીઝન માટે વિશેષ લાભ
સિનિયર સિટીઝનની વાત કરીએ તો તેમના માટે નિયમો વધુ ફાયદાકારક છે. તેમને FD પર સામાન્ય રીતે વધુ વ્યાજ મળે છે અને સરકાર પણ તેમને રાહત આપે છે. સિનિયર સિટીઝન માટે TDS કપાત માટેની મર્યાદા પણ ₹1,00,000 જેટલી ઊંચી રાખવામાં આવી છે, જેથી નાના પેન્શનરો અને FD આવક પર નિર્ભર રહેલા વૃદ્ધોને બિનજરૂરી ટેક્સનો બોજમાંથી મુક્તિ મળે છે. આ જ કારણ છે કે સિનિયર સિટીઝન જો 15 H ફોર્મ જમા કરાવી દે તો FD પર TDSથી સરળતાથી બચાવી શકે છે.
એક બીજી મહત્વની વાત એ છે કે FDનું વ્યાજ આપમેળે ટેક્સ-ફ્રી નથી હોતું. ભલે FD બેંકમાં હોય કે પોસ્ટ ઓફિસમાં, નિયમો લગભગ સરખા જ છે. ઘણા લોકો એવું સમજે છે કે પોસ્ટ ઓફિસમાં FD પર ટેક્સ નથી લાગતો, પરંતુ એવું નથી. વ્યાજની આવક ટેક્સેબલ છે, બસ TDSના નિયમો અલગ-અલગ હોઈ શકે છે. તેથી રોકાણ કરતી વખતે માત્ર ટેક્સ-ફ્રી શબ્દ સાંભળીને નિર્ણય ન લો, યોગ્ય નિયમોને જરૂરથી સમજો.
હવે સવાલ એ આવે છે કે તમારે વ્યવહારિક રીતે શું કરવું જોઈએ? સૌથી પહેલાં, દર વર્ષની શરૂઆતમાં તમારી અંદાજિત આવકની ગણતરી કરો. જો તમને લાગે કે તમારી કુલ આવક બેઝિક એક્ઝેમ્પશન લિમિટથી નીચે રહેશે, તો તરત જ તમારી બેંકમાં ફોર્મ 15 G કે ફોર્મ 15 H જમા કરાવી દો. બીજું, PAN કાર્ડ જરૂર લિંક કરો કારણ કે PAN વગર TDS વધુ દરે કપાઈ શકે છે. ત્રીજું, FD વ્યાજને અવગણશો નહીં. રિટર્ન ફાઇલ કરતી વખતે તેને જરૂર દર્શાવો.
આજના સમયમાં FD એક સુરક્ષિત રોકાણ છે, ખાસ કરીને એ લોકો માટે જેઓ જોખમ લેવા નથી માંગતા. સરકારનો હેતુ પણ એ જ છે કે સાચા રોકાણકારોને પરેશાન ન કરવામાં આવે અને ટેક્સ માત્ર ત્યાં જ લેવાય જ્યાં આવક ખરેખર ટેક્સેબલ હોય. નવા નિયમો આ જ દિશામાં એક સકારાત્મક પગલું છે.
