તહેવારોની સીઝન ખતમ, હવે UPI પેમેન્ટ્સ પર નવા ચાર્જની તૈયારી, ₹2,000થી વધુના વ્યવહારો પર MDR થશે લાગુ

નેશનલ પેમેન્ટ્સ કોર્પોરેશન ઓફ ઈન્ડિયા (NPCI)ની માર્ગદર્શિકા મુજબ, વેપારીઓને કરવામાં આવતા અમુક UPI પેમેન્ટ્સ, જેની રકમ ₹2,000થી વધુ હોય, તેના પર 'મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ' (MDR) લાગુ થઈ શકે છે.

upi

Devankashi rana | Updated on: Nov 13, 2026 | 10:46 AM

તહેવારોની સીઝન પૂરી થયા બાદ, UPI પેમેન્ટ્સ માટેના નવા નિયમો અંગે ચર્ચાઓ તેજ બની છે. નેશનલ પેમેન્ટ્સ કોર્પોરેશન ઓફ ઈન્ડિયા (NPCI)ની માર્ગદર્શિકા મુજબ, વેપારીઓને કરવામાં આવતા અમુક UPI પેમેન્ટ્સ, જેની રકમ ₹2,000થી વધુ હોય, તેના પર ‘મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ’ (MDR) લાગુ થઈ શકે છે. NPCIએ શરૂઆતમાં આ ફેરફારો વહેલા લાગુ કરવાની યોજના બનાવી હતી, પરંતુ તહેવારોના સમયગાળા દરમિયાન ગ્રાહકો અને વેપારીઓને કોઈ અગવડતા ન પડે તે માટે તેને મુલતવી રાખ્યા હતા. NPCIએ હજુ સુધી આ ચાર્જ લાગુ કરવાની કોઈ સત્તાવાર તારીખ જાહેર કરી નથી.

દરમિયાન, ગ્રાહકો અને વેપારીઓ બંનેએ આ ફી અંગે અનેક પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા છે. કયા UPI પેમેન્ટ્સ પર આ ચાર્જ લાગશે અને આ ખર્ચ ગ્રાહક ભોગવશે કે વેપારી, તે સ્પષ્ટ થવું જરૂરી છે.

UPI પેમેન્ટ્સ પર MDR ચાર્જ ક્યારે લાગુ થશે?

NPCIએ અગાઉ સંકેત આપ્યો હતો કે દિવાળી પછી અમુક ‘પર્સન-ટુ-મર્ચન્ટ’ (P2M) UPI પેમેન્ટ્સ પર MDR ચાર્જ લાગુ થઈ શકે છે; જોકે, તેને લાગુ કરવાની કોઈ ચોક્કસ તારીખ હજુ નક્કી કરવામાં આવી નથી. માર્ગદર્શિકા મુજબ, વેપારીઓને કરવામાં આવતા ₹2,000થી વધુના ચોક્કસ UPI પેમેન્ટ્સ પર 0.4%નો MDR ચાર્જ લાદવામાં આવી શકે છે. ₹75,000 કે તેથી વધુના વ્યવહારો માટે આ ચાર્જ મહત્તમ ₹300 સુધી મર્યાદિત (capped) રાખવામાં આવ્યો છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો કોઈ વેપારી ₹1 લાખનું UPI પેમેન્ટ સ્વીકારે, તો 0.4% લેખે ગણતરી કરતા આ ચાર્જ ₹400 થાય; પરંતુ, નક્કી કરેલી મર્યાદા (કેપ)ને કારણે વેપારીએ માત્ર ₹300 જ ચૂકવવા પડશે. જે અંગેનો નિર્ણય 15 નવેમ્બર પહેલા આવી જશેની પ્રાથમિક માહિતી મળી રહી છે.

ચોક્કસ ક્ષેત્રો માટે અલગ-અલગ દરો

કેટલાક વિશિષ્ટ ક્ષેત્રો માટે UPI પેમેન્ટ્સ પર MDR ચાર્જનો દર અલગ રાખવામાં આવ્યો છે. રેલવે, ટેલિકોમ્યુનિકેશન, વીમો અને પેટ્રોલિયમ (પેટ્રોલ/ડીઝલ) જેવા ક્ષેત્રોમાં ₹2,000થી વધુના વ્યવહારો પર ₹5નો નિશ્ચિત ચાર્જ લાગી શકે છે. બીજી તરફ, મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સ અને શેરબજારના બ્રોકર્સ માટે આ દર ઘણો ઓછો એટલે કે 0.02% જેટલો MDR ચાર્જ નક્કી કરવામાં આવ્યો છે. આ નિયમોના અમલીકરણને તહેવારોની મોસમ પછીના સમય માટે નિર્ધારિત કરીને, વ્યવસાયોને ફેરફારો સમજવા અને જરૂરી તૈયારીઓ કરવા માટે વધારાનો સમય આપવામાં આવ્યો છે.

નાણાં ટ્રાન્સફર કરવા પર કોઈ શુલ્ક નહીં

UPI દ્વારા ચૂકવણી કરતા ગ્રાહકોએ આ નવા MDR (મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ) શુલ્કને કારણે કોઈ વધારાનો ખર્ચ ભોગવવો પડશે નહીં. આ શુલ્ક માત્ર એવા વેપારીઓ અને વ્યવસાયોને લાગુ પડશે જેઓ ગ્રાહકો પાસેથી UPI દ્વારા ચૂકવણી સ્વીકારે છે. બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો, બજારમાં ખરીદી કરવા માટે UPIનો ઉપયોગ પહેલાની જેમ જ મફત રહેશે. વધુમાં, મિત્રો કે પરિવારજનોને પૈસા મોકલવા, રેસ્ટોરન્ટના બિલની રકમ વહેંચવી (સ્પ્લિટ કરવી), અથવા પોતાના જ બેંક ખાતાઓ વચ્ચે ભંડોળ ટ્રાન્સફર કરવા પર કોઈ શુલ્ક લાગશે નહીં. વ્યક્તિગત વ્યવહારો જેમ કે મિત્રો કે પરિવારને પૈસા મોકલવા, રેસ્ટોરન્ટના બિલની રકમ વહેંચવી, અથવા પોતાના એક બેંક ખાતામાંથી બીજા ખાતામાં રકમ ટ્રાન્સફર કરવી તે સંપૂર્ણપણે મફત રહેશે.