જો અભિમન્યુની જગ્યાએ અર્જુન ચક્રવ્યૂહમાં પ્રવેશ્યા હોત, તો શું થાત?
જો અભિમન્યુની જગ્યાએ અર્જુન ચક્રવ્યૂહમાં પ્રવેશ્યા હોત તો શું થાત? મહાભારત આ પ્રશ્નનો જવાબ જયદ્રથ વધની કથા દ્વારા આપે છે. દ્રોણાચાર્યએ યુધિષ્ઠિરને પકડવા ચક્રવ્યૂહ રચ્યો, અને અર્જુનને દૂર મોકલ્યા. અભિમન્યુએ અંદર પ્રવેશ કર્યો, હવે જાણો આખી સ્ટોરી.
મહાભારતના યુદ્ધમાં એક પ્રશ્ન વારંવાર પૂછાય છે કે જો અભિમન્યુની જગ્યાએ અર્જુન ચક્રવ્યૂહમાં પ્રવેશ્યા હોત, તો શું થાત? આ પ્રશ્નનો ઉત્તર મહાભારત પોતે જ જયદ્રથ વધની કથા દ્વારા આપે છે. કુરુક્ષેત્ર યુદ્ધના તેરમા દિવસે, ગુરુ દ્રોણાચાર્યે પાંડવોના મુખ્ય યોદ્ધા યુધિષ્ઠિરને જીવતા પકડવા માટે એક અભેદ્ય ચક્રવ્યૂહની રચના કરી. આ વ્યૂહ એટલો જટિલ હતો કે તેની ફરતી પરતોમાં દરેક તૂટેલી જગ્યા પળભરમાં ભરાઈ જતી હતી. પાંડવ સેનામાં ફક્ત ચાર યોદ્ધાઓ જ આ વ્યૂહને ભેદવાનું જ્ઞાન ધરાવતા હતા. ભગવાન કૃષ્ણ, અર્જુન, પ્રદ્યુમ્ન અને અપૂર્ણ જ્ઞાન સાથે અભિમન્યુ.
એક વ્યૂહરચના ઘડી
દ્રોણાચાર્ય અને કૌરવોએ અર્જુનને યુદ્ધમાંથી દૂર રાખવા માટે એક વ્યૂહરચના ઘડી. યોદ્ધાઓએ અર્જુનને યુદ્ધભૂમિના બીજા છેડે લલકાર્યો, અને અર્જુન ત્યાં યુદ્ધ કરવા ચાલ્યા ગયા. આ ચક્રવ્યૂહ મૂળ અર્જુનને હરાવવા માટે નહીં, પરંતુ અર્જુન વગરની પરિસ્થિતિમાં લડવા માટે બનાવવામાં આવ્યો હતો. અર્જુનની ગેરહાજરીમાં, પાંડવોની પ્રતિષ્ઠા અને યુધિષ્ઠિરના રક્ષણ માટે, માત્ર સોળ વર્ષના અભિમન્યુએ ચક્રવ્યૂહમાં પ્રવેશ કર્યો. તેને વ્યૂહની અંદર જવાનું જ્ઞાન હતું, પરંતુ બહાર નીકળવાની રીત તે જાણતો નહોતો, કારણ કે તેની માતા સુભદ્રાના ગર્ભમાં તેણે અધૂરું જ્ઞાન પ્રાપ્ત કર્યું હતું.
અભિમન્યુના પ્રવેશ પછી, ચારેય પાંડવો તેના પાછળ આવવાનો પ્રયાસ કર્યો, પરંતુ દ્વાર પર સિંધુ દેશનો રાજા જયદ્રથ ઊભો હતો. જયદ્રથને ભગવાન શિવનું વરદાન હતું કે તે એક દિવસ માટે અર્જુનને છોડીને બાકીના બધા પાંડવોને રોકી શકશે. અને તે દિવસે, દૈવયોગે, અર્જુન ત્યાં હાજર નહોતા. અંદર 6 મહારથીઓએ અભિમન્યુને ઘેરી લીધો. કર્ણે પાછળથી તેનું ધનુષ્ય કાપી નાખ્યું. રથ તૂટી પડ્યો ત્યારે પણ અભિમન્યુએ રથનું પૈડું ઉઠાવીને એકલો લડવાનું ચાલુ રાખ્યું, પરંતુ અંતે તે વીરગતિ પામ્યો.
આ ઘટનાની સાંજે જ્યારે અર્જુન પાછા ફર્યા અને તેમને અભિમન્યુના મૃત્યુના સમાચાર મળ્યા, ત્યારે તેમણે અત્યંત ક્રોધિત થઈને પ્રતિજ્ઞા લીધી. “કાલે સૂર્યાસ્ત પહેલાં હું જયદ્રથનો વધ કરીશ, નહીં તો હું પોતે અગ્નિમાં પ્રવેશ કરીશ!” આ પ્રતિજ્ઞામાં જ આપણા મૂળ પ્રશ્નનો જવાબ છુપાયેલો છે.
કૃષ્ણે યોગમાયા દૂર કરી
ચૌદમા દિવસે, ગુરુ દ્રોણે ચક્રવ્યૂહથી પણ કઠિન રચના કરી. આગળ શકટ વ્યૂહ, તેની અંદર પદ્મ વ્યૂહ અને સૌથી પાછળ સોયની અણી જેવી પંક્તિના અંતમાં જયદ્રથ છુપાયેલો હતો. અર્જુન એક પછી એક પરતોને ભેદતા ગયા. સામે ગુરુ દ્રોણ આવ્યા, ત્યારે અર્જુને તેમની સાથે યુદ્ધ ન કર્યું, પ્રણામ કર્યા અને ભગવાન કૃષ્ણ રથને આગળ લઈ ગયા. સૂર્ય આથમવા લાગ્યો, અને જયદ્રથ હજી પણ દૂર હતો. ત્યારે કૃષ્ણે યોગમાયાથી અંધકાર કરી દીધો. કૌરવો સમજ્યા કે સૂર્યાસ્ત થઈ ગયો છે, અને જયદ્રથ જીવતો રહ્યો છે, તેથી તે બહાર નીકળ્યો. તે જ ક્ષણે કૃષ્ણે યોગમાયા દૂર કરી, અને સૂર્ય ફરીથી દેખાયો. જયદ્રથને મારવા પર એક શ્રાપ હતો કે જે જયદ્રથનું માથું ધરતી પર પાડશે, તેનું પોતાનું માથું ફાટી જશે. તેથી અર્જુનના બાણોએ જયદ્રથનું માથું ઉડાવીને દૂર તપ કરી રહેલા તેના પિતાના ખોળામાં પહોંચાડી દીધું. તેના પિતા ઊઠ્યા, માથું નીચે પડ્યું અને શ્રાપ તેમના પર જ પાછો ફર્યો.
આમ, અર્જુન ચક્રવ્યૂહમાં હોત તો શું કરત, તેનો જવાબ બીજા દિવસે મળી ગયો. દ્રોણનો સૌથી કઠિન વ્યૂહ અને જયદ્રથનું સૌથી મોટું કવચ, અર્જુને એક દિવસમાં જ તોડી નાખ્યું. આ જ કારણ હતું કે દ્રોણે અર્જુન સાથે લડાઈ ન કરી, પરંતુ તેને યુદ્ધમાંથી હટાવવાનો પ્રયાસ કર્યો.
