Breaking News : E-Commerce દિગ્ગજો પર મોટી એક્શન, Amazon-Flipkart પર ₹10 લાખ, JioMart પર ₹5 લાખનો દંડ

સેન્ટ્રલ કન્ઝ્યુમર પ્રોટેક્શન ઓથોરિટી (CCPA)એ ઈ-કોમર્સ કંપનીઓ સામે મોટી કાર્યવાહી કરી છે. CCPAએ Amazon અને Flipkart પર ₹10-10 લાખ તથા JioMart પર ₹5 લાખનો દંડ ફટકાર્યો છે. ત્રણેય પ્લેટફોર્મ પર ‘સાયક્લોસિનોન હર્બિસાઇડ’ નામના બિન-નોંધાયેલ કૃષિ-રાસાયણિક ઉત્પાદનના વેચાણ અને જાહેરાતને લઈને આ કાર્યવાહી કરવામાં આવી છે.

CCPAના જણાવ્યા અનુસાર, ત્રણેય ઈ-કોમર્સ પ્લેટફોર્મ પર આ ઉત્પાદનનું વેચાણ અને પ્રમોશન કરવામાં આવી રહ્યું હતું, જ્યારે તેની નિયમનકારી સ્થિતિ અંગે જરૂરી ચકાસણી કરવામાં આવી ન હતી. નિયમનકારે નોંધ્યું કે પ્લેટફોર્મ્સે પ્રોડક્ટની લિસ્ટિંગ લાઇવ કરતા પહેલાં તેની કાયદેસરતા અને નિયમનકારી સ્થિતિની પૂરતી સ્વતંત્ર ચકાસણી કરી નહોતી.

22 સપ્ટેમ્બરના આદેશમાં શું કહ્યું?

22 સપ્ટેમ્બરના અલગ-અલગ આદેશમાં CCPAએ Amazon, Flipkart અને JioMartને આ ઉત્પાદનનું વેચાણ અને જાહેરાત તાત્કાલિક બંધ કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો. તપાસ દરમિયાન સામે આવ્યું કે ‘સાયક્લોસિનોન’ નામનું ઉત્પાદન તેના સક્રિય ઘટકનું રાસાયણિક નામ અથવા તેની સંપૂર્ણ રચના જાહેર કર્યા વિના માર્કેટ કરવામાં આવી રહ્યું હતું.

CCPAએ ત્રણેય કંપનીઓને પોતાના પ્લેટફોર્મ પર એવા ઉત્પાદનોની સ્વ-ઓડિટ કરવા પણ કહ્યું છે, જે હાલના કાયદા અને નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરતા હોય અથવા ગ્રાહકોની સુરક્ષા માટે જોખમ ઊભું કરી શકે. આદેશનું પાલન કરવામાં આવ્યું છે કે નહીં તેનો અહેવાલ 15 દિવસની અંદર રજૂ કરવા પણ નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો હતો.

ફરિયાદ બાદ CCPAએ તપાસ શરૂ કરી..

આ સમગ્ર મામલે CCPAની તપાસ કેન્દ્રીય કૃષિ મંત્રાલય પાસેથી મળેલી ફરિયાદ બાદ શરૂ થઈ હતી. આ ફરિયાદ મૂળરૂપે ક્રોપ કેર ફેડરેશન ઓફ ઈન્ડિયા (CCFI) દ્વારા કરવામાં આવી હતી. તપાસ દરમિયાન કૃષિ મંત્રાલયે CCPAને જણાવ્યું હતું કે ‘સાયક્લોસિનોન’ નામનું કોઈ રસાયણ જંતુનાશકો અધિનિયમ, 1968ની શેડ્યૂલમાં સૂચિબદ્ધ નથી. CCPAના જણાવ્યા મુજબ, આ સ્થિતિને કારણે ઉત્પાદનના વેચાણ અને માર્કેટિંગ દરમિયાન કાયદા હેઠળ જરૂરી સલામતી, જૈવ-અસરકારકતા, ગુણવત્તા અને અન્ય નિયમનકારી આવશ્યકતાઓ અંગે ગંભીર સવાલો ઊભા થયા હતા.

CCPAએ એવું પણ અવલોકન કર્યું કે ઈ-કોમર્સ માર્કેટપ્લેસોએ પ્રોડક્ટની લિસ્ટિંગ શરૂ કરતા પહેલાં તેની નિયમનકારી સ્થિતિની પૂરતી સ્વતંત્ર ચકાસણી કરી નહોતી.

Amazon સામેના આદેશમાં શું કહેવાયું?

Amazon સામેના આદેશમાં CCPAએ 38,410 ઓર્ડરનો ઉલ્લેખ કર્યો છે. આ ઓર્ડરમાં કુલ 43,634 યુનિટનો સમાવેશ થતો હતો અને તેની કુલ વેચાણ કિંમત ₹96,42,572 હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે.

Amazon તરફથી એવો બચાવ કરવામાં આવ્યો હતો કે પ્લેટફોર્મ પર ઉત્પાદનોના નિયમનકારી પાલન માટે વ્યક્તિગત વેચાણકર્તાઓ કરારબદ્ધ રીતે જવાબદાર છે. જોકે, CCPAએ આ દલીલ સ્વીકારી નહોતી. નિયમનકારે સ્પષ્ટ કર્યું કે ઈ-કોમર્સ માર્કેટપ્લેસ અને તેના વેચાણકર્તાઓ વચ્ચેનો ખાનગી કરાર કાયદા હેઠળની કાનૂની જવાબદારીને દૂર કરી શકતો નથી. ગ્રાહકોના હિતોના રક્ષણ માટે બનાવવામાં આવેલા કાયદાનું પાલન કરવાની જવાબદારી માત્ર વેચાણકર્તા પૂરતી મર્યાદિત નથી.

માત્ર વેચાણકર્તાની સ્વ-ઘોષણા પર આધાર રાખવો પૂરતો નથી

CCPAએ પોતાના આદેશમાં જણાવ્યું કે કોઈપણ ઈ-કોમર્સ પ્લેટફોર્મ પર વેચાણકર્તાઓ દ્વારા આપવામાં આવતી માહિતી હંમેશા સંપૂર્ણ અથવા સાચી હોય તે જરૂરી નથી. વેચાણકર્તાઓ ખોટી, અપૂર્ણ અથવા ભ્રામક માહિતીના આધારે પણ પ્રોડક્ટ લિસ્ટ કરી શકે છે.

આથી, માત્ર વેચાણકર્તાની સ્વ-ઘોષણા પર આધાર રાખવો પૂરતો નથી. CCPAના જણાવ્યા મુજબ, ઈ-કોમર્સ કંપનીઓએ વેચાણકર્તાઓને પ્લેટફોર્મ પર ઓનબોર્ડ કરતા સમયે જરૂરી ચકાસણી, પ્રોડક્ટ ટેસ્ટિંગ અને કન્ટેન્ટ મૉડરેશન જેવી પ્રક્રિયાઓ વધુ અસરકારક રીતે અમલમાં મૂકવી જોઈએ. નિયમનકારે આ મામલાને તૃતીય પક્ષના વેચાણકર્તાઓની ઓનબોર્ડિંગ પ્રક્રિયા, ઉત્પાદનની ચકાસણી અને કન્ટેન્ટ મૉડરેશન સિસ્ટમમાં રહેલી ગંભીર ખામીઓ સાથે પણ જોડ્યો છે.

CCPAએ પોતાના અધિકારક્ષેત્ર અંગે શું કહ્યું?

CCPAએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તે સંબંધિત ઉત્પાદનના ઉત્પાદન, તેની રચના અથવા તેના વૈજ્ઞાનિક ગુણધર્મો અંગે અધિકારક્ષેત્રનો દાવો કરી રહ્યું નથી. આ બાબતો સંબંધિત અન્ય નિયમનકારી સત્તાધિકારીઓના અધિકારક્ષેત્ર હેઠળ આવે છે.

CCPAની કાર્યવાહી મુખ્યત્વે ઈ-કોમર્સ કંપનીઓના વર્તન અને તેમની પ્લેટફોર્મ પરની જવાબદારી પૂરતી મર્યાદિત છે. તેમાં ગ્રાહક અધિકારોનું ઉલ્લંઘન, ભ્રામક જાહેરાતો અને અન્યાયી વેપાર પ્રથાઓ જેવી બાબતોનો સમાવેશ થાય છે.

આ કાર્યવાહી બાદ ઈ-કોમર્સ પ્લેટફોર્મ્સ પર પ્રોડક્ટ લિસ્ટિંગ અને વેચાણ પહેલાં નિયમનકારી ચકાસણીને લઈને ફરી એકવાર સવાલો ઊભા થયા છે. ખાસ કરીને કૃષિ-રાસાયણિક ઉત્પાદનો જેવા સંવેદનશીલ ઉત્પાદનોના ઓનલાઈન વેચાણમાં ગ્રાહકો સુધી યોગ્ય અને સંપૂર્ણ માહિતી પહોંચે તે અંગે નિયમનકારી સંસ્થાઓનું ધ્યાન વધુ કેન્દ્રિત થયું છે.

કેનેડા વિઝા માટે અરજી કરનારાઓ સાવધાન, આ 4 બાબતોને લઈ IRCCએ આપી ચેતવણી