Gandhi Jayanti 2026: ગાંધી જયંતીના દિવસે કેમ બંધ રહે છે દારૂના અડ્ડા? જાણો બાપુ અને ‘ડ્રાય ડે’ વચ્ચેનું ખાસ કનેક્શન!
દર વર્ષે 2 ઓક્ટોબરે દેશભરમાં 'ડ્રાય ડે' કેમ રાખવામાં આવે છે? શું આ માત્ર એક પરંપરા છે કે બંધારણનો કોઈ ખાસ નિયમ? મહાત્મા ગાંધીના નશાબંધી અંગેના વિચારો, બંધારણની કલમ 47 અને રાજ્યોના આબકારી કાયદાઓ પાછળનું રસપ્રદ ગણિત જાણો
ડ્રાય ડે એ એવો દિવસ છે જ્યારે નિર્ધારિત વિસ્તારમાં દારૂના વેચાણ, પીરસવા અને ખરીદી પર 24 કલાક માટે સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ હોય છે. ગાંધી જયંતી સિવાય 15 ઓગસ્ટ (સ્વાતંત્ર્ય દિન), 26 જાન્યુઆરી (પ્રજાસત્તાક દિન), ચૂંટણીના દિવસો અને કેટલાક મુખ્ય તહેવારો પર પણ દેશમાં ડ્રાય ડે જાહેર કરવામાં આવે છે.
મહાત્મા ગાંધી દારૂને સમાજનું સૌથી મોટું દૂષણ માનતા હતા. તેમનું માનવું હતું કે દારૂ વ્યક્તિની વિવેકબુદ્ધિ છીનવી લે છે અને પરિવારને બરબાદ કરે છે. સ્વતંત્રતા સંગ્રામ દરમિયાન પણ તેમણે નશાબંધીને આંદોલનનો મહત્વનો ભાગ બનાવ્યો હતો, તેથી તેમના વિચારો પ્રત્યે સન્માન પ્રગટ કરવા 2 ઓક્ટોબરે ડ્રાય ડે રાખવામાં આવે છે.
ભારતીય બંધારણના અનુચ્છેદ-47 (Article 47) હેઠળ રાજ્યના નીતિ નિર્દેશક તત્વોમાં ઉલ્લેખ છે કે સરકારે જાહેર આરોગ્ય સુધારવા માટે નશીલા પીણાં અને આરોગ્ય માટે હાનિકારક પદાર્થોના સેવન પર રોક લગાવવાનો પ્રયાસ કરવો જોઈએ. બંધારણની આ ભાવના પર ગાંધીજીના વિચારોની સ્પષ્ટ છાપ જોવા મળે છે.
ભારતમાં દારૂ સંબંધિત બાબતો રાજ્ય યાદીનો વિષય છે. આથી ડ્રાય ડે અને દારૂના લાયસન્સ સંબંધિત નિયમો નક્કી કરવાનો અધિકાર દરેક રાજ્ય સરકાર પાસે રહેલો છે. આ જ કારણ છે કે અલગ-અલગ રાજ્યોની આબકારી નીતિ (Excise Policy) મુજબ નિયમોમાં થોડો તફાવત હોઈ શકે છે.
ગાંધીજીના જન્મસ્થળ એવા ગુજરાતમાં આઝાદી સમયથી જ કાયમી દારૂબંધી લાગુ છે. આ સિવાય બિહાર, નાગાલેન્ડ અને લક્ષદ્વીપ જેવા રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં પણ દારૂના વેચાણ પર સંપૂર્ણ પાબંધી હોવાથી ત્યાં 2 ઓક્ટોબરે અલગથી ડ્રાય ડે જાહેર કરવાની જરૂર પડતી નથી.
દારૂ પર લાગતો ટેક્સ અને આબકારી જકાત રાજ્ય સરકારોની આવકનો એક મોટો સ્ત્રોત છે. તેથી સંપૂર્ણ દારૂબંધી હંમેશા ચર્ચાનો વિષય રહે છે, કારણ કે એક તરફ સામાજિક સુધારાની વાતો થાય છે તો બીજી તરફ મહેસૂલી નુકસાન અને ગેરકાયદેસર દારૂના વેપારનું જોખમ પણ રહે છે.
2 ઓક્ટોબર માત્ર ગાંધી જયંતી જ નથી પણ પૂર્વ વડાપ્રધાન લાલ બહાદુર શાસ્ત્રીજીની પણ જન્મજયંતી છે. આ ઉપરાંત સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (UN) દ્વારા આ દિવસને 'આંતરરાષ્ટ્રીય અહિંસા દિવસ' તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. આ મહાન આદર્શોને માન આપવા અને દિવસને સાદગીથી ઉજવવા માટે ડ્રાય ડેની પરંપરા જાળવવામાં આવે છે.
