વિમાનના પાંખ પર કેમ હોય છે લાલ અને લીલી લાઈટ? જાણો આ રહસ્યમય રોશની પાછળનું સચ્ચાઈ!
રાતના અંધારામાં હજારો ફૂટની ઊંચાઈએ પ્લેન એકબીજા સાથે કેમ નથી અથડાતા? વિમાનની પાંખ પર રહેલી લાલ, લીલી અને સફેદ લાઈટો પાછળ છુપાયેલું છે એક ખાસ રહસ્ય, જે અકસ્માત થતાં બચાવે છે! જાણો પાયલોટ આ કલર કોડથી કેવી રીતે સમજે છે પ્લેનની દિશા.
રાત્રિ દરમિયાન અથવા વાદળછાયા વાતાવરણમાં આકાશમાંથી પસાર થતા વિમાન પર આપણને જે રંગબેરંગી લાઈટો ચમકતી દેખાય છે, તેને એવિએશન ભાષામાં નેવિગેશન લાઈટ્સ કહેવામાં આવે છે. વિમાનની સુરક્ષા માટે આ લાઈટોનું સ્થાન ચોક્કસ રીતે નક્કી કરવામાં આવ્યું હોય છે. વિમાનની ડાબી પાંખના છેડા (Left/Port side) પર ખાસ લાલ રંગની લાઈટ લગાવવામાં આવે છે, જ્યારે જમણી પાંખના છેડા (Right/Starboard side) પર લીલા રંગની લાઈટ હોય છે. આ સિવાય, વિમાનના પાછળના ભાગે એટલે કે પૂંછડી (Tail) પર એક ચમકતી સફેદ લાઈટ ગોઠવેલી હોય છે.
આકાશમાં હજારો ફૂટની ઊંચાઈ પર રાત્રે અથવા જ્યારે દ્રશ્યતા (Visibility) ખૂબ જ ઓછી હોય, ત્યારે પાયલોટ માટે સામેથી કે બાજુમાંથી આવતા અન્ય વિમાનને ઓળખવું અત્યંત મુશ્કેલ બની જાય છે. આવી સ્થિતિમાં આ કલર-કોડેડ નેવિગેશન લાઈટો જ અન્ય પાયલોટ માટે માર્ગદર્શક બને છે. આ લાઈટોની મદદથી પાયલોટ દૂરથી જ સમજી શકે છે કે સામે દેખાતું વિમાન આકાશમાં કઈ સ્થિતિમાં છે અને તે કઈ દિશા તરફ આગળ વધી રહ્યું છે.
જો કોઈ પાયલોટને સામેથી આવતા એરક્રાફ્ટની લાલ અને લીલી બંને લાઈટો એકસાથે દેખાતી હોય, તો તેનો સ્પષ્ટ અર્થ એ થાય છે કે તે વિમાન સીધું જ તેમની તરફ જ આવી રહ્યું છે. આવી સ્થિતિ ખૂબ જ જોખમી બની શકે છે અને બંને પાયલોટ તાત્કાલિક સાવધાન થઈને પોતાના વિમાનનો રૂટ અથવા ઊંચાઈ બદલીને સંભવિત અકસ્માત ટાળી શકે છે.
જો પાયલોટને આકાશમાં ફક્ત સફેદ લાઈટ જ દેખાય, તો તેનો અર્થ એ થાય છે કે આગળનું વિમાન તેમનાથી દૂર જઈ રહ્યું છે. બીજી તરફ, જો લાલ અને સફેદ લાઈટ દેખાય તો તેનો અર્થ છે કે પાયલોટ સામેના વિમાનની ડાબી બાજુ જોઈ રહ્યો છે, અને જો લીલી તથા સફેદ લાઈટ એકસાથે દેખાય તો તેનો અર્થ થાય છે કે તે વિમાનની જમણી બાજુ જોઈ રહ્યો છે. આ ગણતરીથી વિમાનના ક્રોસિંગ અને રૂટનું ચોક્કસ અનુમાન લગાવી શકાય છે.
નેવિગેશન લાઈટ્સ સિવાય પણ વિમાનની સુરક્ષા માટે અન્ય ખાસ લાઈટોનો ઉપયોગ થાય છે. વિમાનના ઉપલા અને નીચલા ભાગમાં સતત ચમકતી લાલ રંગની 'એન્ટી-કોલિજન બીકન લાઈટ' (Anti-collision beacon light) હોય છે. આ સાથે જ, અત્યંત તીવ્ર રોશની આપતી સફેદ 'સ્ટ્રોબ લાઈટો' (Strobe lights) પણ લાગેલી હોય છે, જે કિલોમીટરો દૂરથી જ વિમાનની હાજરી બતાવે છે અને આકાશમાં બે પ્લેન વચ્ચેની ટક્કરનું જોખમ સાવ નગણ્ય કરી દે છે.
