કેટલીક નદીઓ પર શા માટે બનાવાય છે હેંગિંગ બ્રિજ ? જાણો પિલર ન ઊભા કરવા પાછળનું કારણ
નબળી માટી અને પાણીના તેજ પ્રવાહ વચ્ચે પિલર ઊભા કરવાનું કામ અત્યંત જોખમી હોય છે. જાણો કઈ ભૌગોલિક અને તકનીકી મજબૂરીઓના કારણે આવી નદીઓ પર હેંગિંગ બ્રિજ બનાવવામાં આવે છે.
જ્યારે પણ આપણે પહાડો કે કોઈ ઊંડી નદી પાસેથી પસાર થઈએ છીએ, ત્યારે ત્યાં બનેલા મોટા મોટા ઝૂલતા પુલ એટલે કે હેંગિંગ બ્રિજ આપણું ધ્યાન ખેંચે છે. ઋષિકેશના 'લક્ષ્મણ ઝૂલા' કે 'રામ ઝૂલા' તેના સૌથી જાણીતા ઉદાહરણો છે. આ ઉપરાંત દેશના ઘણા પહાડી વિસ્તારો અને ખીણોમાં પણ આવા પુલ જોવા મળે છે. આવા સમયે અવારનવાર મનમાં સવાલ થાય છે કે કેટલીક ચોક્કસ જગ્યાઓ કે નદીઓ પર સામાન્ય પુલની જેમ જમીનમાંથી પિલર કેમ ઊભા નથી કરવામાં આવતા? ચાલો સમજીએ તેની પાછળનું સમગ્ર એન્જિનિયરિંગ અને ભૌગોલિક ગણિત:
ઊંડી ખીણોમાં પિલર બનાવવાનું અતિ મુશ્કેલ: હેંગિંગ બ્રિજ મોટાભાગે એવી જગ્યાઓ પર બનાવવામાં આવે છે જ્યાં નદી ખૂબ ઊંડી ખીણમાંથી પસાર થતી હોય. આવી જગ્યાઓ પર પાણીની સપાટીથી નીચે જમીન સુધીની ઊંડાઈ એટલી વધારે હોય છે કે ત્યાં પિલર ઊભો કરવો અત્યંત મુશ્કેલ અને ખૂબ ખર્ચાળ સાબિત થાય છે. પહાડી વિસ્તારોમાં પિલર નિર્માણ માટે ભારે ક્રેન અને મશીનરી લઈ જવી પણ શક્ય હોતી નથી.
નદીનો અતિ તેજ પ્રવાહ: ઘણી નદીઓમાં પાણીનો પ્રવાહ એટલો ઝડપી અને અનિયંત્રિત હોય છે કે પિલર બનાવવાથી તેના ક્ષતિગ્રસ્ત થવાનું જોખમ સતત રહે છે. ખાસ કરીને પહાડી નદીઓમાં ચોમાસા દરમિયાન જળસ્તર અચાનક વધી જતાં પિલર પર પાણીનું અતિશય દબાણ આવે છે. આવા સંજોગોમાં એન્જિનિયર્સ હેંગિંગ બ્રિજને શ્રેષ્ઠ માને છે, કારણ કે તે પાણીને સ્પર્શ્યા વિના જ બંને છેડાઓને જોડી દે છે.
નબળી અને રેતાળ જમીનનું જોખમ: કેટલીક નદીઓના પટની જમીન અત્યંત નબળી, રેતાળ કે દલદલી હોય છે, જે ભારે કોંક્રિટના પિલરનો ભાર સહન કરી શકતી નથી. આવી જમીન પર પિલર બનાવવાથી સમય જતાં તે ધસી જવાનો કે નમી જવાનો ખતરો રહે છે. તેનાથી વિપરીત, હેંગિંગ બ્રિજનો સમગ્ર ભાર મજબૂત કેબલ્સ અને બંને કાંઠે ઊભા કરાયેલા ઊંચા ટાવર્સ પર ટકેલો રહે છે, જેથી નદીની જમીન પર સીધું દબાણ આવતું નથી.
ભૂકંપ પ્રભાવિત વિસ્તારોમાં વધુ સુરક્ષિત: જે વિસ્તારોમાં ભૂકંપનું જોખમ વધુ હોય છે, ત્યાં હેંગિંગ બ્રિજ વધુ સુરક્ષિત વિકલ્પ સાબિત થાય છે. સામાન્ય પિલરવાળા પુલની સરખામણીએ હેંગિંગ બ્રિજમાં વધુ સ્થિતિસ્થાપકતા (Flexibility) હોય છે. ભૂકંપના આંચકા દરમિયાન તે થોડો હલી શકે છે, પરંતુ તેના તૂટવાનું જોખમ ઘણું ઓછું રહે છે. આ જ કારણથી સિસ્મિક ઝોનમાં આ ટેકનોલોજીને પ્રાથમિકતા અપાય છે.
ઓછો સમય અને ઓછો ખર્ચ: ઊંડી ખીણોમાં સામાન્ય પિલરવાળા પુલ બનાવવામાં વર્ષો લાગી જાય છે અને પ્રોજેક્ટ ખર્ચ પણ ખૂબ વધી જાય છે. તેની સરખામણીએ હેંગિંગ બ્રિજ ઓછા સમય અને ઓછા ખર્ચે તૈયાર થઈ જાય છે. પાણીની અંદર ભારે બાંધકામ ન કરવું પડતું હોવાથી મજૂરી, મશીનરી અને મટીરિયલ ત્રણેય પાછળ થતો ખર્ચ ઘટી જાય છે.
