Tricolour Barfi History: એક મીઠાઈ, અનેક દેશભક્તોની લાગણી! ભારત છોડો આંદોલન સાથે શું છે કનેક્શન?
ભારતના સ્વતંત્રતા સંગ્રામ સાથે એક ખાસ ભારતીય મીઠાઈનો ઇતિહાસ જોડાયેલો છે. કહેવાય છે કે ભારત છોડો આંદોલન દરમિયાન આ મીઠાઈએ દેશભક્તિની ભાવનાને વ્યક્ત કરવામાં મહત્વનું સ્થાન મેળવ્યું હતું. આવો, જાણીએ આ અનોખી મીઠાઈ કઈ છે અને તેની પાછળની રસપ્રદ કહાની શું છે.
ત્રિરંગી બરફીની શરૂઆત વારાણસી (કાશી)માં થઈ હોવાનું માનવામાં આવે છે. વર્ષ 1942માં ભારત છોડો આંદોલન દરમિયાન આ મીઠાઈ ખાસ ચર્ચામાં આવી હતી. તેના ત્રણ અલગ-અલગ રંગના સ્તરો ભારતીય રાષ્ટ્રધ્વજના રંગોનું પ્રતીક બન્યા હતા. તે સમયે અંગ્રેજોના શાસન હેઠળ ત્રિરંગો ફરકાવવા અને દેશભક્તિના કાર્યક્રમો યોજવા પર પ્રતિબંધો હતા. આવી સ્થિતિમાં, મીઠાઈમાં રાષ્ટ્રધ્વજના રંગોનો ઉપયોગ કરીને લોકોએ પોતાની દેશભક્તિ વ્યક્ત કરવાની અનોખી રીત શોધી કાઢી હતી. આમ, સામાન્ય મીઠાઈ ત્રિરંગી બરફી સ્વતંત્રતાની ભાવના સાથે જોડાયેલી એક રસપ્રદ ઓળખ બની ગઈ.
ત્રિરંગી બરફીની શરૂઆત કાશી (વારાણસી)ના થાથેરી બજાર વિસ્તારમાં આવેલી જૂની મીઠાઈની દુકાન રામ ભંડારમાંથી થઈ હોવાનું કહેવાય છે. આ દુકાનની સ્થાપના શ્રી રઘુનાથ દાસ ગુપ્તાએ આશરે 1850માં કરી હતી. માન્યતા મુજબ, ગુપ્તા પરિવારે સ્વતંત્રતા સંગ્રામ દરમિયાન વિરોધ પ્રદર્શનોના સમયે આ ખાસ બરફી તૈયાર કરી હતી. તેના ત્રણ રંગો દ્વારા દેશપ્રેમ અને રાષ્ટ્રધ્વજ પ્રત્યેની લાગણી વ્યક્ત કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હતો.
વર્ષ 1942માં મહાત્મા ગાંધીના નેતૃત્વમાં ભારત છોડો આંદોલન ચાલી રહ્યું હતું. તે સમયે અંગ્રેજ સરકારે કાશીમાં ત્રિરંગો ફરકાવવા અને સરઘસ કાઢવા પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો. આવી પરિસ્થિતિમાં ગુપ્તા પરિવારે એક અનોખો રસ્તો અપનાવ્યો. તેમણે કેસરી, સફેદ અને લીલા રંગના ત્રણ સ્તરો ધરાવતી બરફી તૈયાર કરી. આ ત્રણ રંગો દ્વારા ભારતીય રાષ્ટ્રધ્વજ અને દેશની આઝાદી માટેની ભાવનાને પ્રતીકાત્મક રીતે રજૂ કરવામાં આવી હતી.
ત્રિરંગી બરફીમાં રાષ્ટ્રધ્વજના રંગોનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હોવાથી, લોકોએ દેશપ્રેમ વ્યક્ત કરવાની એક અનોખી રીત શોધી કાઢી હતી. આ મીઠાઈ દ્વારા તેઓ વાસ્તવિક ત્રિરંગો ફરકાવ્યા વિના પણ પોતાની રાષ્ટ્રીય ઓળખ અને આઝાદી પ્રત્યેની લાગણી દર્શાવી શકતા હતા. કહેવાય છે કે સ્વતંત્રતા સેનાનીઓ આ બરફી સાથે રસ્તાઓ પર નીકળતા અને તેના માધ્યમથી અંગ્રેજોના પ્રતિબંધો સામે વિરોધ નોંધાવતા હતા. આમ, ત્રિરંગી બરફી દેશભક્તિ વ્યક્ત કરવાનું એક પ્રતીક બની હતી અને લોકોએ તેનો ઉપયોગ કરીને બ્રિટિશ શાસનના કડક નિયમોનો અનોખી રીતે વિરોધ કર્યો હતો.
ત્રિરંગી બરફીનો ઉપયોગ માત્ર દેશપ્રેમ દર્શાવવા પૂરતો સીમિત નહોતો. કહેવાય છે કે સ્વતંત્રતા સંગ્રામ દરમિયાન ક્રાંતિકારીઓ આ મીઠાઈના માધ્યમથી દેશભક્તિનો સંદેશ લોકો સુધી પહોંચાડતા હતા. કેટલાક અહેવાલો અનુસાર, તેનો ઉપયોગ ગુપ્ત બેઠકો અંગે માહિતી આપવા અને આઝાદીની લડતમાં જોડાયેલા લોકો વચ્ચે સંદેશાઓની આપ-લે કરવા માટે પણ થતો હતો. આમ, આ મીઠાઈએ સ્વતંત્રતા સંગ્રામ સાથે જોડાયેલી એક અનોખી ઓળખ મેળવી હતી.
ત્રિરંગી બરફી એક સામાન્ય મીઠાઈ હોવાથી તેના દ્વારા દેશપ્રેમ અને એકતાનો સંદેશ લોકો સુધી સરળતાથી પહોંચાડી શકાતો હતો. તે સમયે જાહેરમાં દેશભક્તિ દર્શાવવા પર પ્રતિબંધો હોવાથી, આ મીઠાઈએ પોતાની લાગણીઓ વ્યક્ત કરવા માટે એક અલગ માર્ગ પૂરો પાડ્યો હતો. રાષ્ટ્રધ્વજના ત્રણ રંગોથી પ્રેરિત આ બરફી લોકોને આઝાદીની લડત અને રાષ્ટ્રીય એકતાની યાદ અપાવતી હતી. આમ, કોઈ હિંસક વિરોધ કર્યા વિના પણ મીઠાઈના માધ્યમથી દેશપ્રેમની ભાવના વ્યક્ત કરી શકાય છે, તેનું આ એક અનોખું ઉદાહરણ માનવામાં આવે છે.
ભારત છોડો આંદોલન સાથે જોડાયેલી હોવાને કારણે ત્રિરંગી બરફીને ‘રાષ્ટ્રીય બરફી’ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવતી હોવાનું કહેવાય છે. તેની પાછળની કહાની દર્શાવે છે કે જ્યારે અંગ્રેજ સરકારે દેશભક્તિ વ્યક્ત કરવાના પરંપરાગત રસ્તાઓ પર નિયંત્રણો મૂક્યાં હતાં, ત્યારે લોકોએ મીઠાઈ જેવી સામાન્ય વસ્તુનો ઉપયોગ કરીને પોતાની લાગણીઓ વ્યક્ત કરવાનો માર્ગ શોધ્યો હતો. આ રીતે ત્રિરંગી બરફી માત્ર મીઠાઈ જ નહીં, પરંતુ આઝાદીની લડત, રાષ્ટ્રીય એકતા અને દેશપ્રેમ સાથે જોડાયેલી એક અનોખી કહાની બની ગઈ.
ત્રિરંગી બરફી બનાવવામાં કુદરતી સામગ્રીનો ઉપયોગ કરીને ભારતીય રાષ્ટ્રધ્વજના ત્રણ રંગો દર્શાવવામાં આવતા હતા. તેના ઉપરના કેસરી રંગના સ્તર માટે કેસર અને બદામનો ઉપયોગ થતો હતો. વચ્ચેના સફેદ સ્તરને તૈયાર કરવા માટે ખોયા અને કાજુ લેવામાં આવતા હતા, જ્યારે નીચેના લીલા સ્તર માટે પિસ્તાનો ઉપયોગ કરવામાં આવતો હતો. આ રીતે અલગ-અલગ સામગ્રીમાંથી તૈયાર થતી આ મીઠાઈ દેખાવમાં આકર્ષક બનતી હતી અને તેના ત્રણ રંગો દેશના રાષ્ટ્રધ્વજની યાદ અપાવતા હતા.
આ સામગ્રીમાંથી તૈયાર કરાયેલા બરફીના ત્રણ અલગ-અલગ સ્તરો ભારતીય રાષ્ટ્રધ્વજના કેસરી, સફેદ અને લીલા રંગોનું પ્રતીક બન્યા હતા. કહેવાય છે કે તે સમયે અંગ્રેજ સરકારે ત્રિરંગો ફરકાવવા પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હોવા છતાં, આ મીઠાઈ દ્વારા લોકો પોતાની દેશભક્તિ વ્યક્ત કરી શકતા હતા. બરફીમાં ધ્વજના રંગો હોવા છતાં, તે એક સામાન્ય મીઠાઈ હોવાથી માત્ર તેને સાથે રાખવા બદલ બ્રિટિશ પોલીસ માટે લોકો સામે કાર્યવાહી કરવી મુશ્કેલ બનતી હતી. આમ, ત્રિરંગી બરફી દેશપ્રેમ વ્યક્ત કરવાની એક અનોખી રીત તરીકે જાણીતી બની હતી.
ત્રિરંગી બરફીની કહાની વારાણસી, ત્યાંની જાણીતી મીઠાઈની દુકાન રામ ભંડાર અને ગુપ્ત પરિવાર સાથે જોડાયેલી છે. વર્ષ 1942ના ભારત છોડો આંદોલન સાથે જોડાયેલી આ મીઠાઈ દેશપ્રેમ વ્યક્ત કરવાનું એક અનોખું પ્રતીક બની હતી. તે સમયે અંગ્રેજોના પ્રતિબંધો વચ્ચે રાષ્ટ્રધ્વજના રંગો ધરાવતી આ બરફી દ્વારા લોકો પોતાની રાષ્ટ્રીય લાગણી વ્યક્ત કરતા હોવાનું કહેવાય છે. તેના ત્રણ રંગો અને આઝાદીની લડત સાથે જોડાયેલી કહાનીને કારણે ત્રિરંગી બરફીને સ્વતંત્રતા સંગ્રામ દરમિયાન લોકોની સર્જનાત્મકતા અને દેશભક્તિના એક અનોખા ઉદાહરણ તરીકે યાદ કરવામાં આવે છે. ( આ માહિતી વિવિધ ઐતિહાસિક તથ્યો અને સંશોધનો પર આધારિત છે. વિગતવાર માહિતી માટે, ઇતિહાસના પ્રમાણભૂત ગ્રંથો અને સંશોધનોનો અભ્યાસ કરવો ઉચિત રહેશે.)
