Mango Facts: લંગડા અને ચૌસા કેરીને અનોખી ઓળખ કેવી રીતે મળી? જાણો સ્વાદથી લઈને નામ સુધીની રસપ્રદ વાતો
ભારતમાં કેરીને ફળોનો રાજા કહેવામાં આવે છે. નેશનલ મેંગો ડેના અવસર પર જાણો લંગડા અને ચૌસા જેવી પ્રખ્યાત કેરીની જાતોનો ઈતિહાસ, તેમની ખાસિયતો અને લોકપ્રિયતા પાછળના કારણો.
કેરી…. ભારતીયોનું એવું પ્રિય ફળ છે, જેના માટે ઘણા લોકો ઉનાળાની ઋતુની આતુરતાથી રાહ જુએ છે. કાચી કેરીની ચટણી હોય, મેંગો શેક હોય કે પછી ટુકડા કરીને ખાવાની વાત હોય… દરેક રીતે આ ફળનો સ્વાદ અદ્ભુત લાગે છે. ભારતમાં કેરીનો ઈતિહાસ લગભગ 5000 વર્ષ જૂનો હોવાનું માનવામાં આવે છે. ભારતમાં કેરીની કેટલીક જાતો ખૂબ જ લોકપ્રિય છે, જેમાં દશેરી, ચૌસા અને લંગડા કેરીનો સમાવેશ થાય છે.
દર વર્ષે 22 જુલાઈનો દિવસ નેશનલ મેંગો ડે તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. કેરીની સંસ્કૃતિ, સ્વાદ અને પોષણ વિશે લોકોને જાગૃત કરવા માટે આ દિવસની ઉજવણી કરવામાં આવે છે. વર્ષ 2005માં નેશનલ મેંગો બોર્ડની રચના કરવામાં આવી હતી અને માનવામાં આવે છે કે તેનો ઉદ્દેશ કેરીના વપરાશને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે.
કેરીની ખેતીની શરૂઆત ક્યાંથી થઈ? માનવામાં આવે છે કે કેરીની ખેતીની શરૂઆત દક્ષિણ એશિયામાં થઈ હતી અને ભારતમાં તેનો ઈતિહાસ લગભગ 5000 વર્ષ જૂનો છે. વિશ્વના કુલ કેરી ઉત્પાદનમાંથી લગભગ 50 ટકા યોગદાન ભારત આપે છે. ભારતમાં કેરીના ઈતિહાસની વાત કરીએ તો એવું કહેવાય છે કે સૌથી પહેલા ઉત્તર-પૂર્વ ભારતના રાજ્યોમાં તેની ખેતી કરવામાં આવી હતી.
દક્ષિણ ભારતમાં શરૂઆતના સમયમાં કેરીને માંગા અને આમકાય જેવા નામોથી ઓળખવામાં આવતી હતી. ત્યારબાદ વર્ષ 1498માં પોર્ટુગીઝ વેપારીઓએ તેને "મંગા" કહેવાનું શરૂ કર્યું. ધીમે-ધીમે આ શબ્દ બદલાતો ગયો અને અંગ્રેજીમાં તેને "મેંગો" નામ મળ્યું. તેના સ્વાદને કારણે તેની લોકપ્રિયતા સતત વધતી ગઈ.
કહેવાય છે કે મુઘલ શાસન દરમિયાન પણ કેરીની ખેતીને ખૂબ પ્રોત્સાહન આપવામાં આવ્યું હતું. આ સમયગાળા દરમિયાન તોતાપરી, રાતૌલ અને કેસર જેવી કેરીની જાતોનું મોટા પ્રમાણમાં ઉત્પાદન થતું હતું. વર્ષ 1700ની આસપાસ કેરીને વિદેશોમાં પણ ઓળખ મળવા લાગી હતી. વર્ષ 1740 સુધીમાં આ ફળ વેસ્ટ ઈન્ડિઝમાં પણ લોકોનું પ્રિય બની ગયું હતું.
ભારતમાં લોકો કેરીને ખૂબ પસંદ કરે છે. કેરીને ભારતનું રાષ્ટ્રીય ફળ કહેવાનું મુખ્ય કારણ તેની વિશાળ ખેતી અને લોકપ્રિયતા છે. સમગ્ર દુનિયાના કેરી ઉત્પાદનનો લગભગ અડધો ભાગ ભારતમાંથી આવે છે. અહીં કેરીની અનેક પ્રકારની જાતો જોવા મળે છે.
રાજ્યો પ્રમાણે જોવામાં આવે તો ઉત્તર પ્રદેશની દશેરી, બિહારની જર્દાલુ, મહારાષ્ટ્રની અલ્ફોન્સો, પશ્ચિમ બંગાળની હિમસાગર, આંધ્ર પ્રદેશની બંગનપલ્લી અને ગુજરાતની કેસર કેરી ખૂબ જ પ્રખ્યાત છે. કેરળના કન્નૂર જિલ્લાના કન્નપુરમને સ્થાનિક કેરીઓના હેરિટેજ વિસ્તાર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, કારણ કે અહીં કેરીની લગભગ 200થી વધુ જાતો ઉગાડવામાં આવે છે.
લંગડા કેરીનો સ્વાદ થોડો ખાટો અને મીઠો હોય છે. તેના નામ પાછળ એક રસપ્રદ કહાની પ્રચલિત છે. કહેવાય છે કે આ કેરીની જાત ઉગાડનાર ખેડૂત દિવ્યાંગ હતો. જ્યારે તેણે આ નવી જાતની કેરી ઉગાડી અને તે બજારમાં ખૂબ લોકપ્રિય બની, ત્યારે લોકોએ જાણવા માંગ્યું કે આ કેરી ક્યાંથી આવી છે. જ્યારે લોકોને ખબર પડી કે આ નવી જાતની કેરી ઉગાડનાર ખેડૂત દિવ્યાંગ છે, ત્યારે તેને "લંગડા કેરી" તરીકે ઓળખવામાં આવવા લાગી. જોકે આ માત્ર એક લોકકથા પણ હોઈ શકે છે અને તેની સંપૂર્ણ ઐતિહાસિક પુષ્ટિ ઉપલબ્ધ નથી.
ચૌસા કેરીનું નામ પણ ઈતિહાસ સાથે જોડાયેલું છે. કહેવાય છે કે આ કેરીની જાતને નામ શેરશાહ સૂરી દ્વારા આપવામાં આવ્યું હતું. માન્યતા અનુસાર, વર્ષ 1539માં શેરશાહ સૂરીએ બિહારના ચૌસા નામના સ્થળે થયેલા યુદ્ધમાં હુમાયૂંને હરાવ્યો હતો. આ જીતની ઉજવણી ચૌસા ખાતે કરવામાં આવી હતી અને તે દરમિયાન ત્યાંની ખાસ કેરીનો સ્વાદ પણ ચાખવામાં આવ્યો હતો. જે કેરીની જાત તેમને પસંદ આવી હતી, તેને પછીથી "ચૌસા કેરી" નામ આપવામાં આવ્યું હોવાનું કહેવાય છે.
લંગડા અને ચૌસા જેવી કેરીઓનો સ્વાદ માત્ર જીભ પર નહીં પરંતુ તેમની સાથે જોડાયેલી કહાનીઓના કારણે લોકોના દિલમાં પણ રહે છે. આ રીતે કેરી માત્ર એક ફળ નથી, પરંતુ ભારતના ઈતિહાસ, સંસ્કૃતિ અને ખેતી સાથે જોડાયેલી એક ખાસ ઓળખ પણ છે.(All Image Credit Source: Social Media)
