પાણીના ટીપા..ટીપા.. માટે તરસી જશે ભારતના આ શહેર, મૂડીઝે જાહેર કરી ચેતવણી
ઘણા ભારતીય શહેરો હાલમાં પાણીની તંગીનો સામનો કરી રહ્યા છે. બીએમસીના જણાવ્યા અનુસાર, મુંબઈના જળાશયોમાં હવે ફક્ત 30 દિવસનું પાણી છે. દરમિયાન, દિલ્હીના ઘણા વિસ્તારો 15-20 દિવસથી પાણી વગરના છે. દરમિયાન, મૂડીઝ રેટિંગ્સે ભારતમાં પાણીની કટોકટી અંગે ચેતવણી જારી કરી છે. મૂડીઝ રેટિંગ્સ અનુસાર, જો સમયસર પાણી વ્યવસ્થાપન પ્રણાલીમાં સુધારો નહીં કરવામાં આવે, તો ભારત ગંભીર પાણીની કટોકટીનો સામનો કરી શકે છે.
વૈશ્વિક ક્રેડિટ રેટિંગ એજન્સી મૂડીઝ રેટિંગ્સે ભારતમાં પાણીની કટોકટી અંગે મોટી ચેતવણી જાહેર કરી છે. મૂડીઝ રેટિંગ્સે ભારતની પાણી વ્યવસ્થાપન પ્રણાલીને ખંડિત અને ઓછી સ્થિતિસ્થાપક ગણાવી છે. તેણે એમ પણ કહ્યું છે કે દેશના વિવિધ ક્ષેત્રો વચ્ચે પાણી વિતરણની ધીમી પ્રક્રિયા કટોકટીને વધુ વધારી રહી છે. વધુમાં, પસંદગીના વિસ્તારોમાં પાણીના ભાવ પર સબસિડી સરકારી તિજોરી પર દબાણ વધારી રહી છે.
કૃષિ ભારતના મીઠા પાણીનો 80 ટકા ઉપયોગ કરે છે. ઘણા રાજ્યોમાં, પાણી અને વીજળીના ઉપયોગ માટે કૃષિને સબસિડી આપવામાં આવે છે. આ ધીમે ધીમે સરકાર પર નાણાકીય દબાણ વધારી રહ્યું છે. ભારતની સંઘીય જળ વ્યવસ્થાપન પ્રણાલી આને વધુ મજબૂત બનાવી રહી છે. હકીકતમાં, સિંચાઈ, પીવાના પાણીનો પુરવઠો અને સ્થાનિક જળ સંસાધન વ્યવસ્થાપન મુખ્યત્વે રાજ્યોના અધિકારક્ષેત્ર હેઠળ આવે છે. પરિણામે, દરેક રાજ્યમાં પાણીની નીતિઓ અલગ રીતે કાર્ય કરે છે.
ભારત શા માટે પાણીની કટોકટીનો સામનો કરી શકે છે: 1. વિવિધ ક્ષેત્રો વચ્ચે અપૂરતી પાણી વિતરણ વ્યવસ્થાને કારણે પાણીની કટોકટી. 2. ડિજિટલ અર્થતંત્રના વિસ્તરણ સાથે, ભારતમાં પાણીનો વપરાશ વધ્યો છે, પરંતુ પુરવઠો મર્યાદિત છે. 3. દુષ્કાળ, પૂર, અનિયમિત ચોમાસું અને આબોહવા પરિવર્તન જેવા પડકારો પણ પાણીની કટોકટીને વધુ વધારશે.
પાણી પુનઃવિતરણ પ્રણાલીમાં ખામીઓ: મૂડીઝ રેટિંગ્સ અનુસાર, આવી સ્થિતિમાં, વિવિધ રાજ્યોની વિવિધ નીતિઓ અને પ્રાથમિકતાઓ ચોક્કસપણે પાણી સંસાધનોના અસરકારક ઉપયોગને અસર કરશે. આ અસર એવા વિસ્તારોમાં સૌથી વધુ સ્પષ્ટ થશે જ્યાં પાણીની માંગ અને ઉપલબ્ધતા વચ્ચે નોંધપાત્ર અંતર છે. વધુમાં, કૃષિ, ઘરેલું ઉપયોગ અને ઔદ્યોગિક ક્ષેત્રો વચ્ચે પાણીનું પુનઃવિતરણ હોવું જોઈએ તેના કરતા ધીમું છે. પરિણામે, માંગ ઝડપથી વધી રહી હોય તેવા વિસ્તારોમાં પાણીની અછત ઝડપથી વધી શકે છે.
ડિજિટલ અર્થતંત્રના વિસ્તરણ સાથે, ભારતમાં ડેટા સેન્ટર્સ, ક્લાઉડ કમ્પ્યુટિંગ અને AI-આધારિત ઉદ્યોગો પણ ઝડપથી વિકાસ પામી રહ્યા છે. સર્વર કૂલિંગ અને અન્ય તકનીકી પ્રક્રિયાઓ માટે નોંધપાત્ર પ્રમાણમાં પાણીની જરૂર પડે છે. ઔદ્યોગિક માંગમાં આ વધારો પહેલાથી જ મર્યાદિત જળ સંસાધનો પર વધારાનું દબાણ લાવી રહ્યો છે. જો આપણે ડિજિટલ અર્થતંત્રમાં આગળ વધવું હોય, તો જળ સંસાધનોનું સંતુલિત અને ટકાઉ સંચાલન શોધવું પડશે.
હાલમાં, ભારત ગંભીર દુષ્કાળ, પૂર, અનિયમિત ચોમાસું અને આબોહવા પરિવર્તન જેવા પડકારોનો સામનો કરી રહ્યું છે. આ પરિસ્થિતિઓ પાણીની ઉપલબ્ધતા અને પાણી વ્યવસ્થાપનને સીધી અસર કરે છે. વધુમાં, પાઇપલાઇન નેટવર્કમાં બિનકાર્યક્ષમતા અને ભૂગર્ભજળનું વધુ પડતું શોષણ પણ પાણીની કટોકટીમાં ફાળો આપી રહ્યું છે. ઘણા રાજ્યોમાં ભૂગર્ભજળ સ્તરમાં ઘટાડો થવાના અહેવાલો સતત ઉભરી રહ્યા છે, જે ભવિષ્યમાં જળ સંકટ અંગે ચિંતાઓ ઉભી કરે છે.
મૂડીઝના અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે અસરકારક જળ સંસાધન વ્યવસ્થાપન માત્ર પર્યાવરણ માટે જ નહીં પરંતુ દેશની આર્થિક અને નાણાકીય સ્થિરતા માટે પણ જરૂરી છે. વસ્તી વૃદ્ધિ, આબોહવા પરિવર્તન, ઔદ્યોગિક વિસ્તરણ અને કૃષિ માંગ વચ્ચે જરૂરી સંતુલન જાળવવા માટે ભારતે લાંબા ગાળાની જળ વ્યવસ્થાપન પ્રણાલી વિકસાવવી જોઈએ.
દેશની આર્થિક રાજધાની મુંબઈ પાણીની કટોકટીનો સામનો કરી રહી છે. મુંબઈને સાત તળાવોમાંથી પાણી મળે છે: તાનસા, વિહાર, તુલસી, ભાત્સા, અપર વૈતરણા, મોડક સાગર અને મધ્ય વૈતરણા. બીએમસીના મતે, આ જળાશયોમાં સંયુક્ત જળ ભંડાર હવે 9.33 ટકા છે. ગયા વર્ષે, આ સમયે, આ જળાશયોમાં પાણીનો ભંડાર 12.27 ટકા હતો, જ્યારે 2024 માં, તે 10.24 ટકા હતો. આ જળાશયોમાં મુંબઈને એક મહિના સુધી ચાલે તેટલું જ પાણી છે.
આ દરમિયાન, દિલ્હીમાં પાણીની ઉપલબ્ધતા અંગે સતત પ્રશ્નો ઉભા થઈ રહ્યા છે. ઘણા વિસ્તારો એવા છે જ્યાં 15 થી 20 દિવસથી પાણી પહોંચતું નથી. હાલમાં, દિલ્હીના બધા પ્લાન્ટ, વરસાદી કુવા અને ટ્યુબવેલ કુલ ૯૪૮ થી ૯૫૦ એમજીડી પાણી ઉત્પન્ન કરી રહ્યા છે, જે સામાન્ય કરતા લગભગ ૫૦ એમજીડી ઓછું છે. આ દિલ્હીમાં પાણીની અછતનું કારણ છે.
ચેન્નાઈના મુખ્ય જળાશયોમાં હાલમાં લગભગ 288 દિવસ (લગભગ 9-10 મહિના) પીવાનું પાણી ઉપલબ્ધ છે, જે ચોમાસાના વરસાદની ગેરહાજરીમાં પણ શહેરની જરૂરિયાતોને પૂર્ણ કરવા માટે પૂરતું છે. જો કે, અહીં ભૂગર્ભજળનું સ્તર પણ ઝડપથી ઘટી રહ્યું છે. વધુમાં, અહીં ડિજિટલ અર્થતંત્ર ઝડપથી વિકસી રહ્યું છે, જેના કારણે પાણીનો વપરાશ વધશે. તેથી, જો વિવિધ વિસ્તારોમાં પાણી વિતરણ વ્યવસ્થાનું યોગ્ય રીતે સંચાલન કરવામાં નહીં આવે, તો ભવિષ્યમાં પાણીની કટોકટી ઊભી થઈ શકે છે.
