IAS, IPS, IFS કે IRS : જાણો કયા અધિકારીને મળે છે સૌથી વધુ પગાર અને રજવાડા જેવી સરકારી સુવિધાઓ !
શું તમે પણ UPSC ની તૈયારી કરી રહ્યા છો? તો જાણો ભારતની સૌથી પ્રતિષ્ઠિત 4 સરકારી સેવાઓમાંથી કોને મળે છે સૌથી વધુ પગાર અને સરકારી સુવિધાઓ! કેમ IFS અધિકારીઓની કમાણી IAS કરતાં પણ વધી જાય છે? કેબિનેટ સચિવનો પગાર કેટલો હોય છે?
દર વર્ષે લાખો યુવાનો યુપીએસસી (UPSC) સિવિલ સર્વિસીસની તૈયારી કરે છે અને IAS, IPS, IFS કે IRS બનવાનું સ્વપ્ન સેવે છે. પરંતુ તૈયારી કરતી વખતે દરેકના મનમાં એક રસપ્રદ સવાલ ચોક્કસ થાય છે કે આ ચારમાંથી આખરે સૌથી વધુ પગાર, પાવર અને શાહી સુવિધાઓ કોને મળે છે?
જો સરકારી પે સ્કેલની વાત કરીએ તો શરૂઆતમાં આ ચારેય પદો (IAS, IPS, IFS અને IRS) ના અધિકારીઓનો મૂળ પગાર એકસરખો જ હોય છે. 7મા પગાર પંચ (7th Pay Commission) અનુસાર, પે લેવલ-10 હેઠળ દરેક નવા અધિકારીનો બેઝિક પે ₹56,100 પ્રતિ માસથી શરૂ થાય છે. આ ઉપરાંત મોંઘવારી ભથ્થું (DA), ઘરભાડું (HRA) અને અન્ય સરકારી ભથ્થાં પણ ઉમેરાય છે.
જેમ જેમ નોકરીમાં અનુભવ વધે છે અને પ્રમોશન થાય છે, તેમ તેમ આ ચારેય સેવાઓના પગાર, જવાબદારીઓ અને મળતી સુવિધાઓ વચ્ચે મોટો તફાવત દેખાવા લાગે છે. પ્રમોશનની રેસમાં અને હોદ્દાની ઉત્તરોત્તર વૃદ્ધિમાં અમુક કેડરના અફસરો સેલેરીના મામલે ઘણા આગળ નીકળી જાય છે.
જો આપણે કેવળ દેશમાં જ મહત્તમ પગારની વાત કરીએ તો IAS અધિકારીઓ સૌથી આગળ રહે છે. પ્રમોશન મેળવીને દેશના સર્વોચ્ચ અમલદારશાહી પદ એટલે કે 'કેબિનેટ સચિવ' (Cabinet Secretary) સુધી પહોંચતા IAS અફસરનો બેઝિક પગાર ₹2.50 લાખ પ્રતિ માસ થઈ જાય છે, જે ભારતીય અમલદારશાહીમાં સૌથી વધુ છે.
ઈન્ડિયન ફોરેન સર્વિસ (IFS) ના અધિકારીઓનો ભારતમાં પગાર ભલે અન્ય જેવો હોય, પરંતુ જ્યારે તેમની તૈનાતી (Posting) વિદેશી ભારતીય દૂતાવાસમાં થાય છે, ત્યારે તેમને 'ફોરેન એલાઉન્સ' (Foreign Allowance) અને મોંઘા ભથ્થાં મળે છે. વિદેશમાં રહેવા-જમવાનો, બાળકોના અભ્યાસનો અને ગાડી-બંગલાનો તમામ ખર્ચ સરકાર ઉપાડે છે, જેથી તેમની કુલ કમાણી અને સેવિંગ્સ અન્ય બધા કરતાં વધી જાય છે!
બીજી તરફ, IPS અધિકારીઓનો મહત્તમ બેઝિક પગાર સામાન્ય રીતે ₹2.25 લાખ પ્રતિ માસ સુધી પહોંચે છે. પગાર ઉપરાંત, IPS અધિકારીઓને મળતી સ્પેશિયલ પ્રોટોકોલ સુવિધાઓ, સુરક્ષા ગાર્ડ, સશસ્ત્ર કમાન્ડો, સરકારી વાહનોનો કાફલો અને વહીવટી પાવર તેમને અન્ય અધિકારીઓ કરતાં તદ્દન અલગ અને અતિ આકર્ષક બનાવે છે.
ઈન્ડિયન રેવન્યુ સર્વિસ (IRS) ના અધિકારીઓ દેશના આવકવેરા (Income Tax) અને પરોક્ષ કરના વહીવટની મુખ્ય જવાબદારી સંભાળે છે. પ્રમોશનના અંતે IRS અધિકારીઓનો મહત્તમ પગાર પણ ₹2.25 લાખ સુધી પહોંચી જાય છે. તેઓ કોર્પોરેટ ક્ષેત્ર સાથે સીધા જોડાયેલા હોવાથી અને ફાઇનાન્શિયલ પાવર ધરાવતા હોવાથી તેમને પણ અદભુત સુવિધાઓ મળે છે.
સરખામણી કરીએ તો, જો ભારતની અંદર સૌથી ઊંચા પદ અને મહત્તમ બેઝિક સેલેરીની વાત હોય તો IAS નંબર વન છે. જો વિદેશમાં રહેવા, આંતરરાષ્ટ્રીય એક્સપોઝર અને ડોલર કે વિદેશી ચલણમાં મળતા ભથ્થાંની વાત કરીએ તો IFS આગળ છે. જ્યારે પાવર, પ્રોટોકોલ અને કમાન્ડની બાબતમાં IPS તથા ટેક્સ સિસ્ટમની નાણાકીય સત્તામાં IRS નો પોતાનો અલગ જ દબદબો છે.
