કોહિનૂર હીરો ક્યાંથી આવ્યો અને કેવી રીતે બન્યો? ભારતથી લંડન પહોંચેલા કોહિનૂરનો અસલી ઇતિહાસ!
આંધ્રપ્રદેશની ખાણોમાંથી નીકળેલો અને બ્રિટિશ રાજઘરાના સુધી પહોંચેલો 'કોહિનૂર' હીરો આખરે કેવી રીતે બન્યો હતો? કેપટાઉન યુનિવર્સિટીના વૈજ્ઞાનિકોએ મોટા હીરાઓના નિર્માણ પાછળનું પૃથ્વીના પેટાળનું મોટું રહસ્ય ખોલ્યું છે. જાણો પ્રાચીન દરિયાઈ ખડકો અને મેગ્મા સાથે કોહિનૂરનું શું કનેક્શન છે!
કોહિનૂર વિશ્વના સૌથી પ્રખ્યાત અને મૂલ્યવાન હીરામાંથી એક ગણાય છે. સદીઓ પહેલાં આંધ્રપ્રદેશની પ્રખ્યાત કોલ્લૂર ખાણોમાંથી આ હીરો મળી આવ્યો હોવાનું માનવામાં આવે છે. તેનો પ્રથમ ઐતિહાસિક સંદર્ભ કાકતીય રાજવંશના શાસનકાળ સાથે જોડાયેલો છે. પોતાના પ્રારંભિક સ્વરૂપમાં આ અદ્ભુત હીરાનું વજન અંદાજે 793 કેરેટ જેટલું ભારે હતું.
તાજેતરમાં વૈજ્ઞાનિકો દ્વારા કરવામાં આવેલા એક નવા સંશોધનમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે વિશ્વના અતિ વિશાળ હીરાઓ પૃથ્વીની સપાટીથી લગભગ 150 કિલોમીટરથી પણ વધુ ઊંડાણમાં તૈયાર થાય છે. તે અતિશય ગરમી, ભારે દબાણ અને ચોક્કસ પ્રકારના ખડકોની વચ્ચે રહેલી વિશિષ્ટ પરિસ્થિતિઓને કારણે આકાર લે છે. કોહિનૂર પણ પૃથ્વીના આ જ ઊંડા ભાગમાં રચાયો હોવાની સંભાવના છે.
દક્ષિણ આફ્રિકાની વિશ્વપ્રસિદ્ધ કેપટાઉન યુનિવર્સિટીના વૈજ્ઞાનિકોએ અત્યંત દુર્લભ અને વિશાળ હીરાઓ પર ઊંડું સંશોધન કર્યું છે. આ ખાસ પ્રકારના હીરાઓને વૈજ્ઞાનિક ભાષામાં 'ક્લિપ્પર ડાયમંડ્સ' (Clipper Diamonds) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. સંશોધકોએ 1905માં પ્રિટોરિયામાંથી મળી આવેલા 3,106 કેરેટના વિશ્વપ્રસિદ્ધ 'કુલિનન હીરા' પર પણ અભ્યાસ કર્યો હતો.
રિસર્ચ દરમિયાન વૈજ્ઞાનિકોને જાણવા મળ્યું કે આટલા મોટા હીરાઓને જમીન પર લાવવા માટે જવાબદાર જ્વાળામુખીના ખડકો પૃથ્વીની અંદર રહેલા ખાસ લોખંડ ધરાવતા વિસ્તારોમાંથી પસાર થાય છે. આ પ્રદેશો પૃથ્વીની સપાટીથી 150 કિમીથી વધુ ઊંડા છે અને ત્યાં કરોડો વર્ષ જૂની ભૌગોલિક રચનાઓ છુપાયેલી છે.
વૈજ્ઞાનિકોના જણાવ્યા મુજબ, અબજો અથવા કરોડો વર્ષો પહેલાં સમુદ્રની કેટલીક પ્રાચીન ખડકો પૃથ્વીની ઊંડાણમાં ધસી ગઈ હતી. આ ખડકો સમય જતાં પૃથ્વીના આંતરિક સ્તરોનો મુખ્ય હિસ્સો બની ગઈ. બાદમાં ધગધગતો મેગ્મા આ લોખંડવાળા વિસ્તારોમાંથી બહાર આવ્યો અને આ જટિલ પ્રક્રિયાએ મોટા હીરાઓના નિર્માણમાં મદદ કરી.
કોહિનૂરનો ઐતિહાસિક પ્રવાસ અત્યંત રોમાંચક રહ્યો છે. સદીઓ દરમિયાન તે અનેક મહાન શાસકો અને રાજવંશોના તાજ અને ખજાનાની શોભા બન્યો. 19મી સદીના પ્રારંભમાં આ અમૂલ્ય હીરો પંજાબના શક્તિશાળી શાસક મહારાજા રણજીત સિંહના કબજામાં આવ્યો હતો.
વર્ષ 1849માં જ્યારે બ્રિટિશ સામ્રાજ્યએ પંજાબ પર સંપૂર્ણ કબ્જો જમાવ્યો, ત્યારે અંગ્રેજોએ કોહિનૂર હીરાને હસ્તગત કરી લીધો. ત્યારબાદ આ હીરાને ભારતથી ગ્રેટ બ્રિટન લઈ જવામાં આવ્યો અને બાદમાં તેને બ્રિટિશ રાજપરિવારને સોંપવામાં આવ્યો, જે આજે પણ બ્રિટિશ તાજનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે.
નોંધનીય છે કે આ નવી રિસર્ચમાં કોહિનૂર હીરાની પ્રત્યક્ષ લેબોરેટરી તપાસ કરવામાં આવી નથી. તેથી વૈજ્ઞાનિકો ચોક્કસપણે એવું નથી કહેતા કે કોહિનૂર આ જ ચોક્કસ સ્થળે બન્યો હતો. પરંતુ આ સંશોધનથી એ સાબિત થાય છે કે મોટા હીરાઓની નિર્માણ પ્રક્રિયા અતિશય જટિલ હોય છે.
આ અભ્યાસ વૈજ્ઞાનિકોને એ સમજવામાં મદદ કરે છે કે પૃથ્વીના ઊંડાણમાં કયા પ્રકારના રાસાયણિક અને ભૌતિક ફેરફારો થાય છે. આ સંશોધન એ શક્યતાને બળ આપે છે કે કોહિનૂર જેવા અદ્ભુત હીરાઓ પૃથ્વીની અંદર અત્યંત કઠિન અને વિશેષ પરિસ્થિતિઓમાં જ જન્મ લે છે.
કોહિનૂર માત્ર એક કિંમતી પથ્થર નથી, પરંતુ તે ઈતિહાસ, સંસ્કૃતિ અને વિજ્ઞાનનો એક અનોખો સંગમ છે. વૈજ્ઞાનિકોની નવી શોધે આ ઐતિહાસિક હીરા પ્રત્યે લોકોની ઉત્સુકતાને ફરી એકવાર વધારી દીધી છે.
