અંતરિક્ષમાં સ્પેસસૂટ વગર માણસ કેટલી મિનિટ જીવી શકે ? જાણો વિજ્ઞાનનો આ ચોંકાવનારો ખુલાસો
શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે જો સ્પેસસૂટ વિના કોઈ એસ્ટ્રોનોટ અંતરિક્ષમાં ફેંકાઈ જાય તો શું થાય? શું ખરેખર લોહી ઉકળવા લાગે છે કે શરીર ફાટી જાય છે? વૈજ્ઞાનિકોના ચોંકાવનારા ખુલાસાઓમાંથી જાણો તે 15 સેકન્ડની ભયાનક સચ્ચાઈ
જો કોઈ વ્યક્તિ સ્પેસસૂટ વગર સીધો અંતરિક્ષના શૂન્યાવકાશ (Vacuum)માં પહોંચી જાય, તો તેના મગજ સુધી ઓક્સિજન પહોંચતો બંધ થઈ જાય છે. પરિણામે, તે માત્ર 10 થી 15 સેકન્ડની અંદર જ ભાન ભૂલીને બેહોશ થઈ જાય છે.
પૃથ્વીની જેમ અંતરિક્ષમાં હવા કે ઓક્સિજન નથી હોતો. જો કોઈ વ્યક્તિ ત્યાં શ્વાસ લેવાનો પ્રયાસ પણ કરે, તો તેના ફેફસાંમાંથી રહેલો ઓક્સિજન પણ બહાર ખેંચાઈ જાય છે અને 1 થી 2 મિનિટમાં સ્થિતિ અત્યંત સબળ અને પ્રાણઘાતક બની જાય છે.
અંતરિક્ષમાં વાતાવરણીય દબાણ (Pressure) શૂન્ય હોવાથી શરીરની અંદરની વાયુઓ અને ગેસ ઝડપથી ફેલાવા લાગે છે, જેનાથી શરીર ફૂલી જાય છે. દબાણના આ અભાવે શરીરના પ્રવાહી વરાળ બનવા લાગે છે, જેને વિજ્ઞાનની ભાષામાં 'ઈબુલિઝ્મ' કહે છે.
લોકોમાં એવી માન્યતા છે કે સ્પેસમાં લોહી ઉકળવા લાગે છે, પણ એ પૂરેપૂરું સાચું નથી. શરીરનું આંતરિક દબાણ લોહીને સીધું ઉકળવા દેતું નથી, પરંતુ લાળ, પરસેવો અને આંખોનું પાણી જેવા પ્રવાહી ઓછા દબાણને લીધે તરત જ વરાળ બનીને ઊડી જાય છે.
અંતરિક્ષમાં જ્યાં સૂર્યપ્રકાશ પડે છે ત્યાં અસહ્ય ગરમી અને છાંયડામાં કલ્પના ન થઈ શકે તેવી ઠંડી હોય છે. પરંતુ હવા ન હોવાને કારણે માણસ તરત થીજી જતો નથી કે સળગી જતો નથી; તાપમાન કરતાં પણ વધુ ઘાતક ઓક્સિજનનો અભાવ અને શૂન્ય દબાણ સાબિત થાય છે.
વૈજ્ઞાનિક પ્રયોગો દર્શાવે છે કે જો કોઈ વ્યક્તિને અંતરિક્ષના શૂન્યાવકાશમાં 30 થી 90 સેકન્ડથી ઓછા સમય માટે ખુલ્લો રાખવામાં આવે અને તરત જ પાછો ઓક્સિજનયુક્ત વાતાવરણમાં લાવવામાં આવે, તો તેનો જીવ બચવાની શક્યતા રહે છે.
નાસા અને યુરોપિયન સ્પેસ એજન્સીના રિપોર્ટ મુજબ, સ્પેસનો શૂન્યાવકાશ અને દબાણનો અભાવ માનવ શરીર માટે સૌથી મોટો દુશ્મન છે. 1 મિનિટથી વધુ સમય સુધી સ્પેસસૂટ વગર રહેવાથી શરીરના અંગો કાયમી ધોરણે ડેમેજ થઈ જાય છે.
અંતરિક્ષયાત્રીઓ માટે સ્પેસસૂટ માત્ર એક કપડું નથી પરંતુ એક કૃત્રિમ કવચ છે. તે શરીરને યોગ્ય દબાણ, સતત ઓક્સિજન અને તાપમાનના ભયાનક ઉતાર-ચઢાવથી બચાવીને અંતરિક્ષમાં જીવંત રાખે છે.
