તમને ખબર છે? 2 લાખ… 5 લાખ કે 10 લાખ… અકસ્માત પછી વળતર કેવી રીતે નક્કી થાય છે, નિયમો જાણો
How is compensation determined after an accident? લખનઉના કોચિંગ સેન્ટરમાં લાગેલી આગ બાદ સરકારે પીડિતોના પરિવારજનો માટે વળતરની જાહેરાત કરી છે. ચાલો જાણીએ કે અકસ્માત પછી વળતર કેવી રીતે નક્કી થાય છે.
સોમવારે બપોરે ઉત્તર પ્રદેશની રાજધાની લખનઉના અલીગંજ પૂર્ણિયામાં એક કોચિંગ સેન્ટરમાં લાગેલી આગમાં પંદર માસૂમ બાળકોના મોત થયા હતા અને ચાર અન્ય ગંભીર રીતે ઘાયલ થયા હતા. આ દુ:ખદ ઘટના પર ઊંડી સંવેદના વ્યક્ત કરતા, વડા પ્રધાન મોદીએ મૃતકોના આશ્રિતોને ₹2 લાખ અને ઘાયલોને ₹50,000 ની તાત્કાલિક નાણાકીય સહાયની જાહેરાત કરી હતી. સરકારના આ પગલાને પગલે, લોકો ઘણીવાર વિચારે છે કે કોઈપણ અકસ્માત પછી સરકાર વળતરની રકમ કેવી રીતે નક્કી કરે છે. શું તે ફક્ત ઇચ્છાશક્તિ પર આધારિત છે, કે તેની પાછળ કોઈ નક્કર કાનૂની પગલાં અને કડક નિયમો છે?
માર્ગ અકસ્માત પછી વળતર કેવી રીતે નક્કી કરવામાં આવે છે? - જો કોઈ વ્યક્તિ માર્ગ અકસ્માતમાં મૃત્યુ પામે છે અથવા ગંભીર રીતે ઘાયલ થાય છે, તો મોટર અકસ્માત દાવા ટ્રિબ્યુનલ દ્વારા વળતર નક્કી કરવામાં આવે છે. તેની કોઈ નિશ્ચિત રકમ નથી; તેના બદલે, ગુણાકાર પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. પીડિતની ઉંમર, માસિક આવક અને આશ્રિત પરિવારના સભ્યોની સંખ્યાને ધ્યાનમાં લે છે. હોસ્પિટલના બિલ અને શારીરિક અને માનસિક વેદના માટે વળતરનો પણ સમાવેશ થાય છે.
સરકાર હિટ-એન્ડ-રન કેસોને કેવી રીતે ભંડોળ પૂરું પાડે છે - મોટર અકસ્માતો ઘણીવાર એવા થાય છે જ્યાં પીડિતને ટક્કર મારનાર વાહનનો ચાલક ઘટનાસ્થળેથી ભાગી જાય છે અને અનેક પ્રયાસો છતાં, તેની ઓળખ થઈ શકતી નથી. આ ગંભીર કેસોને કાયદેસર રીતે હિટ-એન્ડ-રન કેસ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ પરિસ્થિતિઓમાં પીડિતના પરિવારને નિરાધાર છોડવામાં આવતો નથી. કેન્દ્ર સરકારની ખાસ હિટ-એન્ડ-રન મોટર અકસ્માત વળતર યોજના હેઠળ, મોટર વાહન અકસ્માત ભંડોળમાંથી સીધી નિશ્ચિત નાણાકીય સહાય પૂરી પાડવામાં આવે છે. આ યોજના હેઠળ, જો કોઈ વ્યક્તિ અજાણ્યા વાહનને કારણે મૃત્યુ પામે છે, તો તેના આશ્રિતોને ₹200,000 ની ગેરંટીકૃત સરકારી રાહત મળે છે અને ગંભીર ઈજાના કિસ્સામાં પીડિતને ₹50,000 મળે છે.
ટ્રેન અકસ્માતોમાં રેલવે કાયદા હેઠળ કેટલું વળતર મળે છે? - ટ્રેન અકસ્માતો અથવા રેલવે પરિસરમાં બનતી કોઈપણ અનિચ્છનીય ઘટના માટે વળતર રેલવે કાયદા 1989 ના દાયરામાં આવે છે. પીડિતોએ રેલવે દાવા ટ્રિબ્યુનલમાં અરજી કરવી આવશ્યક છે. વર્તમાન નિયમો અનુસાર, જો કોઈ મુસાફર ટ્રેન અકસ્માતમાં મૃત્યુ પામે છે અથવા સંપૂર્ણપણે અપંગ થઈ જાય છે, તો રેલવે વહીવટીતંત્ર તેમના પરિવારને ₹8 લાખનું નિશ્ચિત વળતર પૂરું પાડે છે. જો શરીરનો કોઈ ભાગ, જેમ કે અંગ અથવા દૃષ્ટિ, ખોવાઈ જાય છે, તો ઈજાની ગંભીરતાના આધારે રકમ ₹64,000 થી ₹8 લાખ સુધીની હોય છે. વધુમાં, જો મુસાફરે ટિકિટ બુક કરાવતી વખતે મુસાફરી વીમો પસંદ કર્યો હોય, તો તેમને ₹10 લાખનો વધારાનો વીમા દાવો મળે છે.
વિમાન અકસ્માતોમાં વળતર કેવી રીતે નક્કી કરવામાં આવે છે? - વિમાન અકસ્માતો માટે વળતરના નિયમો અનોખા અને અત્યંત કડક છે. ભારતીય ઉડ્ડયન ક્ષેત્રમાં આ સિસ્ટમ 1972 ના કેરેજ બાય એર એક્ટ અને મોન્ટ્રીયલ કન્વેન્શન દ્વારા સંચાલિત થાય છે. તેની ગણતરી આંતરરાષ્ટ્રીય ચલણ SDR માં કરવામાં આવે છે. આ નિયમ હેઠળ કડક જવાબદારીનો સિદ્ધાંત લાગુ પડે છે, જે મુજબ એરલાઇનની ભૂલને ધ્યાનમાં લીધા વિના, એરલાઇન વિમાન અકસ્માતમાં મૃત્યુ અથવા ગંભીર ઇજા માટે પ્રતિ મુસાફર આશરે ₹14 મિલિયન થી ₹15 મિલિયન ચૂકવવા માટે કાયદેસર રીતે બંધાયેલી છે. જો તે સાબિત થાય કે અકસ્માત એરલાઇન તરફથી ઘોર બેદરકારી અથવા પાઇલટ દ્વારા નોંધપાત્ર ભૂલને કારણે થયો હતો, તો મહત્તમ વળતર મર્યાદા સંપૂર્ણપણે માફ કરવામાં આવે છે અને પીડિત પરિવાર અમર્યાદિત વળતર મેળવી શકે છે.
દેશની અંદર સ્થાનિક ફ્લાઇટ્સ પર અકસ્માતો વિશે નિયમો શું કહે છે? - જો કોઈ નાગરિક દેશની અંદર સ્થાનિક ફ્લાઇટમાં મુસાફરી કરી રહ્યો હોય અને હવાઈ અકસ્માત થાય, તો નાગરિક ઉડ્ડયન મંત્રાલયના ખાસ નિયમો લાગુ પડે છે. આંતરરાષ્ટ્રીય સંધિઓના દાયરાની બહાર આવતા આ કિસ્સાઓમાં પણ મુસાફરોના અધિકારો સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત છે. વર્તમાન સરકારી નિયમો અનુસાર, ભારતમાં વિમાન દુર્ઘટનામાં મૃત્યુ અથવા ગંભીર શારીરિક ઇજા થાય તો, એરલાઇન કંપનીની લઘુત્તમ કાનૂની જવાબદારી ₹20 લાખ નક્કી કરવામાં આવી છે, જે પીડિતના પરિવાર માટે સુરક્ષિત નાણાકીય સહાય સુનિશ્ચિત કરે છે.
