લોકો ‘રાત્રે’ જ કેમ ‘દારૂ’ પીવે છે ? બપોરે કે સવારે કેમ નહીં? જાણો તેની પાછળનું અસલી રહસ્ય
તમે જોયું હશે કે, જ્યારે પણ દારૂનો ઉલ્લેખ થાય છે, ત્યારે આપણા મગજમાં સાંજનો અને રાતનો સમય જ યાદ આવે છે. હવે આવું કેમ? શું બપોરે દારૂ પીવો એ એક સામાજિક અપરાધ જેવું છે?
વાત એમ છે કે, રાત્રે કે સાંજે દારૂ પીવો એ કોઈ યોગાનુયોગ નથી પરંતુ એક ઊંડી સામાજિક અને મનોવૈજ્ઞાનિક સંરચના છે. રાત અને દારૂ વચ્ચેનો આ સંબંધ માત્ર એક ટ્રેન્ડ નથી પરંતુ થાક, સામાજિક શરમ અને આપણા મગજની જૈવિક ઘડિયાળ (biological clock) નું એક જટિલ મિશ્રણ છે. ભારતીય પરિવેશમાં દારૂ પીવા માટે રાતનો સમય પસંદ કરવા પાછળનું સૌથી મોટું કારણ સામાજિક શરમ છે. આપણા કૌટુંબિક મૂલ્યો એવા છે કે, દિવસના અજવાળામાં અથવા પરિવારની સામે દારૂ પીવો એ આજે પણ એક ગેરકાયદેસર કાર્ય માનવામાં આવે છે.
કામનો ભારે બોજ અને દિવસભરની ભાગદોડ પછી રાતનો સમય થાક ઉતારવાનું સાધન બની જાય છે. કોલકાતામાં જ્યારે પહેલીવાર વ્યાવસાયિક દારૂની દુકાનો ખુલી, ત્યારથી લઈને આજ સુધી દારૂનું સેવન ધીમે ધીમે સાંજની એક વિધિમાં બદલાઈ ગયું છે, જેથી તેને એક જવાબદાર અને વ્યાવસાયિક છબી સાથે જોડી શકાય. ભારતમાં '8 PM' જેવી વ્હિસ્કી બ્રાન્ડના નામ એ વાતનો પાકો પુરાવો છે કે, રાત્રે આઠ વાગ્યાનો સમય લોકોના મગજમાં ઊંડે સુધી નોંધાયેલો છે.
આ એ સમય છે, જ્યારે મોટાભાગના લોકો કામ પરથી ઘરે પાછા ફરે છે અને પોતાના સામાજિક જીવનનો આનંદ માણવાનું શરૂ કરે છે. મીડિયા રિપોર્ટ્સ અનુસાર, દિવસ દરમિયાન દારૂ પીવાને આળસ અથવા ગંભીર વ્યસન તરીકે જોવામાં આવે છે, જ્યારે સાંજે દારૂ પીવાને તણાવ મુક્તિ (Stress Release) અથવા બોન્ડિંગનો ભાગ માનવામાં આવે છે.
આ જ કારણે લોકો સ્વાભાવિક રીતે રાત્રે જ દારૂ તરફ આકર્ષાય છે. રાતના સમયે દારૂનો નશો વધુ અસરકારક અનુભવવા પાછળનું વૈજ્ઞાનિક કારણ સાર્કેડિયન રિધમ (circadian rhythm - જૈવિક ઘડિયાળ) છે. સંશોધનો જણાવે છે કે, સાંજના સમયે આપણું મગજ 'રિવોર્ડ સિસ્ટમ' (reward system) પ્રત્યે વધુ સંવેદનશીલ હોય છે. આ સમયે દારૂ પીવાથી મળતું રિલેક્સેશન મગજ પર ઊંડી અસર છોડે છે, જે દિવસના સમયે નથી મળી શકતું. આથી જ, જૈવિક રીતે પણ આપણું શરીર અને મગજ સાંજ થાય અને દારૂ તરફ ઝૂકવા લાગે છે, જે તેને એક વૈશ્વિક આદત બનાવી દે છે.
માત્ર ભારત જ નહીં પરંતુ બ્રિટન, આઈસલેન્ડ અને ચેક રિપબ્લિક જેવા દેશોમાં પણ દારૂ સાંજનો જ એક ભાગ છે. ત્યાં સવારે કે બપોરે પીવાને સામાજિક રીતે અસ્વીકાર્ય માનવામાં આવે છે. જાપાનમાં તો 'નોમિકાઈ' જેવી અનોખી પરંપરા છે, જ્યાં સહકર્મીઓ કામ પૂરું કર્યા પછી સાંજે સાથે બેસીને પીવે છે. અહીંનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય પ્રોફેશનલ તણાવને ખતમ કરી પરસ્પર સંબંધો સુધારવાનો હોય છે. સ્પષ્ટ છે કે, રાત્રે દારૂ પીવો એ માત્ર એક નશો નથી પરંતુ આધુનિક કામકાજની સંસ્કૃતિનો એક અભિન્ન હિસ્સો બની ચૂક્યો છે.
