Health Tips: અચાનક ચક્કર આવે ત્યારે તરત શું કરવું? આ સાવચેતી તમને પડી જવાથી બચાવી શકે
અચાનક ચક્કર આવે ત્યારે બેલેન્સ ગુમાવવાથી પડી જવાની શક્યતા રહે છે. આવી સ્થિતિમાં શું કરવું, કઈ ભૂલો ટાળવી અને કયા લક્ષણો દેખાય ત્યારે ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જોઈએ? જાણો સંપૂર્ણ માહિતી.
અચાનક ચક્કર આવવું એવી સમસ્યા છે જે કોઈપણ વ્યક્તિને અનુભવાઈ શકે છે. કેટલાક લોકોને થોડી ક્ષણો માટે એવું લાગે છે કે આસપાસની વસ્તુઓ ફરી રહી છે, જ્યારે કેટલાકને પોતાનું શરીર અસંતુલિત થતું અનુભવાય છે. ઘણી વખત ચક્કર થોડા સમય બાદ પોતાની રીતે ઓછું થઈ જાય છે, પરંતુ તે દરમિયાન જો વ્યક્તિ ઊભી હોય તો બેલેન્સ ગુમાવીને પડી જવાની અને ઈજા થવાની શક્યતા વધી શકે છે.
ચક્કર આવવાના કારણો અનેક હોઈ શકે છે. લાંબા સમય સુધી પાણી ન પીવું, વધારે ગરમીમાં રહેવું, ખાલી પેટે રહેવું, વધારે થાક લાગવો અથવા ઊંઘ પૂરી ન થવી જેવી સામાન્ય બાબતો પણ તેની પાછળ હોઈ શકે છે. ખાસ કરીને ગરમીમાં વધુ પરસેવો થવાથી શરીરમાં પ્રવાહી અને કેટલાક જરૂરી મિનરલ્સની ઉણપ સર્જાય તો પણ ચક્કર અનુભવાઈ શકે છે. આ ઉપરાંત અચાનક બેઠેલી કે સૂતેલી સ્થિતિમાંથી ઊભા થવાથી પણ કેટલાક લોકોને થોડા સમય માટે ચક્કર આવી શકે છે.
જો અચાનક ચક્કર આવવા લાગે તો સૌથી મહત્વની બાબત છે તુરંત પોતાની સ્થિતિ સ્થિર કરવી. ચાલતા હોવ અથવા ઊભા હોવ ત્યારે આગળ વધવાને બદલે સુરક્ષિત જગ્યાએ બેસી જવું વધુ યોગ્ય છે. ચક્કર વધારે હોય તો સૂઈ જવું પણ મદદરૂપ થઈ શકે છે. આ રીતે શરીરનું સંતુલન જાળવી શકાય છે અને પડી જવાથી થતી ઈજાનો ખતરો ઘટાડી શકાય છે.
ચક્કર ચક્કર ઓછા થઇ જાય ત્યાર બાદ પણ તરત ઝડપથી ઊભા ન થવું જોઈએ. પહેલાં થોડીવાર બેસી રહો અને શરીર સામાન્ય લાગે ત્યાર બાદ ધીમે ધીમે ઊભા થાઓ. અચાનક ઊભા થવાથી ફરી ચક્કર આવવાની શક્યતા રહે છે. ત્યાર બાદ પણ તરત ઝડપથી ઊભા ન થવું જોઈએ. પહેલાં થોડીવાર બેસી રહો અને શરીર સામાન્ય લાગે ત્યાર બાદ ધીમે ધીમે ઊભા થાઓ. અચાનક ઊભા થવાથી ફરી ચક્કર આવવાની શક્યતા રહે છે.
જો ગરમી, વધારે પરસેવો અથવા ઓછું પાણી પીવાના કારણે ચક્કર આવ્યા હોય તો આરામ કરવો અને શરીરને પૂરતું પ્રવાહી આપવું જરૂરી છે. નિયમિત રીતે પાણી પીવાની આદત રાખવાથી ડિહાઇડ્રેશન સંબંધિત સમસ્યાઓથી બચવામાં મદદ મળી શકે છે. જોકે દરેક પ્રકારના ચક્કરનું કારણ પાણીની ઉણપ જ હોય એવું જરૂરી નથી.
જે લોકોને વારંવાર ચક્કર આવવાની સમસ્યા રહેતી હોય તેમણે ઘરમાં પડી જવાની શક્યતા ઘટાડવા માટે કેટલીક બાબતોનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ. ફ્લોર પર પડેલી વસ્તુ, કાર્પેટ અથવા રસ્તામાં આવતા વાયર જેવી વસ્તુઓથી શક્ય હોય તો દૂર રહો. બાથરૂમમાં લપસી ન જવાય તે માટે એન્ટિ-સ્લિપ મેટનો ઉપયોગ કરવો પણ ઉપયોગી બની શકે છે.
ચક્કર આવે ત્યારે મોબાઇલ, ટીવી અથવા ખૂબ તેજ પ્રકાશથી થોડા સમય માટે દૂર રહેવું પણ સારું રહે છે. શાંત અને ઓછી રોશનીવાળી જગ્યાએ આરામ કરવાથી કેટલીક પરિસ્થિતિમાં અસ્વસ્થતા ઓછી કરવામાં મદદ મળી શકે છે.
દરેક વખતે ચક્કર આવવું ગંભીર બીમારીનો સંકેત હોય એવું નથી. પરંતુ જો ચક્કર વારંવાર આવવા લાગે, લાંબા સમય સુધી રહે અથવા તેના કારણે રોજિંદા કામકાજ પર અસર થવા લાગે તો ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જોઈએ. ચક્કરની સાથે ચાલવામાં કે બેલેન્સ જાળવવામાં મુશ્કેલી, સાંભળવામાં તકલીફ અથવા નજર ધૂંધળી થવા જેવી સમસ્યા પણ હોય તો તેની તપાસ કરાવવી જરૂરી છે. માથામાં ઈજા થયા પછી ચક્કર આવે તો પણ તેને અવગણવું યોગ્ય નથી.
ખાસ કરીને અચાનક અને ખૂબ જ તીવ્ર ચક્કર સાથે બોલવામાં મુશ્કેલી, શરીરના કોઈ ભાગમાં નબળાઈ કે સુન્નપણું, બેભાન થવું અથવા ખૂબ જ તીવ્ર માથાનો દુખાવો જેવા લક્ષણો દેખાય તો તાત્કાલિક તબીબી મદદ લેવી જરૂરી છે. આવી સ્થિતિમાં ઘરગથ્થુ ઉપાય કરીને રાહ જોવાને બદલે યોગ્ય તબીબી મૂલ્યાંકન કરાવવું વધુ સુરક્ષિત છે.
ચક્કર પાછળનું કારણ જાણવા માટે ડૉક્ટર વ્યક્તિના લક્ષણો અને તબીબી ઇતિહાસ પ્રમાણે જરૂરી તપાસની સલાહ આપી શકે છે. કેટલાક કિસ્સામાં બ્લડ ટેસ્ટ, સાંભળવાની ક્ષમતા અથવા બેલેન્સ સંબંધિત તપાસની જરૂર પડી શકે છે. તેથી વારંવાર થતી સમસ્યાને માત્ર થાક કે નબળાઈ માનીને લાંબા સમય સુધી અવગણવી યોગ્ય નથી. (All Image Credit Source: Social Media)
