
હિંદુ ધર્મમાં પ્રદોષ વ્રત ભગવાન શિવને સમર્પિત છે. દર મહિનાની બંને પક્ષની ત્રયોદશી તિથિએ આ વ્રત રાખવામાં આવે છે. આ વખતે ત્રયોદશી રવિવારે હોવાથી તેને રવિ પ્રદોષ કહેવામાં આવે છે. માન્યતા છે કે પ્રદોષ કાળમાં શિવજીની પૂજા કરવાથી તેમની વિશેષ કૃપા મળે છે. રવિવાર હોવાથી સૂર્યદેવની ઉપાસના પણ ખાસ માનવામાં આવે છે.

રવિ પ્રદોષ વ્રતના દિવસે પૂજા માટે ત્રયોદશી તિથિનું વિશેષ મહત્વ છે. આ વખતે તિથિ 22 નવેમ્બર 2026ના રોજ સવારે 4:56 વાગ્યે શરૂ થઈ હતી અને 23 નવેમ્બરે સવારે 2:36 વાગ્યે પૂર્ણ થશે. પ્રદોષ કાળમાં પૂજાનો સમય સાંજે 5:25થી રાત્રે 8:06 વાગ્યા સુધી દર્શાવવામાં આવ્યો છે. આ સમય દરમિયાન શિવપૂજા કરી શકાય છે.

રવિ પ્રદોષના દિવસે સવારે સ્નાન કર્યા પછી સૂર્યદેવને જળ અર્પણ કરવાની પરંપરા છે. તાંબાના પાત્રથી અર્ઘ્ય આપતી વખતે ‘ૐ ઘૃણિ સૂર્યાય નમઃ’ મંત્રનો જાપ કરવામાં આવે છે. ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, આ ઉપાસનાથી સૂર્યદેવની કૃપા અને જીવનમાં સકારાત્મક ઊર્જા પ્રાપ્ત થાય છે. રવિવાર હોવાથી આ દિવસે સૂર્યપૂજાને વિશેષ મહત્વ આપવામાં આવે છે.

પ્રદોષ કાળ એટલે કે સાંજના સમયે શિવલિંગ પર ગંગાજળમાં થોડું ગાયનું ઘી ભેળવી અભિષેક કરવાની માન્યતા છે. અભિષેક દરમિયાન ‘ૐ નમઃ શિવાય’ અથવા મહામૃત્યુંજય મંત્રનો જાપ કરી શકાય છે. ધાર્મિક પરંપરા મુજબ, આ રીતે પૂજા કરવાથી ભગવાન શિવની કૃપા મળે છે અને જીવનની મુશ્કેલીઓ તથા રોગોથી રાહત મળવાની માન્યતા છે. આ વિધિ ભક્તિભાવથી કરવામાં આવે છે.

આર્થિક તંગીમાંથી રાહત મેળવવાની ધાર્મિક માન્યતા સાથે પ્રદોષ કાળમાં શિવલિંગ પર મધની પાતળી ધારા અર્પણ કરવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત શિવલિંગ પર કાચું દૂધ અને કાળા તલ ચઢાવવાનું પણ શુભ માનવામાં આવે છે. ભક્તો આ પૂજા શ્રદ્ધાપૂર્વક કરે છે. આ ઉપાયોના ફળ અંગેની માન્યતાઓ ધાર્મિક પરંપરા પર આધારિત છે, તેની વૈજ્ઞાનિક ખાતરી નથી.

ભગવાન શિવને બીલીપત્ર અર્પણ કરવું પ્રદોષ વ્રતની પૂજાનો એક ભાગ છે. સાંજના સમયે શિવમંદિર, બીલીના વૃક્ષ અથવા પીપળા નીચે ઘી કે તલના તેલનો દીવો પ્રગટાવવાની પણ પરંપરા છે. ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, આ ઉપાસનાથી ઘરમાં સુખ-શાંતિ જળવાઈ રહે છે. પૂજા કરતી વખતે સ્વચ્છતા અને શ્રદ્ધાનું ધ્યાન રાખવામાં આવે છે. ભક્તો આ દિવસે વિશેષ પ્રાર્થના કરે છે.

રવિ પ્રદોષના દિવસે પોતાની શક્તિ પ્રમાણે જરૂરિયાતમંદોને દાન કરવાની પરંપરા છે. આ દિવસે અનાજ, ગોળ, ઘઉં, ફળ અથવા તાંબાના વાસણનું દાન કરી શકાય છે. ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, પ્રદોષ વ્રત પર દાન-પુણ્ય કરવાથી શુભ ફળ મળે છે. આ વ્રત શિવજી અને સૂર્યદેવની ઉપાસના સાથે સેવા અને દાનનું મહત્વ પણ યાદ અપાવે છે.(નોંધ: આ લેખમાં જણાવેલા ઉપાયો ધાર્મિક માન્યતાઓ અને પરંપરાઓ પર આધારિત છે, તેની કોઈ વૈજ્ઞાનિક પુષ્ટિ નથી.)