Breaking News : પેટ્રોલ બાદ હવે રસોડામાં પણ ઇથેનોલની એન્ટ્રી ! LPGનો વિકલ્પ બની શકે, જાણો સરકારનો શું છે પ્લાન
કેન્દ્ર સરકાર ટૂંક સમયમાં ઇથેનોલને રસોઈ બળતણ તરીકે રજૂ કરવાની તૈયારીમાં છે. આ પગલું LPG આયાત પરની નિર્ભરતા ઘટાડશે, પરિવારોના ખર્ચમાં બચત કરશે અને સ્વચ્છ ઊર્જાને પ્રોત્સાહન આપશે.
પેટ્રોલમાં ઇથેનોલના મિશ્રણ બાદ હવે કેન્દ્ર સરકાર સ્વચ્છ ઊર્જા અને ઊર્જા સુરક્ષા તરફ વધુ એક મહત્વપૂર્ણ પગલું ભરવાની તૈયારીમાં છે. ટૂંક સમયમાં ઇથેનોલનો ઉપયોગ રસોઈ બળતણ તરીકે શરૂ થઈ શકે છે. જો આ યોજના અમલમાં આવશે તો દેશની આયાતી લિક્વિફાઇડ પેટ્રોલિયમ ગેસ (LPG) પરની નિર્ભરતા ઘટશે અને સામાન્ય પરિવારોના રસોડાનો ખર્ચ પણ ઓછો થઈ શકે છે. ઉદ્યોગ સાથે જોડાયેલા અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલય ઇથેનોલને પ્રાથમિક રસોઈ બળતણ તરીકે રજૂ કરવા માટે નીતિ તૈયાર કરી રહ્યું છે. સરકાર આ માટે સબસિડી, સપ્લાય ચેઇન વિકાસ અને જરૂરી માળખાગત સુવિધાઓ ઉભી કરવાની દિશામાં પણ વિચારણા કરી રહી છે. ઇંધણ સપ્લાયર્સનું પ્રતિનિધિત્વ કરતી સંસ્થાઓ સાથે પણ આ મુદ્દે ચર્ચા ચાલી રહી હોવાનું જાણવા મળે છે.
એક વરિષ્ઠ અધિકારીએ જણાવ્યું કે સરકાર એવી નીતિ પર કામ કરી રહી છે, જેના હેઠળ ઘરોમાં LPG સાથે ઇથેનોલ આધારિત રસોઈ બળતણનો પણ ઉપયોગ કરી શકાય. પ્રાથમિક માહિતી મુજબ, આ નીતિ સપ્ટેમ્બર સુધીમાં તૈયાર થઈ શકે છે. ઇથેનોલ ખાંડ અને વિવિધ અનાજના આથાથી તૈયાર થતું સ્વચ્છ અને હરિત બળતણ છે. એપ્રિલ મહિનામાં પણ એવા અહેવાલો સામે આવ્યા હતા કે સરકારના માર્ગદર્શન હેઠળ ઘરેલુ ઉપયોગ માટે ઇથેનોલ આધારિત રસોઈ સ્ટવનું પરીક્ષણ કરવામાં આવી રહ્યું છે. આ ટેક્નોલોજી સફળ થાય તો LPG પરની નિર્ભરતા ઘટાડવામાં અને દેશના વધતા ઇંધણ ખર્ચમાં રાહત મેળવવામાં મદદ મળી શકે છે.
રસોઈ માટે ઇથેનોલને પ્રોત્સાહન આપવાનું એક મોટું કારણ દેશમાં તેનો વધારાનો પુરવઠો છે. કેરએજ રેટિંગ્સના મે મહિનાના અહેવાલ મુજબ ભારતની ઇથેનોલ ઉત્પાદન ક્ષમતા વાર્ષિક 20 અબજ લિટરથી વધુ થઈ ગઈ છે. ચાલુ નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન તેમાં વધુ 4 અબજ લિટરનો વધારો થવાની પણ શક્યતા છે. સરકારના E20 ઇથેનોલ મિશ્રણ કાર્યક્રમ હેઠળ દર વર્ષે અંદાજે 11 અબજ લિટર ઇથેનોલનો ઉપયોગ થાય છે. જ્યારે બ્રુઅરી, ફાર્માસ્યુટિકલ અને કેમિકલ ઉદ્યોગો મળીને લગભગ 3થી 3.5 અબજ લિટર ઇથેનોલનો વપરાશ કરે છે. આમ છતાં દેશમાં આશરે 7 અબજ લિટર જેટલી ઉત્પાદન ક્ષમતા હજુ પણ ઉપયોગમાં લેવાતી નથી.
વધારાની ઉત્પાદન ક્ષમતાને ધ્યાનમાં રાખીને ભારત ભવિષ્યમાં નેપાળ, બાંગ્લાદેશ અને ઇન્ડોનેશિયા જેવા દેશોમાં ઇથેનોલની નિકાસ પણ કરી શકે છે. આ દેશોએ પોતાના પેટ્રોલમાં 10 ટકા ઇથેનોલ મિશ્રણનું લક્ષ્ય નક્કી કર્યું છે, પરંતુ ત્યાં પૂરતો કાચો માલ અને ડિસ્ટિલિંગ ક્ષમતા ઉપલબ્ધ નથી. અહેવાલો મુજબ સરકારી તેલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ ઇથેનોલ આધારિત રસોઈ સ્ટવ અને તેની ટેક્નોલોજી પર સંશોધન કરી રહી છે. ઉપરાંત, ઇથેનોલના સરળ પુરવઠા માટે પેટ્રોલ પંપ પર ખાસ 'ઇથેનોલ ATM' સ્થાપિત કરવાની પણ યોજના પર વિચારણા ચાલી રહી છે. આ ATM દ્વારા ગ્રાહકો પોતાના ઇથેનોલ સ્ટવ માટે જરૂરી કેનિસ્ટરમાં ઇંધણ સરળતાથી ભરી શકશે. તેલ કંપનીઓના રિટેલ આઉટલેટ્સ પર આવી સુવિધા ઉપલબ્ધ કરાવવાનો પ્રસ્તાવ ચર્ચામાં છે.
ઉદ્યોગ સાથે જોડાયેલા નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે પશ્ચિમ એશિયામાં તાજેતરના તણાવ બાદ ભારતને LPG પુરવઠા અંગે પડકારોનો સામનો કરવો પડ્યો હતો. દેશ હજુ પણ LPG આયાત માટે ગલ્ફ દેશો પર મોટા પ્રમાણમાં નિર્ભર છે અને મોટાભાગનો પુરવઠો હોર્મુઝ જળમાર્ગ મારફતે આવે છે. આ જોખમોને ધ્યાનમાં રાખીને સરકાર ઊર્જા સુરક્ષાને વધુ મજબૂત બનાવવા માટે વિકલ્પો શોધી રહી છે. સરકારી તેલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ લગભગ 30 દિવસનો વ્યૂહાત્મક LPG સંગ્રહ તૈયાર કરવાની યોજના પર પણ કામ કરી રહી છે.
'ઇન્ડિયાઝ ક્લીન કુકિંગ શિફ્ટ: સ્કેલિંગ નોન-ફોસિલ ફ્યુઅલ સોલ્યુશન્સ' શીર્ષક હેઠળ પ્રકાશિત થયેલા એક અભ્યાસ મુજબ, જો ભારત ઇ-કુકિંગ અને બાયોગેસ જેવા સ્વચ્છ વિકલ્પોને મોટા પાયે અપનાવે તો વર્ષ 2050 સુધીમાં LPG સબસિડીમાં અંદાજે 2 લાખ કરોડ રૂપિયાથી વધુની બચત થઈ શકે છે. જો સરકાર ઇથેનોલ આધારિત રસોઈ બળતણની નીતિને અંતિમ સ્વરૂપ આપે છે, તો તે માત્ર ઊર્જા સુરક્ષા માટે જ નહીં પરંતુ સામાન્ય પરિવારોને સસ્તું અને સ્વચ્છ રસોઈ બળતણ ઉપલબ્ધ કરાવવામાં પણ મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ શકે છે.
