ભારતમાં દરેક મૃત્યુનું મેડિકલ સર્ટિફિકેટ કેમ જરૂરી? જાણો MCCD કેવી રીતે બચાવી શકે છે લાખો લોકોના જીવ
ભારતમાં વર્ષ 2024માં 20.66 લાખ મૃત્યુ માટે મેડિકલ સર્ટિફિકેટ ઓફ કોઝ ઓફ ડેથ (MCCD) જારી કરવામાં આવ્યું હતું. મહારાષ્ટ્રમાં સૌથી વધુ 3,27,174 મેડિકલી પ્રમાણિત મૃત્યુ નોંધાયા છે. ચાલો જાણીએ કે ભારતમાં દરેક મૃત્યુનું મેડિકલ સર્ટિફિકેટ કેમ જરૂરી છે અને તેનાથી લાખો જીવ કેવી રીતે બચાવી શકાય છે.
ભારતમાં દર વર્ષે કરોડો લોકોના મોત થાય છે, પરંતુ તેમાંથી મોટાભાગના લોકોના મોતનું અસલી કારણ મેડિકલ રેકોર્ડમાં નોંધાઈ શકતું નથી. સરકાર માટે વધુને વધુ મૃત્યુને મેડિકલી સર્ટિફાઈડ કરવા એટલા માટે પણ જરૂરી છે કારણ કે કોઈપણ દેશની હેલ્થ પોલિસી (આરોગ્ય નીતિ), બીમારીઓ સામે લડવાની વ્યૂહરચના અને ભવિષ્યના હેલ્થ પ્લાન્સ આ ડેટા પર જ આધારિત હોય છે.
સંસદમાં ગૃહ મંત્રાલયે ભાજપના સાંસદ ડૉ. સંબિત પાત્રાના સવાલના જવાબમાં જણાવ્યું કે વર્ષ 2024માં દેશભરમાં 20,66,117 મૃત્યુના મેડિકલ સર્ટિફિકેટ ઓફ કોઝ ઓફ ડેથ (MCCD) જારી કરવામાં આવ્યા. દેશભરમાં MCCD વ્યવસ્થા જન્મ અને મૃત્યુ નોંધણી અધિનિયમ, 1969 (જેમાં 2023માં સુધારો કરવામાં આવ્યો હતો) હેઠળ લાગુ છે. આ હેઠળ દર્દીની સારવાર કરનાર ડૉક્ટરોએ એક નિર્ધારિત ફોર્મ ભરવાનું હોય છે, જેમાં મૃત્યુનું કારણ નોંધવું ફરજિયાત છે.
શું છે મેડિકલ સર્ટિફિકેશન ઓફ કોઝ ઓફ ડેથ (MCCD)?
મેડિકલ સર્ટિફિકેશન ઓફ કોઝ ઓફ ડેથ એ એક એવી પ્રક્રિયા છે જેમાં કોઈ વ્યક્તિના મૃત્યુ પછી તેની સારવાર કરી રહેલા ડૉક્ટર દ્વારા એ પ્રમાણિત કરવામાં આવે છે કે મૃત્યુ કઈ બીમારી, ઇજા કે અન્ય કારણસર થયું છે. આ સર્ટિફિકેટ માત્ર મૃત્યુની નોંધણી કરવા માટે જ નહીં, પરંતુ દેશમાં કઈ બીમારીઓથી લોકોના વધુ જીવ જઈ રહ્યા છે તે જાણવા માટે પણ અત્યંત જરૂરી છે.
સાંસદ સંબિત પાત્રાએ લોકસભામાં પોતાના પ્રશ્નમાં પૂછ્યું હતું કે શું સરકાર MCCD નીતિ લાગુ કરી રહી છે, કયા રાજ્યોમાં આ વ્યવસ્થા નથી અને શું તેની અસરોનો અભ્યાસ કરવામાં આવ્યો છે. તેના જવાબમાં ગૃહ રાજ્યમંત્રી નિત્યાનંદ રાયે જણાવ્યું હતું કે MCCD સમગ્ર દેશમાં લાગુ છે. વર્ષ 2024માં તમામ 36 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાંથી 20,66,117 મેડિકલી સર્ટિફાઈડ મૃત્યુ નોંધાયા છે.
કયા રાજ્યોમાં સૌથી વધુ મેડિકલી પ્રમાણિત મૃત્યુ?
- મહારાષ્ટ્ર: 3,27,174
- પશ્ચિમ બંગાળ: 2,74,770
- તમિલનાડુ: 2,69,576
- કર્ણાટક: 1,52,003
- ગુજરાત: 1,23,744
- રાજસ્થાન: 1,04,324
- તેલંગાણા: 98,647
- દિલ્હી: 88,868
- ઉત્તર પ્રદેશ: 85,577
- ઓડિશા: 84,562
- બિહાર: 17,101
- ઝારખંડ: 12,613
- હરિયાણા: 14,868
- યુપી, બિહાર, ઝારખંડ જેવા રાજ્યોમાં મેડિકલી સર્ટિફાઈડ મૃત્યુનો આંકડો કેમ ઓછો?
જો આપણે મેડિકલી સર્ટિફાઈડ ડેથના આંકડા પર નજર કરીએ તો જણાશે કે મહારાષ્ટ્ર, પશ્ચિમ બંગાળ અને તમિલનાડુ જેવા રાજ્યોમાં મેડિકલ સર્ટિફિકેશનની સંખ્યા નોંધપાત્ર છે. જોકે, યુપી, બિહાર અને ઝારખંડ જેવા રાજ્યોમાં ડૉક્ટરો દ્વારા જાહેર કરાયેલા મૃત્યુની સંખ્યા ઓછી છે. આનો અર્થ એવો બિલકુલ નથી કે અહીં ઓછા મોત થયા છે.
વાસ્તવમાં, સંસદના જવાબમાં માત્ર મેડિકલી પ્રમાણિત મૃત્યુની સંખ્યા જ આપવામાં આવી છે, કુલ નોંધાયેલા મૃત્યુની સંખ્યા આપવામાં આવી નથી. આ રાજ્યોમાં મેડિકલી સર્ટિફાઈડ કેસ એટલા માટે ઓછા દેખાઈ શકે છે કારણ કે જાગૃતિનો અભાવ અથવા અન્ય કારણોસર મૃતક હોસ્પિટલ પહોંચી શકતા નથી અને ઘરે જ તેમનું મૃત્યુ થાય છે. તેમને હોસ્પિટલ લઈ જવાને બદલે સીધા અંતિમ સંસ્કાર કરી દેવામાં આવે છે.
કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં પણ મેડિકલી સર્ટિફાઈડ મૃત્યુનો આંકડો ઓછો છે. લદ્દાખમાં 114, લક્ષદ્વીપમાં 389, સિક્કિમમાં 1,818, અંદમાન અને નિકોબારમાં 2,436 મેડિકલી સર્ટિફાઈડ મૃત્યુ નોંધાયા છે. જ્યારે દેશના કેટલાક નાના રાજ્યો જેવા કે અરુણાચલ પ્રદેશમાં 326, નાગાલેન્ડમાં 444, સિક્કિમમાં 1,818, મણિપુરમાં 2,446 મેડિકલી સર્ટિફાઈડ મોત રેકોર્ડ થયા છે. આ રાજ્યોની વસ્તી ઓછી હોવાના કારણે આંકડા પણ સ્વાભાવિક રીતે ઓછા છે.
MCCD ડેટા આટલો મહત્વપૂર્ણ કેમ છે?
ઘણા નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે જો દેશમાં થઈ રહેલા મૃત્યુનું સાચું કારણ ખબર નહીં પડે તો સરકારને એ ખબર નહીં પડે કે લોકોના જીવ સૌથી વધુ કઈ બીમારીથી જઈ રહ્યા છે. આ સિવાય કોરોના જેવી મહામારીને ટ્રેસ કરવી પણ મુશ્કેલ બનશે. આ જ કારણ છે કે મેડિકલ સર્ટિફિકેટ ઓફ કોઝ ઓફ ડેથ ખૂબ જરૂરી છે જેથી સરકાર સમયસર વિવિધ બીમારીઓ સામે અસરકારક નીતિઓ બનાવી શકે. સાથે જ એ પણ જાણી શકાશે કે કયા રાજ્યોમાં હેલ્થ સર્વિસિસ (આરોગ્ય સેવાઓ) મજબૂત કરવાની જરૂર છે.
આ સિવાય હાર્ટ એટેક, કેન્સર જેવી બીમારીઓના અટકાયત માટે પણ સમયસર પગલાં લઈ શકાશે. જો માર્ગ અકસ્માતો કે ચેપી રોગોથી મોત વધી રહ્યા હોય તો તેને પણ અટકાવી શકાશે. આ ડેટા જ રાષ્ટ્રીય આરોગ્ય કાર્યક્રમો, હોસ્પિટલોનું આયોજન, દવાઓની ઉપલબ્ધતા અને સંસાધનોની ફાળવણીનો મુખ્ય આધાર બને છે.
સરકાર સામે સૌથી મોટો પડકાર શું?
હાલમાં, મેડિકલ સર્ટિફિકેટ ઓફ કોઝ ઓફ ડેથ સમગ્ર દેશમાં લાગુ છે. પરંતુ માત્ર લાગુ થવું પૂરતું નથી. સૌથી મોટો પડકાર એ છે કે દેશમાં વધુને વધુ મૃત્યુનું મેડિકલ સર્ટિફિકેશન થાય. આના માટે હોસ્પિટલો, ખાનગી હેલ્થ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ્સ અને ડૉક્ટરોની ભાગીદારી વધારવી પડશે, જેથી મૃત્યુના કારણોનો વૈજ્ઞાનિક અને વિશ્વસનીય રેકોર્ડ તૈયાર થઈ શકે. જો આવું નહીં થાય તો ભારતની હેલ્થ પોલિસી, મહામારી વ્યવસ્થાપન અને ભવિષ્યના મેડિકલ પ્લાન્સ પર માઠી અસર પડશે.
