Nehru vs Modi : 1947થી લઈ 2026 સુધીનું ભારત, નેહરુની નીવથી મોદીના વિકાસ સુધી કેટલું બદલાયું?
નેહરુએ લોકશાહીને મજબૂત બનાવી. 1950માં સંવિધાન અમલમાં આવ્યું. 1951-52માં પહેલી સામાન્ય ચૂંટણી યોજાઈ હતી. તે સમયે કરોડો લોકોએ મતદાન કર્યું હતું. આજના સમયે નેહરુની નીતિઓ પર પણ ટીકા કરવામાં આવે છે. પરંતુ 2014 પછી મોદી સરકારે મોટા પાયે યોજનાઓ શરૂ કરી. સૌથી મોટો બદલાવ ડિજિટલ અને સીધી લાભ વિતરણ પ્રણાલીમાં જોવા મળ્યો.
આજે 10 જૂને વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી દેશના સૌથી લાંબા સમય સુધી સેવા આપનારા ચૂંટાયેલા વડાપ્રધાન તરીકે પંડિત જવાહરલાલ નહેરુનો રેકોર્ડ તોડવા જઈ રહ્યા છે. પંડિત જવાહરલાલ નહેરુ 1947થી જ દેશના વડાપ્રધાન હતા. પરંતુ લોકશાહી રીતે ચૂંટાયેલા વડાપ્રધાન તરીકે હવે મોદી તેમની સમકક્ષતા પાર કરશે. બંને નેતાઓની સીધી સરખામણી કરવી યોગ્ય નથી કારણ કે બંનેએ પોતાના સમય અને પરિસ્થિતિ મુજબ દેશ માટે શ્રેષ્ઠ પ્રયાસો કર્યા છે. તેમ છતાં આ પ્રસંગે ચર્ચા થવી સ્વાભાવિક છે.
વર્ષ 1947 ભારત દેશ માટે અનેક પડકારો અને મુશ્કેલીઓનો સમય
1947માં ભારતને સ્વતંત્રતા મળી. તે સમયે ભારત દેશને ભારે પડકારોનો સામનો કરવો પડ્યો હતો. ભાગલાનું દુ:ખ તાજું હતું. લગભગ 1.4 કરોડ લોકો વિસ્થાપિત થયા હતા. દેશની અર્થતંત્ર નબળી હતી સાથેજ ભારે ગરીબી પણ હતી. સાક્ષરતા દર પણ નબળો હતો. વસ્તીના ફક્ત 18થી 19 ટકા લોકો જ સાક્ષર હતા. સરેરાશ ઉંમર 32 વર્ષની આસપાસ હતી. દેશમાં થોડા ઉદ્યોગો હતા. કૃષિ ચોમાસા પર આધારિત હતી. ખાદ્યપદાર્થોની તીવ્ર અછત હતી. આરોગ્ય સેવાઓ અત્યંત નબળી હતી. રસ્તા, વીજળી અને સિંચાઈ ખૂબ જ મર્યાદિત હતી. આ સમયે પંડિત જવાહરલાલ નેહરુએ દેશની કમાન સંભાળી હતી. તેમનું કાર્ય દેશને દિશા આપવાનું હતું.
પંડિત જવાહરલાલ નહેરૂનું ભારત માટે શું યોગદાન હતું?
પંડિત જવાહરલાલ નહેરૂએ લોકશાહીને મજબૂત બનાવી. 1950માં સંવિધાન અમલમાં આવ્યું. 1951-52માં પ્રથમ ચૂંટણી યોજાઈ. તે કરોડો લોકોએ મતદાન કર્યું. આ વિશ્વના સૌથી મોટા લોકશાહી પર્વમાંનો એક હતો. નેહરુએ સંસ્થાઓ પર ભાર મૂક્યો. ચૂંટણી પંચ, સુપ્રીમ કોર્ટ અને સંસદ જેવી સંસ્થાઓને મજબૂત બનાવવામાં આવી. તેમણે વૈજ્ઞાનિક વિચારસરણીને પ્રોત્સાહન આપ્યું. અણુ ઊર્જા પંચની સ્થાપના 1948માં થઈ. IIT ખડગપુરની સ્થાપના 1951 માં થઈ. 1956 માં દિલ્હીમાં AIIMSની સ્થાપના થઈ. તે જ વર્ષે યુનિવર્સિટી ગ્રાન્ટ્સ કમિશનની પણ સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. આ સંસ્થાઓએ ભારતને ડોકટરો, એન્જિનિયરો, વૈજ્ઞાનિકો અને નીતિ નિર્માતાઓ આપ્યા.
નેહરુના મતે ભારતના આધુનિક મંદિરો કયા હતા?
ભાખરા-નાંગલ, હીરાકુંડ અને દામોદર ઘાટી જેવી વિશાળ સિંચાઈ અને વીજ ઉત્પાદન યોજનાઓને નહેરુએ આધુનિક ભારતના મંદિરો ગણાવ્યા હતા. તેમણે ભારે ઉદ્યોગોને પ્રોત્સાહન આપ્યું. ભિલાઈ, રાઉરકેલા અને દુર્ગાપુર જેવા સ્ટીલ પ્લાન્ટોની સ્થાપના થઈ. વિદેશ નીતિમાં તેમણે ગૂટનિરપેક્ષ ચળવળને અપનાવી અને ભારતને સ્વતંત્ર વૈશ્વિક ઓળખ અપાવી.
2026નું ભારત
2026 સુધી ભારતમાં જબરદસ્ત પરિવર્તન આવ્યું છે. દેશ વિશ્વની સૌથી મોટી વસ્તી ધરાવતો દેશ બન્યો છે. ભારત વિશ્વની ટોચની અર્થવ્યવસ્થાઓમાં સ્થાન પામ્યું છે. એરપોર્ટ, હાઇવે, ઇન્ટરનેટ અને મોબાઇલ કનેક્ટિવિટીનો વ્યાપ વધ્યો છે. ડિજિટલ પેમેન્ટ ગામડાં સુધી પહોંચ્યા છે. ભારત અવકાશ, ફાર્માસ્યુટિકલ્સ, રક્ષા અને ટેક્નોલોજી ક્ષેત્રોમાં વધુ મજબૂત બન્યું છે. આ વિકાસની નીવ અગાઉના નેતાઓએ મૂકી હતી. પરંતુ નવા નિર્ણયો દ્વારા તેની ગતિ વધારાઈ છે. નરેન્દ્ર મોદીના પીએમ તરીકેના કાર્યકાળ આ ઝડપી પરિવર્તન માટે જાણીતો છે.
પીએમ તરીકે મોદીએ શું બદલાવ્યું?
2014 પછી મોદી સરકારે મોટા પાયે યોજનાઓ શરૂ કરી. ડિજિટલ અને ડાયરેક્ટ ડિલિવરીમાં સૌથી મોટો ફેરફાર જોવા મળ્યો. જન ધન યોજના હેઠળ, 2024 સુધીમાં 50 કરોડથી વધુ બેંક ખાતા ખોલવામાં આવ્યા છે. આધાર અને મોબાઇલ સાથે જોડાયેલી DBT (ડાયરેક્ટ બેનિફિટ ટ્રાન્સફર) સિસ્ટમ મજબૂત થઈ છે. સરકારી ભંડોળ સીધા લોકોના ખાતામાં જવા લાગ્યું. UPI એ ભારતની ચુકવણી પ્રણાલીને બદલી નાખી. 2016માં શરૂ કરાયેલ આ સાધન 2024 સુધીમાં સામાન્ય લોકોના ખિસ્સા સુધી પહોંચી ગયું. નાણાકીય વર્ષ 2023-2024માં 13,000 કરોડથી વધુ UPI વ્યવહારો થયા છે. ચા વેચનારાઓથી લઈને મોટા ઉદ્યોગપતિઓ સુધી, દરેક વ્યક્તિ QR કોડ દ્વારા ચુકવણી સ્વીકારી રહ્યા છે. સ્વચ્છ ભારત મિશને સ્વચ્છતાને એક જન આંદોલનમાં પરિવર્તિત કરી છે. સરકારી દાવાઓ અનુસાર, ઉજ્જવલા યોજના હેઠળ 10 કરોડથી વધુ LPG કનેક્શન પૂરા પાડવામાં આવ્યા છે. આયુષ્માન ભારત યોજના પાત્ર પરિવારોને વાર્ષિક પાંચ લાખ રૂપિયા સુધીનું આરોગ્ય કવરેજ પૂરું પાડે છે. PM કિસાન હેઠળ, પાત્ર ખેડૂતોને વાર્ષિક 6 હજાર રૂપિયાની સહાય મળે છે. દેશના સૌથી નીચલા સ્તર સુધી પહોંચતી અસંખ્ય સામાજિક યોજનાઓ છે.
ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં ઝડપી વિકાસ
મોદી સરકારે રસ્તાઓ, રેલવે, વીજળી અને એરપોર્ટ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું. રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગોની લંબાઈ 2014માં આશરે 91,000 કિમીથી વધીને 2024 સુધીમાં 1,40,000 કિમીથી વધુ થઈ ગઈ છે. એરપોર્ટની સંખ્યા પણ લગભગ બમણી થઈ ગઈ છે. વંદે ભારત ટ્રેનોએ રેલ મુસાફરી પર એક નવો દ્રષ્ટિકોણ રજૂ કર્યો છે. ગામડાઓ અને ઘરગથ્થુ જોડાણોને વીજળી પૂરી પાડવા માટે કાર્ય હાથ ધરવામાં આવ્યું. જળ જીવન મિશનમાં નળના પાણી પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો. 2019માં ગ્રામીણ ઘરોમાં આશરે 3 કરોડ નળ જોડાણો થયા હતા. સરકારી દસ્તાવેજો અનુસાર 2024 સુધીમાં આ સંખ્યા 14 કરોડથી વધુ થઈ છે.
મોદીના મોટા નિર્ણયો
મોદી સરકારે ઘણા મોટા નિર્ણયો લીધા છે. 2016માં નોટબંધી થઈ. 2017માં GST લાગુ કરવામાં આવ્યો. 2019માં કાશ્મીરમાંથી કલમ 370 દૂર કરવામાં આવી. ટ્રિપલ તલાક કાયદો રજૂ કરવામાં આવ્યો. મહિલા અનામત બિલ 2023માં પસાર થયું હતું. રામ મંદિર નિર્માણ 2024માં થયું હતું. આ નિર્ણયોનો રાજકારણ, સમાજ અને શાસનની દિશા પર નોંધપાત્ર પ્રભાવ પડ્યો હતો.
વિજ્ઞાન, સુરક્ષા અને વિદેશ નીતિ
મોદી યુગ દરમિયાન ભારતની વૈશ્વિક છબી વધુ આક્રમક અને આત્મવિશ્વાસપૂર્ણ દેખાઈ. ભારતે 2023 માં G-20 ની અધ્યક્ષતા કરી. ચંદ્રયાન-3 ચંદ્રના દક્ષિણ ધ્રુવ પાસે સફળતાપૂર્વક ઉતરાણ કર્યું. COVID-19 રોગચાળા દરમિયાન, ભારતે 2.2 અબજથી વધુ રસીના ડોઝનું સંચાલન કર્યું. સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં આત્મનિર્ભર ભારત અને મેક ઇન ઇન્ડિયા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો.
નેહરૂ અને મોદીમાં અસલી સરખામણી શું છે?
નહેરુ અને મોદીની સીધી સરખામણી કરવી સરળ નથી. નહેરુએ એક નવા અને ગરીબ ભારતને દિશા આપી. મોદીને પહેલેથી મજબૂત સંસ્થાઓ મોટું બજાર અને ટેક્નોલોજી આધારિત ભારત મળ્યું હતું. નહેરુએ દેશની નીવ મૂકી, મોદીએ તેને ગતિ આપી. એક યુગે દેશને ઊભો કર્યો, જ્યારે બીજા યુગે તેને વધુ ઝડપથી આગળ વધારવાનો પ્રયાસ કર્યો.
સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, 1947માં ભારત સંઘર્ષ કરી રહ્યું હતું. આજનું ભારત આકાંક્ષાઓનું છે. નેહરુએ લોકશાહી, વિજ્ઞાન, શિક્ષણ અને ઉદ્યોગનો પાયો નાખ્યો. મોદીએ ડિજિટલ શાસન, ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, કલ્યાણકારી વિતરણ અને મુખ્ય રાજકીય નિર્ણયો દ્વારા નવી દિશા આપી છે. ભારતની વાર્તા કોઈ એક નેતાની વાર્તા નથી. તે ઘણી પેઢીઓની મહેનતનું પરિણામ છે. નહેરુએ આધાર આપ્યો મોદીએ અનેક ક્ષેત્રોમાં ગતિ આપી. હવે જરૂર છે કે દેશની નીવ પણ મજબૂત રહે અને વિકાસની ઉડાન પણ સંતુલિત રહે. જેથી 2047 સુધી વિકસિત ભારતનું સ્વપ્ન સાકાર થઈ શકે.
