Ladki Behen Yojana: લાડકી બહેન યોજનાના લાભાર્થીઓને ઝટકો ! 7 લાખ મહિલાઓ અયોગ્ય, હવે આ મહિને નહીં મળે 1500ની સહાય
'મુખ્યમંત્રી માજી લાડકી બહિન યોજના' (મુખ્યમંત્રીની માય ડિયર સિસ્ટર યોજના) હેઠળ, મોટા પાયે ઈ-કેવાયસી અને પાત્રતા ચકાસણી ઝુંબેશ બાદ આશરે 7 મિલિયન લાભાર્થીઓ અયોગ્ય હોવાનું જાણવા મળ્યું છે. આ પગલાના પરિણામે, ₹1,500ની માસિક નાણાકીય સહાય મેળવતી મહિલાઓની સંખ્યામાં ભારે ઘટાડો થયો છે.
મહારાષ્ટ્ર સરકારની મુખ્ય યોજના, ‘મુખ્યમંત્રી માજી લાડકી બહિન યોજના’ (મુખ્યમંત્રીની માય ડિયર સિસ્ટર યોજના) હેઠળ, મોટા પાયે ઈ-કેવાયસી અને પાત્રતા ચકાસણી ઝુંબેશ બાદ આશરે 70 લાખ લાભાર્થીઓ અયોગ્ય હોવાનું જાણવા મળ્યું છે. આ પગલાના પરિણામે, ₹1,500ની માસિક નાણાકીય સહાય મેળવતી મહિલાઓની સંખ્યામાં ભારે ઘટાડો થયો છે. મહિલા અને બાળ વિકાસ રાજ્ય મંત્રી (WCD) મેઘના બોર્ડીકરે ટાઈમ્સ ઓફ ઈન્ડિયા(TOI) ને જણાવ્યું હતું કે વારંવાર સમયમર્યાદા લંબાવવા અને જાગૃતિ ઝુંબેશ ચલાવવા છતાં, મોટી સંખ્યામાં લાભાર્થીઓ ફરજિયાત ઈ-કેવાયસી પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવામાં નિષ્ફળ ગયા.
મેઘના બોર્ડીકરે જણાવ્યું હતું કે, “અમે ઈ-કેવાયસી માટેની સમયમર્યાદા લગભગ ચાર થી પાંચ મહિના લંબાવી હતી. પૂરતો સમય આપ્યા પછી પણ, લગભગ 70 લાખ મહિલાઓએ આ પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરી ન હતી. આ દર્શાવે છે કે તેમાંથી ઘણી, હકીકતમાં, પાત્ર લાભાર્થીઓ નહોતી.”
ચૂંટણી સમયે 24.6 મિલિયન અરજદારો
વિધાનસભા ચૂંટણીઓ પહેલાં ‘મહાયુતિ’ સરકારની મુખ્ય કલ્યાણકારી પહેલોમાંની એક તરીકે શરૂ કરાયેલી આ યોજના શરૂઆતમાં મહારાષ્ટ્રમાં આશરે 24.6 મિલિયન મહિલા લાભાર્થીઓને આવરી લેતી હતી. જો કે, આધાર પ્રમાણીકરણ, બેંક ખાતાની માન્યતા અને પાત્રતા માપદંડોની સંપૂર્ણ તપાસ સહિતની સખત ચકાસણી પ્રક્રિયાને પગલે, ફેબ્રુઆરી 2026 માટે ચુકવણી મેળવનારા લાભાર્થીઓની સંખ્યા ઘટીને આશરે 17.6 મિલિયન થઈ ગઈ.
વિસંગતતાઓ બહાર આવી
મહિલા અને બાળ કલ્યાણ વિભાગના અધિકારીઓએ અહેવાલ આપ્યો કે ચકાસણી પ્રક્રિયામાં વિવિધ વિસંગતતાઓ બહાર આવી, જેમાં ડુપ્લિકેટ અરજીઓ, આધાર વિગતોમાં વિસંગતતાઓ, ખોટી બેંક માહિતી અને નિર્ધારિત આવક પાત્રતા માપદંડોને પૂર્ણ ન કરતા લાભાર્થીઓની ઓળખનો સમાવેશ થાય છે. યોજનાના ઝડપી અમલીકરણ દરમિયાન અનિયમિતતાઓ અને અપૂરતી ચકાસણી અંગે ચિંતા વ્યક્ત થયા બાદ રાજ્ય સરકારે e-KYC ફરજિયાત બનાવ્યું હતું.
મહારાષ્ટ્રના રાજ્ય તિજોરી પરનો બોજ ઓછો થયો લાભાર્થીઓને યાદીમાંથી મોટા પાયે દૂર કરવાથી મહારાષ્ટ્રના રાજ્ય તિજોરી પરના નાણાકીય બોજમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થવાની ધારણા છે. મહારાષ્ટ્રના 2026-27ના બજેટમાં, લાભાર્થી ચકાસણી અભિયાનને પગલે, ‘લડકી બહિન યોજના’ માટે ફાળવણીમાં 26% ઘટાડો કરવામાં આવ્યો છે. આ આંકડો 2025-26માં ફાળવવામાં આવેલા ₹36,000 કરોડથી ઘટીને ₹26,500 કરોડ થઈ ગયો છે. બજેટ દસ્તાવેજોનો અંદાજ છે કે, આ કાપણી પ્રક્રિયાને પગલે, લાભાર્થીઓની સંખ્યા આશરે 1.53 કરોડ મહિલાઓ સુધી મર્યાદિત રહેશે.
મહિલાઓનો દાવો છે કે KYC માટે પૂરતો સમય આપવામાં આવ્યો નથી
સરકારના દાવા છતાં કે નિયમોનું પાલન કરવા માટે પૂરતો સમય આપવામાં આવ્યો હતો, ઘણી મહિલાઓએ જણાવ્યું હતું કે, તકનીકી ખામીઓ અને પ્રક્રિયાગત અવરોધોને કારણે, તેઓ ડિસેમ્બર પછી તેમના દસ્તાવેજો સુધારવા અથવા અપડેટ કરવામાં અસમર્થ રહ્યા હતા. રાજ્યના અંતરિયાળ વિસ્તારોના અન્ય એક લાભાર્થી રેખા શિંદેએ જણાવ્યું કે સમયમર્યાદા લંબાવવામાં આવી હોવા છતાં, તેઓ e-KYC પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરી શક્યા નહીં. પોર્ટલમાં વારંવાર ભૂલો દેખાતી હતી. સ્થાનિક સંચાલકોએ તેમને જાણ કરી કે, સમયમર્યાદા પસાર થઈ ગઈ હોવાથી, કોઈ વધુ અપડેટ શક્ય નથી. “હું મારા ઘરના ખર્ચ અને મારા બાળકોના શિક્ષણ માટે આ પૈસા પર આધાર રાખું છું,” તેણીએ કહ્યું.
ગ્રામીણ મહિલાઓના દાવા
ગ્રામીણ મહારાષ્ટ્રમાં મહિલા જૂથો સાથે કામ કરતા કાર્યકરોએ દલીલ કરી હતી કે નબળી ઇન્ટરનેટ કનેક્ટિવિટી, ડિજિટલ સાક્ષરતાનો અભાવ, આધાર ડેટામાં મેળ ખાતી નથી અને વારંવાર બદલાતી સમયમર્યાદાને લગતી મૂંઝવણને કારણે ઘણા વાસ્તવિક લાભાર્થીઓ યોજનામાંથી બાકાત રહી ગયા હોઈ શકે છે. તેમણે સરકારને વિનંતી કરી કે જે મહિલાઓને ભૂલથી અયોગ્ય જાહેર કરવામાં આવી હોય તેમના માટે અંતિમ ફરિયાદ નિવારણ પદ્ધતિ સ્થાપિત કરવામાં આવે. જો કે, મેઘના બોર્ડીકરે ભાર મૂક્યો કે સરકારે નિયમોનું પાલન સુનિશ્ચિત કરવા માટે વ્યાપક પ્રયાસો કર્યા છે.
