
આપણે હાલમાં સ્ટાર્ટઅપ્સ અને નવા વ્યવસાયોના યુગમાં જીવી રહ્યા છીએ. દરરોજ, એક નવો વ્યવસાય શરૂ થાય છે, અને ઘણા યુવાનો બીજા માટે કામ કરવાને બદલે પોતાના સાહસો બનાવવાનું સ્વપ્ન જોતા હોય છે. આ સંદર્ભમાં, “પ્રાઇવેટ લિમિટેડ” અને “પબ્લિક લિમિટેડ” કંપનીઓ જેવા શબ્દો વારંવાર સાંભળવામાં આવે છે.
જો કે, ઘણા લોકો બંને વચ્ચેના તફાવતોથી અજાણ હોય છે અને ઘણીવાર મૂંઝવણમાં મુકાય છે. તેથી, એ નોંધવું યોગ્ય છે કે તેમના નિયમો, શેરહોલ્ડિંગ માળખાં અને કાર્યકારી પદ્ધતિઓમાં નોંધપાત્ર તફાવત છે. વધુમાં, જો તમને વ્યવસાય, રોકાણ અથવા કોર્પોરેટ બાબતોમાં રસ હોય, તો આ બે એન્ટિટીઓને સમજવી તમારા માટે ખૂબ ફાયદાકારક સાબિત થઈ શકે છે.
પ્રાઇવેટ લિમિટેડ કંપની સામાન્ય રીતે નાના અને મધ્યમ કદના વ્યવસાયો માટે સ્થાપિત થાય છે. આ પ્રકારની કંપની શરૂ કરવા માટે, ઓછામાં ઓછા બે સભ્યોની જરૂર હોય છે. આ માળખામાં, કંપનીના શેર સામાન્ય લોકોને વેચી શકાતા નથી, ન તો આ શેર શેરબજારમાં સૂચિબદ્ધ થાય છે. વધુમાં, કંપનીની માલિકી મર્યાદિત વ્યક્તિઓના જૂથમાં કેન્દ્રિત રહે છે, જે પ્રમાણમાં ઝડપી નિર્ણય લેવાની મંજૂરી આપે છે. એક ખાનગી લિમિટેડ કંપનીમાં મહત્તમ 200 સભ્યો હોઈ શકે છે. આ જ કારણ છે કે ઘણા સ્ટાર્ટઅપ્સ અને પરિવાર દ્વારા સંચાલિત વ્યવસાયો આ મોડેલને પસંદ કરે છે. કંપનીનું નામ અંતમાં “પ્રાઇવેટ લિમિટેડ” પ્રત્યય દ્વારા ઓળખવામાં આવે છે.
પબ્લિક લિમિટેડ કંપની ખૂબ મોટા પાયે કાર્ય કરે છે. આવી કંપનીની સ્થાપના માટે ઓછામાં ઓછા સાત સભ્યોની જરૂર પડે છે. તેની સૌથી વિશિષ્ટ વિશેષતા એ છે કે તે સામાન્ય લોકોને શેર વેચવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. જો કંપની શેરબજારમાં સૂચિબદ્ધ થાય છે, તો કોઈપણ વ્યક્તિ તેના શેર ખરીદીને રોકાણકાર બની શકે છે.
મોટા કોર્પોરેશનો ઘણીવાર વિસ્તરણને સરળ બનાવવા અને મૂડી એકત્ર કરવા માટે આ મોડેલ અપનાવે છે. કારણ કે આ કંપનીઓ જાહેર ભંડોળના રોકાણનો સમાવેશ કરે છે, તેથી તેમને સરકાર અને નિયમનકારી સંસ્થાઓ દ્વારા નિર્ધારિત અસંખ્ય નિયમોનું પાલન કરવાની જરૂર છે. વધુમાં, તેમને સમયાંતરે તેમની નાણાકીય માહિતી અને મુખ્ય વ્યવસાય-સંબંધિત દસ્તાવેજો જાહેર કરવા માટે ફરજિયાત છે, જેથી રોકાણકારોને સચોટ અને અદ્યતન માહિતીની ઍક્સેસ મળે.
પ્રાઇવેટ લિમિટેડ કંપની અને પબ્લિક લિમિટેડ કંપની વચ્ચેનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ તફાવત શેરની ઉપલબ્ધતા અને માલિકીમાં રહેલો છે. પ્રાઇવેટ લિમિટેડ કંપનીમાં, શેર મર્યાદિત વ્યક્તિઓ સુધી મર્યાદિત રહે છે, જ્યારે પબ્લિક લિમિટેડ કંપનીમાં, શેર સામાન્ય લોકો દ્વારા ખરીદી શકાય છે. પ્રાઇવેટ કંપનીમાં નિયંત્રણ થોડા વ્યક્તિઓના હાથમાં રહે છે, જ્યારે પબ્લિક કંપનીમાં હિસ્સેદારો તરીકે મોટી સંખ્યામાં રોકાણકારો હોઈ શકે છે.
વધુમાં, પબ્લિક લિમિટેડ કંપનીને કાનૂની નિયમો અને પારદર્શિતા ધોરણોના વધુ વ્યાપક સમૂહનું પાલન કરવાની જરૂર છે. તેનાથી વિપરીત, પ્રાઇવેટ લિમિટેડ કંપનીને સંચાલિત કરતા નિયમો પ્રમાણમાં સરળ હોય છે. આ જ કારણ છે કે નાના વ્યવસાયો ઘણીવાર પ્રાઇવેટ લિમિટેડ કંપનીઓ તરીકે શરૂ થાય છે, જ્યારે મોટા પાયે વિસ્તરણનું લક્ષ્ય રાખતી કંપનીઓ પછીથી પબ્લિક લિમિટેડ કંપનીઓમાં સંક્રમણ કરી શકે છે. તેથી, રોકાણ અને વ્યવસાયિક કામગીરી સંબંધિત નિર્ણયો લેતી વખતે કંપનીના ચોક્કસ પ્રકારને સમજવું અમૂલ્ય સાબિત થઈ શકે છે.