Breaking News : શું પાકિસ્તાન થશે 15 ભાગમાં વિભાજિત? આસિમ મુનીરના એક નિર્ણયથી આખા દેશના રાજકારણમાં મોટો ભૂકંપ
પાકિસ્તાનમાં ચાર મોટા પ્રાંતોને વિભાજિત કરીને 12થી 15 નવા પ્રાંતો બનાવવાના પ્રસ્તાવ અંગે ચર્ચા ચાલી રહી છે. પાકિસ્તાનના સેનાપ્રમુખ આસિમ મુનીર નાના વહીવટી વિસ્તારો બનાવવાના પક્ષમાં હોવાનું કહેવાય છે. પંજાબ અને સિંધ જેવા મોટા પ્રાંતોની રાજકીય તાકાત ઘટવાની આશંકા પણ વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.
પાકિસ્તાનમાં દેશનો રાજકીય નકશો બદલવાની ચર્ચા ચાલી રહી છે. સૂત્રો અનુસાર, પાકિસ્તાનના સેનાપ્રમુખ ફિલ્ડ માર્શલ આસિમ મુનીર ચાર મોટા પ્રાંતોને નાના ભાગોમાં વહેંચવાના પક્ષમાં છે. આના કારણે પાકિસ્તાનમાં 12થી 15 નવા પ્રાંતો બનાવવામાં આવી શકે છે. એક વિકલ્પ તરીકે 160 નાના વહીવટી વિસ્તારો બનાવવાની પણ ચર્ચા છે. હાલમાં પાકિસ્તાનમાં ચાર પ્રાંતો છે. તેમાં પંજાબ, સિંધ, ખૈબર પખ્તૂનખ્વા અને બલૂચિસ્તાનનો સમાવેશ થાય છે.
આ પ્રાંતોના વિભાજનથી વહીવટી વ્યવસ્થામાં મોટો ફેરફાર થઈ શકે છે. જોકે, તેની અસર માત્ર સરકારી કામગીરી સુધી મર્યાદિત નહીં રહે. તેનાથી દેશમાં રાજકીય સત્તાનું સંતુલન પણ બદલાઈ શકે છે. જોકે, આ પ્રસ્તાવ અંગે હજુ સુધી કોઈ સત્તાવાર નિર્ણય સામે આવ્યો નથી.
પાકિસ્તાનના પ્રાંતોની વસ્તીમાં મોટો તફાવત
પાકિસ્તાનના ચારેય પ્રાંતોની વસ્તી અને ભૌગોલિક વિસ્તારની દૃષ્ટિએ ઘણો તફાવત છે. પંજાબ પાકિસ્તાનનો સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતો પ્રાંત છે. અહીં આશરે 12.8 કરોડ લોકો રહે છે. આ પાકિસ્તાનની કુલ વસ્તીના અડધાથી પણ વધુ છે. બીજી તરફ, બલૂચિસ્તાન વિસ્તારની દૃષ્ટિએ દેશનો સૌથી મોટો પ્રાંત છે. પરંતુ અહીં આશરે દોઢ કરોડ લોકો રહે છે.
મોટા પ્રાંતોનું સંચાલન કરવું મુશ્કેલ
ધ ઇકોનોમિસ્ટના અહેવાલ અનુસાર, પંજાબ જેવા વિશાળ પ્રાંતનું વહીવટ ચલાવવું પણ એક મોટો પડકાર છે. ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં રહેતા લોકોને સરકારી સેવાઓ મેળવવા માટે કલાકો સુધી મુસાફરી કરવી પડી શકે છે. અહેવાલમાં એમ પણ જણાવાયું છે કે પંજાબની એક ચતુર્થાંશથી પણ ઓછી વસ્તીને ઘરમાં નિયમિત રીતે પીવાનું શુદ્ધ પાણી મળે છે. પાકિસ્તાનના સેનાપ્રમુખ ફિલ્ડ માર્શલ આસિમ મુનીરનો તર્ક છે કે મોટા પ્રાંતોનું અસરકારક રીતે સંચાલન કરવું મુશ્કેલ છે.
જોકે, પાકિસ્તાનની આર્થિક સમસ્યાઓનું એકમાત્ર કારણ વહીવટી માળખું નથી. દેશ નબળા આર્થિક વિકાસ, મોંઘવારી અને ભારે દેવાના બોજનો પણ સામનો કરી રહ્યો છે. પાકિસ્તાનમાં સૈન્ય લાંબા સમયથી રાજકારણમાં મહત્ત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવતું આવ્યું છે. દેશના ઇતિહાસના બે-પાંચમા ભાગથી વધુ સમય દરમિયાન સૈન્ય સીધા સત્તામાં રહ્યું છે. ચૂંટાયેલી સરકારો પણ ઘણી વખત સૈન્યના પ્રભાવ હેઠળ કામ કરતી રહી છે.
પ્રાંતોને વહેંચવાથી સત્તાનું સંતુલન બદલાઈ શકે છે
‘ધ ઇકોનોમિસ્ટ’ના અહેવાલમાં સૈન્યની ભૂમિકા અંગે સવાલો ઉઠાવવામાં આવ્યા છે. અહેવાલ અનુસાર, સૈન્ય પાસે મોટી જમીનો અને વ્યવસાયો છે. સરકારી સંસાધનોમાં પણ તેની નોંધપાત્ર ભાગીદારી છે. આવા સંજોગોમાં, પ્રાંતોને નાના ભાગોમાં વહેંચવાથી સત્તાનું સંતુલન બદલાઈ શકે છે. જો નવા પ્રાંતો કેન્દ્ર સરકાર પર વધુ નિર્ભર બને, તો સૈન્ય અને કેન્દ્ર સરકાર માટે તેમના પર પ્રભાવ જાળવી રાખવો સરળ બની શકે છે. જોકે, આ પ્રસ્તાવની સંભવિત રાજકીય અસરો અંગેનું એક વિશ્લેષણ છે.
પંજાબ અને સિંધ શા માટે મહત્ત્વપૂર્ણ છે?
પાકિસ્તાનના પ્રાંતો માત્ર વહીવટી એકમો નથી. પરંતુ રાજકીય શક્તિના મોટા કેન્દ્રો પણ છે. પંજાબને પરંપરાગત રીતે પાકિસ્તાન મુસ્લિમ લીગ-નવાઝ (PML-N) નો મજબૂત ગઢ માનવામાં આવે છે. જ્યારે સિંધમાં પાકિસ્તાન પીપલ્સ પાર્ટી (PPP) નો પ્રભાવ રહ્યો છે. આ પ્રાંતોની મોટી વસ્તી અને ચૂંટણીલક્ષી તાકાત તેમને કેન્દ્ર સરકાર સામે મજબૂત સ્થિતિ આપે છે. જો આ પ્રાંતોને નાના ભાગોમાં વહેંચવામાં આવે તો તેમની રાજકીય તાકાત પણ વહેંચાઈ શકે છે. તેનાથી કેન્દ્ર સરકારનો પ્રભાવ વધવાની આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.
આથી, સવાલ માત્ર એટલો નથી કે નાના પ્રાંતોનું સંચાલન સરળ બનશે કે નહીં. સવાલ એ પણ છે કે શું આ ફેરફારથી કેન્દ્ર સરકાર માટે પ્રાંતો પર નિયંત્રણ રાખવું વધુ સરળ બનશે? પાકિસ્તાનમાં વહીવટી માળખામાં ફેરફાર કરવાની માગ અગાઉ પણ ઊઠી ચૂકી છે. પાકિસ્તાનના આયોજન મંત્રી અહસાન ઇકબાલ નાના વહીવટી વિસ્તારો અને વધુ પ્રાંતો બનાવવાની જરૂરિયાત અંગે વાત કરી ચૂક્યા છે. તેમાં 12થી 15 પ્રાંતો બનાવવા અને 160 સુધીના નાના વહીવટી વિસ્તારો તૈયાર કરવાનો વિચાર પણ સામેલ રહ્યો છે.
પાકિસ્તાનના રાજકારણમાં આસિમ મુનીરનો પ્રભાવ વધ્યો
આ ચર્ચા એવા સમયે થઈ રહી છે, જ્યારે પાકિસ્તાનના રાજકારણમાં આસિમ મુનીરનો પ્રભાવ વધ્યો છે. સૂત્રો અનુસાર, તેણે PML-N અને PPP સાથે કામ કરીને પોતાની સ્થિતિ મજબૂત બનાવી છે. બીજી તરફ, પાકિસ્તાનના પૂર્વ વડાપ્રધાન ઇમરાન ખાન જેલમાં છે. તેના સમર્થકો સતત તેમની મુક્તિની માગ કરી રહ્યા છે. અધિકારીઓએ તેમના આંદોલન સામે કાર્યવાહી પણ કરી છે.
ખૈબર પખ્તૂનખ્વામાં પણ તણાવ
પ્રાંતોના પુનર્ગઠનની ચર્ચા વચ્ચે ખૈબર પખ્તૂનખ્વામાં પણ તણાવ જોવા મળી રહ્યો છે. આ પ્રાંતમાં ઇમરાન ખાનની પાર્ટી પાકિસ્તાન તહરીક-એ-ઇન્સાફ (PTI) ની સરકાર છે. સૂત્રો અનુસાર, પાકિસ્તાન સરકાર અને PTI વચ્ચેની વાતચીત નિષ્ફળ ગયા બાદ ઇમરાન ખાનના હજારો સમર્થકોએ ઇસ્લામાબાદ તરફ કૂચ શરૂ કરી હતી. પાકિસ્તાન સરકારે રાજધાનીની આસપાસ સુરક્ષા વધારી હતી અને પ્રદર્શનકારીઓને શહેરમાં પ્રવેશતા રોકવાની વાત કરી હતી. આ ઘટનાથી કેન્દ્ર સરકાર અને ખૈબર પખ્તૂનખ્વાની સરકાર વચ્ચેનો તણાવ વધ્યો છે. આ પ્રાંત ઉગ્રવાદી હિંસાની સમસ્યાનો પણ સામનો કરી રહ્યો છે.
બલૂચિસ્તાન અને પાકિસ્તાનના કબજા હેઠળના કાશ્મીરમાં પણ પડકારો
બલૂચિસ્તાનમાં લાંબા સમયથી અલગતાવાદી હિંસા થતી રહી છે. અહીં કુદરતી સંસાધનોની વહેંચણી અને ઇસ્લામાબાદની ભૂમિકાને લઈને પણ વિવાદો છે. આવી સ્થિતિમાં, આ પ્રાંતને વિભાજિત કરવાનો નિર્ણય જમીન, સંસાધનો અને સ્થાનિક રાજકીય અધિકારો સાથે જોડાયેલા સંવેદનશીલ પ્રશ્નો ઊભા કરી શકે છે. પાકિસ્તાનના કબજા હેઠળના કાશ્મીરમાં પણ શાસનવ્યવસ્થા, મોંઘવારી, કરવેરા અને આર્થિક પરિસ્થિતિને લઈને અસંતોષ જોવા મળતો રહ્યો છે.
આ સંજોગોમાં દેશની આંતરિક સરહદોમાં ફેરફાર કરવો સરળ નહીં હોય. નાના પ્રાંતો બનાવવાની તરફેણમાં વહીવટી સુવિધાઓનાં કારણો રજૂ કરવામાં આવી રહ્યાં છે. પરંતુ આ ફેરફારથી રાજકીય સત્તાની વહેંચણી પણ બદલાઈ શકે છે. આથી, આ પ્રસ્તાવ માત્ર પાકિસ્તાનનો નકશો જ નહીં, પરંતુ દેશના સત્તા સંતુલનને પણ અસર કરી શકે છે. જોકે, પ્રસ્તાવ અંગે કોઈ સત્તાવાર નિર્ણય જાહેર થયો નથી.
