
કલ્પના કરો, વિશ્વની સૌથી મોટી મહાસત્તા, અમેરિકા, એક યોજના બનાવી રહી હતી, પરંતુ તેના પોતાના 27 સાથીઓએ તેને નિષ્ફળ બનાવી દીધી, ખાસ કરીને ભારત માટે. તાજેતરમાં રાજદ્વારી વર્તુળોમાં આવું જ કંઈક જોવા મળ્યું છે. અમેરિકાનો ઇરાદો રશિયન તેલ ખરીદવા બદલ ભારત પર કડક પ્રતિબંધો અને ટેરિફ લાદવાનો હતો, પરંતુ યુરોપિયન યુનિયન (EU) ના 27 દેશોએ સ્પષ્ટ ઇનકાર કર્યો. આ પાછળનું કારણ મિત્રતા નહીં, પરંતુ એક વિશાળ વેપાર ડિલ હતી.
આ સમગ્ર મામલો રશિયન તેલથી શરૂ થયો. અમેરિકા રશિયાની આર્થિક કરોડરજ્જુ તોડવા માટે ભારત પર દબાણ કરવા માંગતો હતો. આ કરવા માટે, અમેરિકાએ યુરોપિયન દેશોને રશિયન તેલ ખરીદવા બદલ ભારત પર સંયુક્ત ટેરિફ લાદવા ધમકી આપી હતી. જોકે, યુએસ ટ્રેઝરી સેક્રેટરી સ્કોટ બેસન્ટ કહે છે કે યુરોપે આવું કરવાનો ઇનકાર કર્યો હતો.
તાજેતરમાં, બેસન્ટે એક મુલાકાતમાં પોતાની નારાજગી વ્યક્ત કરતા કહ્યું કે તેમના યુરોપિયન સાથીઓએ “નૈતિક પ્રદર્શન” તરીકે ટેરિફ લાદવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. યુરોપની પ્રાથમિકતા ભારત પર દંડ લાદવાની નથી, પરંતુ ભારત સાથે મુક્ત વેપાર કરાર કરવાની છે. આ ડિલ એટલી મહત્વપૂર્ણ છે કે યુરોપિયન કમિશનના પ્રમુખ ઉર્સુલા વોન ડેર લેયેન પોતે તેને સુરક્ષિત કરવાનો પ્રયાસ કરવા માટે ભારતની મુલાકાત લેવાના છે. યુરોપ કોઈપણ સંજોગોમાં આ ડિલને જોખમમાં મૂકવા માંગતું નથી.
અમેરિકાએ યુરોપ પર બેવડા ધોરણ અપનાવવાનો આરોપ લગાવ્યો છે. સ્કોટ બેસન્ટે સ્પષ્ટપણે કહ્યું કે આ “વિડંબના અને મૂર્ખતા”નું અંતિમ ઉદાહરણ છે. અમેરિકા કહે છે કે એક તરફ, યુરોપ રશિયાની વિરુદ્ધ ઊભું છે, જ્યારે બીજી તરફ, તે જ યુરોપ ભારત પાસેથી રિફાઇન્ડ તેલ ઉત્પાદનો ખરીદી રહ્યું છે.
વાસ્તવમાં, ભારત રશિયા પાસેથી ક્રૂડ તેલ ખરીદે છે, તેને તેની રિફાઇનરીઓમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલમાં રૂપાંતરિત કરે છે, અને પછી તેને યુરોપને વેચે છે. બેસન્ટનો આરોપ છે કે ભારતીય રિફાઇનરીઓ પાસેથી આ તેલ ખરીદીને, યુરોપ પરોક્ષ રીતે નબળું પડી રહ્યું છે અને રશિયા સામેના પોતાના યુદ્ધને ભંડોળ પૂરું પાડી રહ્યું છે.
યુરોપે તેને ટેકો ન આપ્યો હોવા છતાં, અમેરિકાએ ભારત પર પોતાનું દબાણ જાળવી રાખ્યું છે. અમેરિકાએ ભારત પર કુલ 50% ટેરિફ લાદ્યો છે, જેમાં રશિયન તેલની ખરીદી પર 25% નો ખાસ દંડ સામેલ છે. યુએસ ટ્રેઝરી સેક્રેટરીનો દાવો છે કે આ પ્રયાસ સફળ રહ્યો છે અને 2025 માં ભારત દ્વારા રશિયન તેલની ખરીદીમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો છે. ડેટા દર્શાવે છે કે રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ અને સરકારી માલિકીની રિફાઇનરીઓએ રશિયાથી તેલની આયાત ઘટાડી છે, જેના કારણે ભારત રશિયન તેલ ખરીદદારોની યાદીમાં ત્રીજા સ્થાને આવી ગયું છે.
જોકે, અમેરિકા હવે પોતાનું વલણ નરમ પાડતું દેખાય છે. બેસન્ટે સૂચવ્યું છે કે રશિયન તેલની ખરીદીમાં ઘટાડો થયો હોવાથી, ભારત પર લાદવામાં આવેલા આ ૨૫% વધારાના ટેરિફને દૂર કરવાનો વિચાર કરી શકાય છે. તેમણે કહ્યું કે ટેરિફ હજુ પણ યથાવત છે, પરંતુ હવે તેમને દૂર કરવાનો માર્ગ દેખાઈ રહ્યો છે.
જોકે, આ મુદ્દો સંપૂર્ણપણે શાંત થયો નથી. રિપબ્લિકન સેનેટર લિન્ડસે ગ્રેહામે એક નવું બિલ રજૂ કર્યું છે જે રશિયન તેલના પુનર્વેચાણ પર 500% ભારે ટેરિફ લાદશે. જોકે, બેસન્ટ કહે છે કે આ ફક્ત એક પ્રસ્તાવ છે અને તે પસાર થશે કે નહીં તે જોવાનું બાકી છે. ભારતે સતત આ યુએસ પગલાંને અન્યાયી અને અતાર્કિક ગણાવ્યા છે. ભારતે સ્પષ્ટપણે કહ્યું છે કે તેની ઊર્જા નીતિ અન્ય લોકોના દબાણથી નહીં, પરંતુ તેના રાષ્ટ્રીય હિતો અને તેના નાગરિકોની જરૂરિયાતોથી પ્રેરિત છે.