ગુજરાતની 400 વર્ષ જૂની કલા અને કારીગરો પર આર્થિક અસર, જામનગર બાંધણી ઉદ્યોગમાં મંદી, જુઓ Video

ગુજરાતના જામનગરને હસ્તકલા માટે સૌરાષ્ટ્રનું પેરિસ ગણવામાં આવે છે, અને જ્યારે બાંધણીની વાત આવે છે, ત્યારે સૌપ્રથમ જામનગરનું નામ યાદ આવે છે. જામનગરની બાંધણી તેની અનન્ય કારીગરી અને ગુણવત્તા માટે વિશ્વભરમાં પ્રસિદ્ધ છે. છેલ્લા 400 વર્ષથી ધમધમતો આ ઉદ્યોગ હાલ મંદીના ગહન સકંજામાં ફસાયેલો છે, જેના પર યુદ્ધનું ગ્રહણ લાગ્યું હોય તેવી સ્થિતિ સર્જાઈ છે. આ પરિસ્થિતિએ ઉદ્યોગ સાથે સંકળાયેલા લાખો કારીગરો, ખાસ કરીને મહિલાઓના જીવનનિર્વાહ પર ગંભીર અસર કરી છે.

મંદીના કારણો અને તેની અસરો

વેપારીઓ દ્વારા આપવામાં આવેલી માહિતી અનુસાર, બાંધણી ઉદ્યોગમાં મંદી પાછળ કેટલાક મુખ્ય કારણો જવાબદાર છે. સૌપ્રથમ, કોમર્શિયલ એલપીજી ગેસ સિલિન્ડરના ભાવમાં થયેલો અનિયંત્રિત વધારો કાચા માલની આવકને ઘટાડી રહ્યો છે, જેના પરિણામે ઉત્પાદન ખર્ચ અને કાચા માલની કિંમતમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. આ ઉપરાંત, વૈશ્વિક સ્તરે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના યુદ્ધની શરૂઆતથી પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોના ભાવમાં થયેલો વધારો અને ગેસની અછત, આ કામ પર કલ્પના ન કરી શકાય તેવી અસર કરી રહ્યા છે.

યુદ્ધ પહેલા વિદેશથી બાંધણી ખરીદવા આવતા ગ્રાહકોની સંખ્યામાં પણ નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો છે. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં માંગ ઘટવાથી સ્થાનિક ઉત્પાદન અને વેચાણ પર પ્રતિકૂળ અસર પડી છે. અગાઉ, એટલે કે છ થી આઠ મહિના પહેલા, બાંધણીનો ધંધો ખુબ સારી રીતે ચાલતો હતો. કારીગરો અને વેપારીઓ બંને ખુશ હતા. કારીગરો રોજના રૂ. 1000 થી રૂ. 1200 સુધીની કમાણી કરતા હતા, પરંતુ હાલ ઉત્પાદન એટલું ઓછું થઈ ગયું છે કે તેમને ઘર ખર્ચ ચલાવવો પણ મુશ્કેલ બન્યો છે.

મહિલા કારીગરોની દયનીય સ્થિતિ

આ ઉદ્યોગનું એક મહત્વનું પાસું એ છે કે જામનગરની બાંધણીના ઉદ્યોગ સાથે બે લાખથી વધુ મહિલાઓ સંકળાયેલી છે. આ મહિલાઓ ઘરે બેસીને બાંધણીનું ભરતકામ કરીને મહિનામાં રૂ. 35,000 સુધીની આવક મેળવીને પોતાના પરિવારનું ગુજરાન ચલાવે છે. તેઓ ઘરની બહાર જઈને કામ કરી શકતી ન હોવાથી, બાંધણીનું કામ તેમની આજીવિકાનો મુખ્ય સ્ત્રોત છે. પરંતુ, હવે કામ ઓછું થઈ જવાથી તેમની પણ આર્થિક હાલત કફોડી બની ગઈ છે.

સરકાર પાસે સહાયની અપીલ

વર્તમાન સંકટને જોતા, બાંધણી ઉદ્યોગ સાથે સંકળાયેલા વેપારીઓ અને કારીગરો, ખાસ કરીને મહિલાઓ, સરકાર પાસે મદદની આશા રાખી રહ્યા છે. તેમની માંગ છે કે સરકારે બાંધણીના ઉદ્યોગ પર વિશેષ ધ્યાન આપીને તેને મંદીમાંથી બહાર કાઢવા માટે તાત્કાલિક અને અસરકારક પગલાં લેવા જોઈએ. દેશ-વિદેશમાં પ્રખ્યાત આ બાંધણીના કામને જો ફરીથી વેગ મળશે, તો અનેક પરિવારોને આર્થિક ટેકો મળશે અને આ પ્રાચીન કલાને પણ સંરક્ષણ મળશે. સરકારના હસ્તક્ષેપ વગર આ ઐતિહાસિક ઉદ્યોગ અને તેની સાથે સંકળાયેલા લાખો લોકોનું ભવિષ્ય ધૂંધળું દેખાઈ રહ્યું છે.