ખાતર સબસિડી બિલ સરકાર માટે બન્યું પડકાર, આ વખતે 2.55 લાખ કરોડ રૂપિયાનો કરવો પડી શકે છે ખર્ચ
કેન્દ્ર સરકાર ખાતર સબસિડી માટે દર વર્ષે મોટી રકમ ખર્ચે છે. પરંતુ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોના આંકડાઓ પર નજર કરીએ તો સરકાર માટે આ ટ્રેન્ડ થોડો ચિંતાજનક રહ્યો છે. છેલ્લા ત્રણ નાણાકીય વર્ષમાં જ ખાતર સબસિડી દર વર્ષે નવી ઊંચાઈએ પહોંચી છે.
ખેડૂતોને રાહત આપવા માટે કેન્દ્ર સરકાર ખાતર પરની સબસિડીમાં ધીમે ધીમે વધારો કરી રહી છે. પરંતુ હવે આ ખાતર સબસિડી બિલ સરકાર માટે પડકાર બની ગયું છે. એવું કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે આ નાણાકીય વર્ષના અંત સુધીમાં સરકાર ખેડૂતો માટે સબસિડીની રકમ ત્રણ ગણી સુધી વધારી શકે છે, જે નાણાકીય વર્ષ 2019માં 74,000 કરોડ રૂપિયા હતી. આવી સ્થિતિમાં, સરકાર પાસે કોઈ તાત્કાલિક સમાધાન ન હોવાને કારણે આ બોજ (સબસિડી બિલ) ઘટાડવા માટે આવતા વર્ષથી ખાતર અને ગેસના ભાવમાં ઘટાડો કરવાનો દાવ લગાવી રહી છે. ત્યારે ચાલો જાણીએ શું છે ખાતર સબસિડીનું ગણિત?
એક અહેવાલ મુજબ, કેન્દ્ર સરકાર ખાતર સબસિડી માટે દર વર્ષે મોટી રકમ ખર્ચે છે. પરંતુ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોના આંકડાઓ પર નજર કરીએ તો સરકાર માટે આ ટ્રેન્ડ થોડો ચિંતાજનક રહ્યો છે. છેલ્લા ત્રણ નાણાકીય વર્ષમાં જ ખાતર સબસિડી દર વર્ષે નવી ઊંચાઈએ પહોંચી છે. એટલે કે દર વર્ષે સરકારે સબસિડીની રકમ વધારવી પડતી હતી. 2019માં રૂ. 73,000 કરોડથી, બે વર્ષમાં આ સંખ્યા લગભગ 55 ટકા વધીને 2021માં રૂ. 1.33 લાખ કરોડ થઈ અને પછી ગયા નાણાકીય વર્ષમાં રેકોર્ડ રૂ. 1.62 લાખ કરોડ થઈ. ત્યારે હવે ખાતર સબસિડી બિલ ચાલુ નાણાકીય વર્ષ 2022-23માં રૂ. 2.15 લાખ કરોડના બજેટ લક્ષ્યાંક સામે વધીને રૂ. 2.55 લાખ કરોડ થવાની શક્યતા છે.
મૂળ અંદાજપત્રીય ખર્ચ કરતાં 166 ટકા વધુ
આ એ હકીકત પર આધારિત છે કે ખાતર વિભાગે નાણા મંત્રાલય પાસેથી વધારાના રૂ. 1.48 લાખ કરોડની માંગણી કરી છે, જેનો અર્થ છે કે બજેટ તેના મૂળ કદ કરતાં લગભગ બમણું છે. આ વધેલા બજેટમાંથી, 1.4 લાખ કરોડ રૂપિયા મોટાભાગે યુરિયા માટે ફાળવવામાં આવ્યા છે જે બજેટ અંદાજ કરતાં 125 ટકા વધુ છે. ત્યારે પોષક-આધારિત સબસિડીનો અંદાજ 112 લાખ કરોડ રૂપિયા છે, જે મૂળ બજેટની કિંમત કરતાં 166 ટકા વધુ છે.
ખાદ્ય સબસિડી બજેટ કરતાં થોડી વધારે
2.5 લાખ કરોડ રૂપિયામાં, ખાતર સબસિડી બિલ ભારતના અર્થતંત્ર માટે વિશાળ છે. 237 લાખ કરોડના વિસ્તૃત નજીવા ગ્રોસ ડોમેસ્ટિક પ્રોડક્ટ (જીડીપી) પર પણ તે જીડીપીના 1 ટકા છે. આ નાણાકીય વર્ષ 2013ના રૂ. 2 લાખ કરોડના ખાદ્ય સબસિડી બજેટ કરતાં થોડું વધારે છે. પરંતુ હજુ પણ સરકારને આશા છે કે ઉચ્ચ સબસિડી બિલની અસર આગામી નાણાકીય વર્ષમાં જોવા નહીં મળે. સરકારી અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, વૈશ્વિક લોકડાઉન અને રશિયા-યુક્રેન સંઘર્ષની અસરના પરિણામે આવતા વર્ષે ખાતર સબસિડી બિલમાં ઘટાડો થવાની સંભાવના છે.
