કોકપિટમાં 2 પાયલટ કેમ જરુરી હોય છે? 99% લોકો નહીં જાણતા આ નિયમ પાછળનું કારણ
કોમર્શિયલ ફ્લાઇટ્સ દરમિયાન કોકપિટમાં હંમેશા ઓછામાં ઓછા બે ક્રૂ મેમ્બર્સની હાજરી ફરજિયાત છે. ઉડ્ડયન ઇતિહાસમાં બનેલી કેટલીક ભયાનક અને હૃદયદ્રાવક દુર્ઘટનાઓ બાદ વિશ્વભરમાં આ નિયમનો કડક અમલ કરવામાં આવ્યો છે.
તાજેતરમાં, 'ફ્લાયદુબઈ' (Flydubai)ની ફ્લાઇટમાં ભારતીય પાઇલટ સ્મિત મચ્છર અને ઓમાની સહ-પાઇલટ (કો-પાયલટ) વચ્ચે કોકપિટની અંદર થયેલી મારામારીની ઘટનાએ વિશ્વનું ધ્યાન ખેંચ્યું હતું. જોકે સ્મિતની સમયસૂચકતાને કારણે મોટી દુર્ઘટના ટળી ગઈ હતી, પરંતુ આ ઘટનાએ ઉડ્ડયન સુરક્ષાના નિયમો અંગેની ચર્ચાઓ ફરી શરૂ કરી દીધી છે. વ્યાવસાયિક ફ્લાઇટ્સ દરમિયાન કોકપિટમાં હંમેશા ઓછામાં ઓછા બે ક્રૂ મેમ્બર્સની હાજરી ફરજિયાત છે. ઉડ્ડયન ઇતિહાસમાં બનેલી કેટલીક ભયાનક અને હૃદયદ્રાવક દુર્ઘટનાઓ બાદ વિશ્વભરમાં આ નિયમનો કડક અમલ કરવામાં આવ્યો છે.
'ટુ-પર્સન કોકપિટ રૂલ' શું છે અને તે કેવી રીતે કામ કરે છે? : નાગરિક ઉડ્ડયન સુરક્ષામાં 'ટુ-પર્સન કોકપિટ રૂલ' એ એક સરળ છતાં અસરકારક નિયમ છે. આ નિયમ હેઠળ, ફ્લાઇટ દરમિયાન કોઈ એક વ્યક્તિને ક્યારેય કોકપિટમાં એકલા રહેવાની મંજૂરી આપવામાં આવતી નથી. જો કેપ્ટન અથવા સહ-પાઇલટમાંથી કોઈ પણ કોકપિટની બહાર જાય ભલે તે કોઈ જરૂરિયાતને કારણે હોય કે શૌચાલયનો ઉપયોગ કરવા માટે તો કેબિન ક્રૂના સભ્યએ તરત જ તેમની જગ્યા લેવી પડે છે. પાઇલટ પાછા ન આવે ત્યાં સુધી ફ્લાઇટ એટેન્ડન્ટ સુરક્ષા પર નજર રાખવા માટે કોકપિટમાં રહે છે, જેથી અંદર રહેલો એકમાત્ર પાઇલટ કોઈ અયોગ્ય પગલું ન ભરી શકે.
કોકપિટમાં બીજી વ્યક્તિની હાજરી શા માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે? : આ નિયમને ફરજિયાત બનાવવા પાછળ ત્રણ મુખ્ય તકનીકી અને માનવીય સુરક્ષા કારણો છે. પ્રથમ કારણ એ છે કે જો એકલા વિમાન ઉડાવતા પાઇલટ અચાનક બીમાર પડે અથવા બેભાન થઈ જાય, તો ત્યાં હાજર બીજી વ્યક્તિ તરત જ ઇમરજન્સી રેડિયો સંદેશ મોકલી શકે છે અને તેમના સાથીદારને ફરીથી અંદર આવવા માટે દરવાજો ખોલી શકે છે. બીજું કારણ એ છે કે 9/11ના આતંકવાદી હુમલા બાદ, કોકપિટના દરવાજામાં ફેરફાર કરીને તેને બુલેટપ્રૂફ અને અંદરથી લોક કરી શકાય તેવા બનાવવામાં આવ્યા હતા. જો અંદર રહેલો એકમાત્ર પાઇલટ જાણીજોઈને દરવાજો લોક કરી દે, તો બહારથી કોઈ ચાવી કે કોડ દ્વારા તેને ખોલી શકાતો નથી.
જર્મનવિંગ્સ દુર્ઘટનાની હૃદયદ્રાવક કહાની, જેણે વિશ્વને હચમચાવી નાખ્યું હતું : 24 માર્ચ, 2015ના રોજ બનેલી જર્મનવિંગ્સ ફ્લાઇટ 9525ની દુર્ઘટના બાદ વિશ્વભરમાં આ નિયમ તાત્કાલિક ફરજિયાત કરવામાં આવ્યો હતો. લુફ્થાન્સાનું આ વિમાન સ્પેનથી જર્મની જઈ રહ્યું હતું. જ્યારે કેપ્ટન કોકપિટની બહાર નીકળ્યા, ત્યારે 27 વર્ષીય સહ-પાયલટ એન્ડ્રિયાસ લુબિટ્ઝ—જે માનસિક તણાવથી પીડાઈ રહ્યો હતો.
તેણે અંદરથી દરવાજો બંધ કરી દીધો. તેણે જાણીજોઈને વિમાનને ફ્રેન્ચ આલ્પ્સ પર્વતમાળા તરફ ઉડાવી દીધું, જેના પરિણામે વિમાનમાં સવાર તમામ 150 લોકોનાં મોત થયાં. કેપ્ટને બહારથી કુહાડી વડે દરવાજો તોડવાનો પ્રયાસ પણ કર્યો હતો, પરંતુ મજબૂત બુલેટપ્રૂફ લોકને કારણે તેઓ અંદર પ્રવેશી શક્યા ન હતા.
મોઝામ્બિક એરલાઇન્સ ફ્લાઇટ 470 સાથે જોડાયેલી દુઃખદ ઘટના : આવી જ એક ઘટના અગાઉ 29 નવેમ્બર, 2013ના રોજ મોઝામ્બિક એરલાઇન્સ ફ્લાઇટ 470 સાથે બની હતી. જ્યારે સહ-પાયલટ શૌચાલયનો ઉપયોગ કરવા માટે કોકપિટની બહાર ગયા, ત્યારે કેપ્ટન હર્મિનિયો ડોસ સાન્ટોસ ફર્નાન્ડીઝે પોતાની જાતને અંદર પૂરી લીધી. સહ-પાયલટે વારંવાર દરવાજો ખખડાવવા અને અંદર આવવા માટે વિનંતી કરવા છતાં, કેપ્ટને દરવાજો ખોલવાનો ઇનકાર કર્યો; તેના બદલે, તેમણે ઓટોપાયલટ સેટિંગ્સ બદલી નાખ્યા અને વિમાનને ઝડપથી જમીન તરફ વાળી દીધું. નામીબિયાના એક નેશનલ પાર્કમાં થયેલા આ ભયાનક અકસ્માતમાં તમામ ૩૩ મુસાફરો અને ક્રૂ સભ્યોએ જીવ ગુમાવ્યા. સિલ્કએર અને ઇજિપ્તએર દુર્ઘટનાઓમાંથી મળેલા કઠોર પાઠ
1950ના દાયકામાં સિલ્કએર ફ્લાઇટ 185 (1997) અને ઇજિપ્તએર ફ્લાઇટ 990 (1999)ની દુર્ઘટનાઓની તપાસમાં ચોંકાવનારી વિગતો સામે આવી હતી. બંને કિસ્સાઓમાં, તપાસ એજન્સીઓએ તારણ કાઢ્યું હતું કે કોકપિટમાં પાયલટનું એકલા હોવું અને આત્મઘાતી પગલું ભરવું એ દુર્ઘટનાનું મુખ્ય કારણ હતું. આ ઘટનાઓને પગલે જ વિશ્વભરમાં પાયલટો માટે માનસિક સ્વાસ્થ્યની ફરજિયાત તપાસની શરૂઆત કરવામાં આવી હતી અને કોકપિટની અંદર એક જ વ્યક્તિને અમર્યાદિત સત્તા આપવા અંગે પુનર્વિચારણા શરૂ કરવામાં આવી હતી.
