ઉચ્ચ અભ્યાસ માટે ભારતીયોએ નહીં જવું પડે અબ્રોડ, વિદેશી યુનિવર્સિટીઓ આવશે ભારતમાં
રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ (NEP 2020) હેઠળ, વિદેશી યુનિવર્સિટીઓ હવે ભારત તરફ વળી રહી છે, અને યુનિવર્સિટી ગ્રાન્ટ્સ કમિશન (UGC) એ આ હેતુ માટે 16 વિદેશી ઉચ્ચ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓને 'લેટર્સ ઓફ ઇન્ટેન્ટ' (LoI) જાહેર કર્યા છે
દર વર્ષે, મોટી સંખ્યામાં ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ ઉચ્ચ શિક્ષણ માટે વિદેશ જાય છે. જોકે, બ્યુરો ઓફ ઇમિગ્રેશન (BoI) દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલા આંકડા દર્શાવે છે કે શૈક્ષણિક હેતુઓ માટે વિદેશ જતા ભારતીય વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યામાં ઘટાડો થયો છે. આ વલણ સતત બીજા વર્ષે પણ ચાલુ રહ્યું છે. 2025 માં, 619,264 ભારતીયોએ શિક્ષણને તેમની વિદેશ યાત્રાનો હેતુ ગણાવ્યો હતો. આ આંકડો 2024 માં નોંધાયેલા 760,060 અને 2023 માં 894,758 કરતા ઓછો છે. શિક્ષણ રાજ્ય મંત્રી ડૉ. સુકાંત મજુમદારે રાજ્યસભામાં લેખિત જવાબમાં આ માહિતી આપી હતી.
વિદેશી યુનિવર્સીટીઓને હવે ભારત આવવું પડશે
રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ (NEP 2020) હેઠળ, વિદેશી યુનિવર્સિટીઓ હવે ભારત તરફ વળી રહી છે, અને યુનિવર્સિટી ગ્રાન્ટ્સ કમિશન (UGC) એ આ હેતુ માટે 16 વિદેશી ઉચ્ચ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓને ‘લેટર્સ ઓફ ઇન્ટેન્ટ’ (LoI) જાહેર કર્યા છે. સંસદમાં સરકાર દ્વારા આપવામાં આવેલી માહિતી અનુસાર, આ પગલાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ભારતીય વિદ્યાર્થીઓને દેશમાં વિશ્વસ્તરીય શિક્ષણ આપવાનો છે, જેનાથી વિદેશ જતા વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યા અને તેનાથી સંબંધિત ખર્ચ બંનેમાં ઘટાડો થાય છે.
ભારતીય સંસ્થાઓએ વિદેશી કેમ્પસ ખોલ્યા
અભ્યાસ માટે વિદેશ જતા ભારતીય વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યામાં ઘટાડો થયો છે, ત્યારે યુનિવર્સિટી ગ્રાન્ટ્સ કમિશન (UGC) એ ઓસ્ટ્રેલિયા, ઇટાલી, યુનાઇટેડ કિંગડમ (યુકે) અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ઓફ અમેરિકા (યુએસએ) ના વિદેશી ઉચ્ચ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ (FHEI) ને 16 લેટર્સ ઓફ ઇન્ટેન્ટ (LoI) જાહેર કર્યા છે. યુજીસીએ કર્ણાટક (છ), મહારાષ્ટ્ર (છ), દિલ્હી-એનસીઆર (ત્રણ) અને તમિલનાડુ (એક) માં કેમ્પસ સ્થાપવાની યોજના બનાવી રહેલા FHEI ને આ LoI જાહેર કર્યા છે. મહારાષ્ટ્ર માટે છ LoI માંથી, ચાર FHEI – યોર્ક યુનિવર્સિટી, બ્રિસ્ટોલ યુનિવર્સિટી, એબરડીન યુનિવર્સિટી અને ઇલિનોઇસ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ટેકનોલોજીને મુંબઈમાં શૈક્ષણિક કામગીરી શરૂ કરવા માટે મંજૂરી પત્રો પ્રાપ્ત થયા છે. દરમિયાન, સાઉધમ્પ્ટન યુનિવર્સિટી અને ન્યુ સાઉથ વેલ્સ યુનિવર્સિટીએ અનુક્રમે ગુરુગ્રામ અને બેંગલુરુમાં કેમ્પસ સ્થાપી દીધા છે.
ઘણી પ્રતિષ્ઠિત ભારતીય સંસ્થાઓએ વિદેશી કેમ્પસ ખોલ્યા છે. આમાં IIT અને IIM જેવી અગ્રણી સંસ્થાઓનો સમાવેશ થાય છે. IIT મદ્રાસ, IIT દિલ્હી અને IIM અમદાવાદે અનુક્રમે ઝાંઝીબાર (2023), અબુ ધાબી (2024) અને દુબઈ (2025) માં ઓફશોર કેમ્પસ સ્થાપ્યા છે. IIM અમદાવાદે મધ્ય પૂર્વ, એશિયા અને આફ્રિકાના વિદ્યાર્થીઓ માટે તેના દુબઈ કેમ્પસમાં એક વર્ષનો પૂર્ણ-સમયનો MBA પ્રોગ્રામ અને જનરલ મેનેજમેન્ટ પ્રોગ્રામ શરૂ કર્યો છે; આ કાર્યક્રમમાં હાલમાં 35 વિદ્યાર્થીઓ છે.
વિદેશ અભ્યાસ માટે જતા ભારતીયોની સંખ્યા ઘટી
આ દરમિયાન, અભ્યાસ માટે વિદેશ પ્રવાસ કરતા વિદ્યાર્થીઓ અંગે BoI દ્વારા જાહેર કરાયેલા પાંચ વર્ષના ડેટામાં રોગચાળા પછીના સમયગાળામાં તીવ્ર વધારો અને ત્યારબાદ સતત ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. 2021 માં, 445,580 ભારતીયોએ અભ્યાસ અથવા શિક્ષણને તેમના ઉદ્દેશ્ય તરીકે ગણાવીને વિદેશ પ્રવાસ કર્યો હતો. 2022 માં આ આંકડો વધીને 752,100 થયો અને 2023 માં 894,758 થયો. ત્યારથી, 2024 માં આ સંખ્યા ઘટીને 760,060 અને 2025 માં 619,264 થઈ ગઈ છે. ત્યારે હવે ભારતમાં જ કેમ્પસ ઉભા કરવામાં આવશે અને તે કેમ્પસમાં વિદેશી કંપનીઓએ ભારતમાં આવવું પડશે.
સરકારે આ પાંચ વર્ષના સમયગાળાને બે તબક્કામાં વર્ગીકૃત કર્યો
પહેલો તબક્કો પુનઃપ્રાપ્તિ અને વિસ્તરણનો હતો; વિદ્યાર્થીઓની ગતિશીલતા 2021માં 4.46 લાખથી વધીને 2022માં 7.52 લાખ થઈ, જે આખરે 2023માં 8.9 લાખનો આંકડો પાર કરી ગઈ. બીજો તબક્કો 2024માં શરૂ થયો, જે દરમિયાન આ આંકડો આઠ લાખથી નીચે ગયો અને ત્યારબાદ 2025માં વધુ ઘટીને 6.19 લાખ થઈ ગયો. સરકારે આ વલણને કોઈ એક કારણ ગણાવ્યું નથી. શિક્ષણ મંત્રાલયે જણાવ્યું હતું કે વિદેશમાં અભ્યાસ કરવાનો નિર્ણય પોષણક્ષમતા, નાણાંની પહોંચ, વિદેશી સમાજોમાં સંપર્ક અને અભ્યાસના ચોક્કસ ક્ષેત્ર માટે યોગ્યતા જેવા પરિબળો પર આધારિત છે.
