
યુએસ-ઈરાન શાંતિ કરાર બાદ વૈશ્વિક બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ ઘટી રહ્યા છે, ત્યારે કેન્દ્ર સરકારે એક મહત્વપૂર્ણ અને કડક પગલું ભર્યું છે. સરકારે 16 જૂનથી શરૂ થતા પખવાડિયા માટે ડીઝલ અને એવિએશન ઇંધણ (ATF) ની નિકાસ પર વિન્ડફોલ ટેક્સ (સ્પેશિયલ એડિશનલ એક્સાઇઝ ડ્યુટી) વધાર્યો છે. જોકે, પેટ્રોલ પરનો ટેક્સ યથાવત છે. ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ ઘટતા હોવા છતાં સરકારે આ ટેક્સ કેમ વધાર્યો, અને તેની પાછળનું તર્ક શું છે? ચાલો સંપૂર્ણ વાર્તા સમજીએ.
નાણા મંત્રાલય દ્વારા જારી કરાયેલા એક નોટિફિકેશન અનુસાર, રિફાઇનરીઓ માટે વિદેશમાં ઇંધણ વેચવું હવે થોડું મોંઘું થશે. ડીઝલ નિકાસ પર સ્પેશિયલ એડિશનલ એક્સાઇઝ ડ્યુટી (SAED) ₹13.5 થી વધારીને ₹14 પ્રતિ લિટર કરવામાં આવી છે. જેટ ફ્યુઅલ (ATF) ની નિકાસ પરનો ટેક્સ ₹9.5 થી વધારીને ₹12.5 પ્રતિ લિટર કરવામાં આવ્યો છે. જોકે, પેટ્રોલ નિકાસ પરની ડ્યુટી ₹1.5 પ્રતિ લિટર યથાવત છે.
તમને આશ્ચર્ય થશે કે જ્યારે યુએસ-ઈરાન કરાર થઈ ચૂક્યો છે ત્યારે ટેક્સ કેમ વધારવામાં આવ્યો. આ પગલા પાછળ એક ગણતરીપૂર્વકની રણનીતિ છે. પશ્ચિમ એશિયામાં કટોકટીને કારણે, આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ઇંધણના ભાવ તાજેતરમાં વધી ગયા હતા. ભારતીય રિફાઇનરી કંપનીઓ સ્થાનિક બજારને બદલે વિદેશમાં તેલ વેચીને મોટો નફો (વિચિત્ર નફો) કમાઈ રહી હતી. આ વધારાના કર દ્વારા, સરકારનો ઉદ્દેશ્ય કંપનીઓના નિકાસમાંથી થતા વધુ પડતા નફાને રોકવાનો છે, જેનાથી નિકાસ તેમના માટે ઓછી આકર્ષક બને છે.
આ કર વધારવાનું મુખ્ય કારણ દેશમાં ઇંધણની ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવાનું છે. સરકાર ઇચ્છે છે કે ભારતીય રિફાઇનરીઓ ફક્ત વિદેશી કમાણી પર ધ્યાન કેન્દ્રિત ન કરે પરંતુ ભારતના દરેક ખૂણામાં પેટ્રોલ પંપ પર ઇંધણનો પૂરતો પુરવઠો (ઘરેલું ઉપલબ્ધતા) સુનિશ્ચિત કરે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે યુદ્ધવિરામને અંતિમ સ્વરૂપ આપવામાં આવ્યું હોવા છતાં, સરકાર માને છે કે આ સોદો હજુ પણ ખૂબ જ પ્રારંભિક તબક્કામાં છે. ભૂ-રાજકીય પરિસ્થિતિ સંપૂર્ણપણે સામાન્ય ન થાય ત્યાં સુધી સ્થાનિક ઇંધણ ભંડાર જાળવવો મહત્વપૂર્ણ છે.
સ્થાનિક ગ્રાહકોએ આ સરકારના નિર્ણય અંગે ચિંતા કરવાની જરૂર નથી. સરકારે સ્પષ્ટતા કરી છે કે સ્થાનિક બજારમાં વેચાતા પેટ્રોલ અને ડીઝલ પરના હાલના ડ્યુટી દરોમાં કોઈ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો નથી. કર વધારો ફક્ત તેલ નિકાસ પર લાગુ થતો હોવાથી, તે તમારા પર કોઈ નાણાકીય બોજ લાદશે નહીં. હકીકતમાં, ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ $84 થી નીચે આવી ગયા હોવાથી, ભારતમાં આગામી દિવસોમાં પેટ્રોલ, ડીઝલ અને CNGના ભાવ ઘટશે તેવી અપેક્ષાઓ મજબૂત થઈ છે.