ત્રેતાયુગના સમયની આ દિવ્ય અને રોમાંચક શિવકથા છે. ભયંકર અસુર તારકાસુરના ત્રણ પુત્રો તારકાક્ષ, કમલાક્ષ અને વિદ્યુન્માલીએ કઠોર તપસ્યા કરીને બ્રહ્માજીને પ્રસન્ન કર્યા હતા. ત્રણેય અસુરોએ એવું વરદાન માંગ્યું હતું કે તેમનું મૃત્યુ લગભગ અશક્ય બની જાય. બ્રહ્માજીએ અમરત્વ આપવાનો ઇનકાર કર્યો ત્યારે અસુરોએ ચતુરાઈથી એવું વરદાન માંગ્યું કે તેમના માટે ત્રણ ભવ્ય નગરો બનાવવામાં આવે—એક સોનાનું, એક ચાંદીનું અને એક લોખંડનું. આ ત્રણેય નગરો આકાશમાં સતત ગતિ કરતા રહે અને હજારો વર્ષમાં માત્ર એક જ ક્ષણે ત્રણેય નગરો એક સીધી રેખામાં આવે. તે સમયે જો કોઈ એક જ દિવ્ય બાણથી ત્રણેય નગરોનો એકસાથે નાશ કરી શકે, તો જ તેમનો વધ શક્ય બને. બ્રહ્માજીએ ‘તથાસ્તુ’ કહીને વરદાન આપ્યું અને ત્યારબાદ મયદાનવે ત્રણેય અસુરો માટે ભવ્ય ઉડતા નગરોનું નિર્માણ કર્યું. સમય જતાં આ શક્તિના કારણે ત્રણેય અસુરોના અહંકારમાં વધારો થતો ગયો. તેમણે દેવતાઓ પર અત્યાચાર શરૂ કર્યા, ઋષિઓના યજ્ઞોમાં વિઘ્નો પાડ્યા અને પૃથ્વી પર અધર્મ વધવા લાગ્યો. અસુરોના અત્યાચારથી પરેશાન દેવતાઓ અંતે ભગવાન શિવના શરણે પહોંચ્યા અને મહાદેવને ત્રિપુરાસુરોના સંહાર માટે પ્રાર્થના કરી. દેવતાઓની પ્રાર્થના સ્વીકારી ભગવાન શિવે ત્રિપુરનો સંહાર કરવાનો સંકલ્પ કર્યો. આ યુદ્ધ માટે સમગ્ર બ્રહ્માંડ જ એક દિવ્ય રથનું સ્વરૂપ બની ગયું. પૃથ્વી રથ બની, સૂર્ય અને ચંદ્ર તેના પૈડાં બન્યા, બ્રહ્માજી સારથી બન્યા અને ભગવાન વિષ્ણુ દિવ્ય બાણના સ્વરૂપે મહાદેવની શક્તિ બન્યા. હવે માત્ર યોગ્ય ક્ષણની રાહ જોવાઈ રહી હતી, કારણ કે ત્રણેય નગરો એક જ સીધી રેખામાં આવે ત્યારે જ તેમનો એકસાથે વિનાશ શક્ય હતો. અંતે તે દિવ્ય ક્ષણ આવી. અભિજીત નક્ષત્રમાં ત્રણેય નગરો એક સીધી રેખામાં આવી ગયા. ભગવાન શિવે પોતાનું ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું અને મહાદેવે એક જ દિવ્ય બાણ છોડ્યું. બાણની પ્રચંડ શક્તિથી સોનાનું, ચાંદીનું અને લોખંડનું—ત્રણેય ત્રિપુર નગરો એક જ ક્ષણમાં ભસ્મ થઈ ગયા. ત્રિપુરાસુરનો અંત થતાં દેવતાઓ અને સમગ્ર બ્રહ્માંડમાં ભગવાન શિવના જયઘોષ ગુંજી ઉઠ્યા. ત્રણેય પુર એટલે કે નગરોનો સંહાર કરનાર હોવાથી ભગવાન શિવને ત્યારથી ‘ત્રિપુરારી’ તરીકે ઓળખવામાં આવ્યા. આ કથા માત્ર અસુરોના વિનાશની કથા નથી, પરંતુ માનવજીવન માટે પણ એક ઊંડો સંદેશ આપે છે. ત્રિપુરના ત્રણ નગરોને આપણા અંદરના અહંકાર, લોભ અને મોહના પ્રતીક તરીકે પણ સમજાવી શકાય. જ્યાં સુધી મનુષ્યના જીવનમાં આ ત્રણ દુર્ગુણોનું પ્રભુત્વ રહે છે, ત્યાં સુધી મનને સાચી શાંતિ પ્રાપ્ત થતી નથી. જ્યારે ભક્તિ, સત્ય અને આત્મજ્ઞાનનો પ્રકાશ જીવનમાં આવે છે, ત્યારે અંદરના અહંકાર, લોભ અને મોહનો નાશ થવા લાગે છે. ભગવાન શિવનું ‘ત્રિપુરારી’ સ્વરૂપ આપણને શીખવે છે કે બહારના શત્રુ કરતાં અંદરના દુર્ગુણો પર વિજય મેળવવો વધુ મહત્વપૂર્ણ છે. મહાદેવની ભક્તિ સાથે જો આપણે સત્ય અને આત્મજ્ઞાનના માર્ગે આગળ વધીએ, તો જીવનના અનેક અંધકારો દૂર થઈ શકે છે. હર હર મહાદેવ!
