GeM: એમેઝોન અને ફ્લિપકાર્ટને પણ હંફાવે તેવું છે સરકારનું ઈ-કોમર્સ પ્લેટફોર્મ

GeM: એમેઝોન અને ફ્લિપકાર્ટને પણ હંફાવે તેવું છે સરકારનું ઈ-કોમર્સ પ્લેટફોર્મ
Government E-Marketplace
Image Credit source: પ્રસાર ભારતી

2016માં કેન્દ્ર સરકારે ગવર્નમેન્ટ ઈ-માર્કેટપ્લેસ (Government E-Marketplace)નામનું સરકારી ઈ-કોમર્સ પ્લેટફોર્મ પણ બનાવ્યું. ખાસ વાત એ છે કે હાલમાં આ પ્લેટફોર્મ પર 43 લાખથી વધુ સેલર્સ અને સર્વિસ પ્રોવાઈડર્સ છે.

TV9 GUJARATI

| Edited By: Pankaj Tamboliya

May 26, 2022 | 9:46 AM

સમગ્ર વિશ્વ પરિવર્તનના સમયગાળામાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. પરિવર્તનના આ યુગમાં જે નવી વૈશ્વિક વ્યવસ્થા આકાર લઈ રહી છે તેમાં ઈ-કોમર્સનો વ્યવસાય ખૂબ જ ઝડપથી ફેલાઈ રહ્યો છે. તેથી, 2016માં કેન્દ્ર સરકારે ગવર્નમેન્ટ ઈ-માર્કેટપ્લેસ (Government E-Marketplace) નામનું સરકારી ઈ-કોમર્સ પ્લેટફોર્મ પણ બનાવ્યું. ખાસ વાત એ છે કે હાલમાં આ પ્લેટફોર્મ પર 43 લાખથી વધુ સેલર્સ અને સર્વિસ પ્રોવાઈડર્સ છે, જેમણે અત્યાર સુધી 2.48 લાખ કરોડ રૂપિયાનો બિઝનેસ કર્યો છે.

સરકારી ડેટા અનુસાર, નાણાકીય વર્ષ 2021-22 માટે, GeMએ એક લાખ કરોડ રૂપિયાનો ઓર્ડર મેળવ્યો છે. આ સિદ્ધિ એટલી મોટી હતી કે પીએમ મોદી (PM Modi) પણ ફિદા થઈ ગયા અને આ સંદર્ભે ટ્વીટ કર્યું, તેમણે કહ્યું કે GeM પ્લેટફોર્મ ખાસ કરીને MSME ને સશક્ત કરી રહ્યું છે, જેમાં 57 ટકા ઓર્ડર વેલ્યુ MSME સેક્ટરમાંથી આવે છે. કામગીરીના સ્તરની વાત કરીએ તો, સરકારનું આ ઈ-કોમર્સ પ્લેટફોર્મ આજની તારીખમાં સૌથી લોકપ્રિય પ્લેટફોર્મ એમેઝોન અને ફ્લિપકાર્ટને પણ પડકાર આપી રહ્યું છે.

સરકારના આ વિચારની અદ્ભુત યાત્રા

ઈ-પોર્ટલ GeM, જેનું પૂરું નામ ગવર્નમેન્ટ ઈ-માર્કેટ પ્લેસ (Government e Marketplace) છે, એ એક ઓનલાઈન માર્કેટપ્લેસ છે, જેના દ્વારા કોઈપણ વ્યક્તિ ઘરે બેસીને જોડાઈ શકે છે અને સરકાર સાથે બિઝનેસ કરી શકે છે. GeM પોર્ટલ પર B2G (બિઝનેસ ટુ ગવર્નમેન્ટ) બિઝનેસ કરવામાં આવે છે. આ પોર્ટલ પર માત્ર સરકાર જ ઉદ્યોગસાહસિકો પાસેથી ખરીદી કરે છે. સરકાર સાથે વેપાર કરવાનો ઈતિહાસ ભારતમાં નવો નથી.

અંગ્રેજોના સમયમાં પણ આવી વ્યવસ્થા તૈયાર કરવામાં આવી હતી. આઝાદી પછી, આ કામ 1951માં ડિરેક્ટોરેટ જનરલ ઑફ સપ્લાય એન્ડ ડિસ્પોઝલ (DGS&D) દ્વારા શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું, જે અંતર્ગત 1960માં ઈન્ડિયા સ્ટોર્સ ડિપાર્ટમેન્ટની રચના કરવામાં આવી હતી.

1974માં ફરી એકવાર તેનું પુનર્ગઠન કરવામાં આવ્યું, પરંતુ સરકાર તેમાં કોઈ મોટા સુધારા લાવી શકી નહીં. એવું કહેવાય છે કે આ સમયગાળા દરમિયાન સરકારમાં વ્યાપક ભ્રષ્ટાચાર હતો અને કેટલાક ચૂંટાયેલા લોકો પણ સંચયન કરતા હતા. 2014માં સત્તા બદલાઈ ત્યારે સરકારે સરકારી ખરીદી અને વેચાણમાં પારદર્શિતા કેવી રીતે લાવી શકાય અને તેમાં ભ્રષ્ટાચાર કેવી રીતે દૂર કરી શકાય તેના પર ધ્યાન આપવાનું શરૂ કર્યું.

સચિવોના બે જૂથોએ ઈ-માર્કેટપ્લેસ માટે મહત્વપૂર્ણ ભલામણો કરી હતી. જો કે આ વન સ્ટોપ સરકારી ઈ-માર્કેટપ્લેસ એમેઝોન અથવા ફ્લિપકાર્ટ જેવી ઈ-કોમર્સ સાઈટનું ક્લોન વર્ઝન હોવાનું કહેવાય છે, પરંતુ થોડા દિવસોમાં આ સરકારી ઈ-કોમર્સ પ્લેટફોર્મ (GeM)એ ઓનલાઈન માર્કેટમાં ગભરાટ પેદા કર્યો છે.

હેન્ડલૂમ કામદારો અને હસ્તકલા કારીગરો

આ પહેલ હેઠળ, કેન્દ્ર સરકાર લગભગ 35 લાખ હેન્ડલૂમ કામદારો અને 27 લાખ હસ્તકલા કારીગરોને એક મોટું બજાર પૂરું પાડવાનું લક્ષ્ય ધરાવે છે જેથી કરીને તેઓ સરળતાથી તેમનો માલ વેચી શકે. કહેવાનો અર્થ એ છે કે સરકાર આ ઈ-પોર્ટલ દ્વારા બિઝનેસમાં વચેટિયાઓની રમતને ખતમ કરવાની દિશામાં આગળ વધી રહી છે. આ સાથે ‘આત્મનિર્ભર ભારત’ અભિયાનને પણ વેગ મળશે. ખાસ વાત એ છે કે કેન્દ્ર સરકારનું આ અભિયાન વિવિધ રાજ્યોમાં પણ ખૂબ જ લોકપ્રિય થઈ રહ્યું છે.

આ અંતર્ગત કારીગરો તેમના ઉત્પાદનો સીધા સરકારી વિભાગોને વેચી રહ્યા છે. આનાથી કારીગરો, સૂક્ષ્મ સાહસિકો, મહિલાઓ, આદિવાસી સાહસિકો અને સ્વ-સહાય જૂથો વગેરે જેવા વિક્રેતા જૂથોની ભાગીદારી વધી રહી છે. આ માટે, સરકારે તેના તમામ વિભાગોને GeM એટલે કે સરકારી ઈ-માર્કેટપ્લેસ સાથે જોડ્યા છે જ્યાં નાના વેપારીઓ પણ તેમનો માલ વ્યાજબી ભાવે વેચી શકે છે.

સ્ટાર્ટઅપ કંપનીઓ સફળતાનો ધ્વજ બતાવી રહી છે

આ પોર્ટલ પારદર્શિતા સંકલિત ચુકવણી પ્રણાલીનું ગૌરવ ધરાવે છે. તે લિસ્ટિંગના સંદર્ભમાં તમામ લોકપ્રિય ઓનલાઈન પ્લેટફોર્મ્સ સાથે સ્પર્ધા કરી રહ્યું છે અને સતત ઉદ્યોગસાહસિક સફળતાની કહાનીઓ બનાવી રહી છે. ખાસ કરીને ઉભરતા સ્ટાર્ટઅપ સ્થાપકોએ GeM ના સ્ટાર્ટઅપ રનવે પોર્ટલ દ્વારા ઘણું હાંસલ કર્યું છે.

GeM પોર્ટલ પર 13,000 થી વધુ સ્ટાર્ટઅપ્સ નોંધાયેલા છે અને માત્ર સ્ટાર્ટઅપ કંપનીઓએ જ 6,500 કરોડનો બિઝનેસ કર્યો છે. વુમનિયા પોર્ટલ વિશે વાત કરીએ તો, તે મહિલા સાહસિકો અને સ્વ-સહાય જૂથો માટે એક પ્લેટફોર્મ છે, જેના પર વિવિધ ઉત્પાદનો ઉપલબ્ધ છે. વુમનિયા જેમ પોર્ટલ દ્વારા સારો બિઝનેસ કરી રહી છે.

GeM પોર્ટલે ખરીદીમાં લગભગ 160 ટકાનો ઉછાળો નોંધાવ્યો છે. જો ઘણા સર્વેક્ષણો અને અહેવાલોનું માનીએ તો સારા રેટિંગને કારણે જેમ પોર્ટલની વિશ્વસનીયતામાં જબરદસ્ત વધારો થયો છે. તાજેતરમાં જેમે પોસ્ટલ સર્વિસ અને કોમન સર્વિસ સેન્ટર સાથે પણ જોડાણ કર્યું છે. આ સાથે હવે ગામડાના સાહસિકો પણ ગવર્નમેન્ટ ઈ-માર્કેટપ્લેસ પોર્ટલ પર તેમનો સામાન વેચી શકશે.

કોમન સર્વિસ સેન્ટરનું ચાર લાખ ગામોમાં પોતાનું નેટવર્ક છે જેનો ઉપયોગ GeM પોર્ટલ પર ગ્રામીણ ઉદ્યોગ સાહસિકોને માલ વેચવા માટે કરવામાં આવશે. ત્યારે પોસ્ટલ વિભાગ ગ્રામીણ ઉદ્યોગસાહસિકોના ઉત્પાદનોની તેમની ચુકવણી માટે ઓનલાઈન ડિલિવરીની જવાબદારી નિભાવશે.

આર્થિક સર્વે 2021-22 શું કહે છે

તાજેતરના એક સર્વેમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે સરકારી ઈ-માર્કેટપ્લેસ પર લગભગ 10 એવી પ્રોડક્ટ્સ છે જે એમેઝોન અને ફ્લિપકાર્ટ જેવી વેબસાઈટ કરતાં ઓછી કિંમતે ઓફર કરવામાં આવી રહી છે. દેશમાં હાલમાં 25 થી વધુ ઈ-કોમર્સ વેબસાઈટ છે. આ ઉત્પાદનો આ તમામ પ્લેટફોર્મ્સ પર ઊંચી કિંમતે ઉપલબ્ધ છે. ખાસ વાત એ છે કે ગવર્મેન્ટ ઈ માર્કેટપ્લેસ માત્ર ઓછી કિંમતે જ સારી ચીજવસ્તુઓનું વેચાણ કરતું નથી, પરંતુ તેના ઉત્પાદનોની ગુણવત્તા પણ ઘણી સારી છે.

વર્ષ 2021-22ના આર્થિક સર્વેમાં પણ આનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. સર્વેક્ષણ દરમિયાન, વિવિધ વેબસાઇટ્સ પર 22 ઉત્પાદનોની કિંમત અને ગુણવત્તાની તુલના કરવામાં આવી હતી, જેમાં ગવર્નમેન્ટ ઇ માર્કેટપ્લેસ પોર્ટલ પર પ્રોડક્ટની કિંમત લગભગ 10 ટકા ઓછી હતી.

એકંદરે, કહેવાનો અર્થ એ છે કે સરકારી ખરીદીમાં ભ્રષ્ટાચાર શૂન્ય કરવાના લક્ષ્યને ધ્યાનમાં રાખીને, સરકારે GEM પોર્ટલ દ્વારા નાના વેપારીઓને એક મોટું પ્લેટફોર્મ આપ્યું છે, જે મોદી સરકારની એક ક્રાંતિકારી પહેલ છે. આનાથી ભ્રષ્ટાચાર અને વચેટિયા કલ્ચરથી છુટકારો મળશે.

અહીં એ જાણવું પણ જરૂરી છે કે અમેરિકા, દક્ષિણ કોરિયા, યુકે, સિંગાપોર જેવા વિશ્વના અન્ય દેશોમાં લગભગ દરેક પાસે પોતાનું નેશનલ પબ્લિક પ્રોક્યોરમેન્ટ પોર્ટલ છે. જો સરકારી ઈ-માર્કેટપ્લેસ પોર્ટલ પણ ગતિ પકડે તો ચોક્કસ ભારત પણ આ દેશોની બરાબરી પર આવી જશે. દેશના નાના વેપારીઓ આવનારા સમયમાં તેમના ગામમાં બેસીને તેમની પ્રોડક્ટની કિંમત નક્કી કરી શકે છે.

Follow us on

Related Stories

Most Read Stories

Click on your DTH Provider to Add TV9 Gujarati