રામ ‘રાહ’: અહીં થયું હતું ભગવાન રામનું હનુમાનજી સાથે મિલન, આજે આવી દેખાય છે તે જગ્યા

રામ 'રાહ': અહીં થયું હતું ભગવાન રામનું હનુમાનજી સાથે મિલન, આજે આવી દેખાય છે તે જગ્યા
Ram Raah Part - 8

Ramraah: રામ 'રાહ' શ્રેણીના આઠમા અંકમાં, અમે તમને તે સ્થાનથી આગળની યાત્રા પર લઈ જઈશું જ્યાં ભગવાન રામને જટાયુ મળ્યા હતા અને ભગવાન શ્રી રામ અને લક્ષ્મણે માતા સીતાની શોધમાં ક્યા રસ્તે પ્રવાસ કર્યો હતો.

TV9 GUJARATI

| Edited By: Bhavesh Bhatti

May 22, 2022 | 4:20 PM

TV9 ડિજિટલની વિશેષ શ્રેણી રામ ‘રાહ’માં અયોધ્યાથી મહારાષ્ટ્રના ઉસ્માનાબાદ સુધીનો પ્રવાસ કર્યો છે. જો આપણે રામાયણ મુજબ જોઈએ તો આ યાત્રા તે તબક્કે પહોંચી છે, જ્યાં ભગવાન રામ માતા સીતાને શોધવા જંગલમાં ભટકે છે અને જટાયુને શોધે છે. જટાયુના અંતિમ સંસ્કાર કર્યા પછી, ભગવાન રામ અને ભાઈ લક્ષ્મણ આગળ વધે છે. હવે આજના અંકમાં આપણે આગળની વાર્તા અને તેને લગતા સ્થાનો વિશે વાત કરીશું. જ્યાંથી રામાયણના (Ramayan) પ્રસંગ ઉમેરવામાં આવ્યા છે. અત્યાર સુધીની યાત્રામાં ઉત્તર પ્રદેશ, મધ્યપ્રદેશ, છત્તીસગઢ, ઓરિસ્સા, તેલંગાણા, મહારાષ્ટ્રનો પ્રવાસ કર્યો છે.

આ સિવાય સીતાના વિવાહ વખતે ભગવાન રામ જ્યારે મુનિ વિશ્વામિત્ર અને ભાઈ લક્ષ્મણ સાથે જનકપુર (નેપાળ) ગયા હતા ત્યારે તેમણે બિહાર વગેરે સહિત અનેક રાજ્યોની યાત્રા કરી હતી. તમને જણાવી દઈએ કે સીરિઝના પહેલા અંકમાં અમે આ માર્ગ વિશે માહિતી આપી છે. હવે અમે તમને ઉસ્માનાબાદથી આગળની યાત્રા પર લઈ જઈ રહ્યા છીએ. જેમાં કર્ણાટકના સ્થળોનું વર્ણન પણ ઉપલબ્ધ છે. આવી સ્થિતિમાં, આ શ્રેણી દ્વારા, અમે તમને તે તમામ સ્થળો વિશે જણાવીશું જ્યાંથી ભગવાન રામ તેમના વનવાસ દરમિયાન ગયા હતા. આ સીરિઝમાં તમને જાણવા મળશે કે, આજે ત્યાં શું છે અને આ જગ્યાઓથી સંબંધિત રામાયણના ક્યા પ્રસંગ છે.

ગયા અંકમાં શું ખાસ હતું?

ગયા અંકમાં એટલે કે અંક-7માં, અમે મહારાષ્ટ્રના એવા સ્થળો વિશે જણાવ્યું હતું, જ્યાં ભગવાન રામ તેમના વનવાસ દરમિયાન ગયા હતા. આ અંકમાં પંચવટી પછીની વાર્તા કહેવામાં આવી છે. જ્યાં માતા સીતાનું અપહરણ કરવામાં આવ્યું હતું અને શૂર્પણખાનું નાક કપાયું હતું. આ ઉપરાંત આ અંકમાં જટાયુના વધ અને મારીચિના વધ સાથે સંબંધિત સ્થળો વિશે પણ માહિતી આપવામાં આવી હતી. તેમાં પંચવટી, નાસિક, અહમદનગર, શિરુર, ઉસ્માનાબાદ જેવા શહેરોનો સમાવેશ થાય છે.

રામ રાહના તમામ સ્ટોરી વાંચવા માટે અહીં ક્લિક કરો

સાતમો અંક: રામ ‘રાહ’: અહીં લક્ષ્મણજીએ શૂર્પણખાનું નાક કાપી નાખ્યું હતું, આ શહેરનું નામ પણ આ જ કારણે…

આજના અંકમાં શું છે?

જો આજનો અંક એટલે કે નંબર-8 વિશે વાત કરીએ તો ભગવાન રામ હનુમાનજીને ક્યાં મળ્યા હતા અને ભગવાન રામ સુગ્રીવ વાલીને ક્યાં મળ્યા હતા તેનું વર્ણન છે. આવી સ્થિતિમાં, આ અંકમાં તમને કર્ણાટકની કેટલીક જગ્યાઓ વિશે જણાવવામાં આવશે અને ત્યાંથી રામાયણની પ્રાસંગિકતા શું છે તે આપવામાં આવશે. આ સિવાય કર્ણાટકમાં રામાયણ સાથે સંબંધિત દરેક સ્થાન વિશે જણાવવામાં આવશે. જે રામના વનવાસની કથાના મહત્વપૂર્ણ તબક્કા હોવાનું કહેવાય છે.

ચાલો, કર્ણાટકમાં રામ વન ગમન સંબંધિત સ્થળોની યાત્રા પર…

રામલિંગ આલમેલ (બીજાપુર) – ગયા અંકમાં, અમે સતી માએ પરીક્ષા આપ્યા પછી તેમના સંકેતો આપ્યા વિશે વાત કરી હતી. એવું કહેવાય છે કે તેમના સંકેત પર ભગવાન રામ દક્ષિણ દિશામાં આગળ વધ્યા હતા. આ સ્થાન સિંડગીથી 20 કિમી ઉત્તરે છે અને તેઓએ અહીં ભગવાન શિવની પૂજા કરી હતી. તેથી તેને ‘રામ લિંગ’ પણ કહેવામાં આવે છે.

રામેશ્વર રામતીર્થ (બેલગાંવ) – કહેવાય છે કે અથણી તાલુકાના રામતીર્થ ગામમાં ભગવાન રામની પૂજા કરાવવા માટે શિવનો પરિવાર સ્વયં અહીં આવ્યો હતો. ભગવાન રામની વિનંતી પર, શિવે શિવલિંગનો શણગાર, રામેશ્વર નામ, ગરમ પાણીથી જલાભિષેક અને કેતકીના ફૂલોથી પૂજા સ્વીકારી. આજે પણ આ ચારેય પરંપરાઓ છે. તેની નજીક રામતીર્થ નામનું સ્થાન છે અને ત્યાં શિવની પૂજા કરવાની પણ વાત કહેવામાં આવે છે.

અયોમુખી ગુફા – આ જગ્યા રામદુર્ગથી 16 કિમી દૂર છે. જેને રાક્ષસીની ગુફા કહેવામાં આવે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે તેણે આનંદની ઈચ્છાથી લક્ષ્મણજીને પકડ્યા હતા, ત્યારબાદ લક્ષ્મણજીએ તેમના નાક અને કાન કાપી નાખ્યા હતા.

શબરી આશ્રમ (સુરેબાન) – શબરી આશ્રમ, સુરેબાન એ રામદુર્ગથી 14 કિમી દૂર ગુન્નાગા ગામ પાસે સુરેબાન નામનું સ્થળ છે. આશ્રમની આજુબાજુ બોરનું જંગલ છે અને એવું માનવામાં આવે છે કે તેના કારણે આજે પણ અહીં બોરી મીઠા છે. અહીં શબરીને વન શંકરી, આદિ શક્તિ અને શાકંભરી દેવી તરીકે પૂજવામાં આવે છે. માન્યતા અનુસાર, અહીં ભગવાન રામ અને શબરીની મુલાકાત થઈ હતી. આ પછી, તેમણે કબંધના કહેવા અનુસાર આગળની યાત્રા પૂર્ણ કરી હતી.

પંપાસર, હમ્પી – હનુમાન હલ્લીમાં એક તળાવ છે, જેની બાજુએ મંદિરોની હારમાળા છે. અહીં ભગવાન રામ માતા સીતાને શોધવા આવ્યા હતા અને શબરીને મળ્યા પછી તેને ભગવાન રામનું આગલું મુકામ માનવામાં આવે છે.

હનુમાન મંદિર (હમ્પી) – કબંધ દ્વારા બતાવેલા માર્ગ પર ચાલતી વખતે ભગવાન રામ હનુમાનને મળ્યા હતા. એવું માનવામાં આવે છે કે આ તે ગામ છે, જ્યાં ભગવાન રામ હનુમાનજીને મળ્યા હતા. અહીં હનુમાનજી અને શ્રી રામનું મિલન થયું હતું. નજીકમાં એક પર્વત પર હનુમાનજીની માતા અંજના દેવીનું મંદિર પણ છે. એક રીતે, કિષ્કિંધાકાંડની શરૂઆત અહીંથી અને તેની આગળ સુગ્રીવ વગેરે સાથે ભગવાન રામની મુલાકાત માનવામાં આવે છે.

ઋષ્યમૂક પર્વત (હમ્પી) – જણાવી દઈએ કે સુગ્રીવ અને શ્રી રામ, લક્ષ્મણની મુલાકાત હમ્પીના ઋષ્યમૂક પર્વત ખાતે થઈ હતી. ત્યારે સુગ્રીવ વાલીના ડરથી અહીં રહેતા હતા. અહીં પહાડમાં આવેલી એક ગુફાને ‘સુગ્રીવ ગુફા’ કહે છે. આ પર્વત માટે એવું પણ કહેવાય છે કે પહેલા સુગ્રીવ તેમના સચિવો સાથે અહીં રહેતા હતા. એવું માનવામાં આવે છે કે જ્યારે રાવણ સીતાને હવાઈ માર્ગે લઈ જઈ રહ્યો હતો ત્યારે માતા સીતાએ પાંચ વાનરોને અહીં બેઠેલા જોયા અને પોતાના કપડામાં કેટલાક ઘરેણાં લપેટીને અહીં મૂકી દીધા.

जदपि नाथ बहु अवगुन मोरें। सेवक प्रभुहि परै जनि भोरें।।

नाथ जीव तव मायाँ मोहा। सो निस्तरइ तुम्हारेहिं छोहा।।

ता पर मैं रघुबीर दोहाई। जानउँ नहिं कछु भजन उपाई।।

सेवक सुत पति मातु भरोसें। रहइ असोच बनइ प्रभु पोसें।।

अस कहि परेउ चरन अकुलाई। निज तनु प्रगटि प्रीति उर छाई।।

तब रघुपति उठाइ उर लावा। निज लोचन जल सींचि जुड़ावा।।

सुनु कपि जियँ मानसि जनि ऊना। तैं मम प्रिय लछिमन ते दूना।।

समदरसी मोहि कह सब कोऊ। सेवक प्रिय अनन्यगति सोऊ।।

ચિંતામણિ (હમ્પી) – અનાગુંડી તુંગભદ્રા નદી અહીં ધનુષાકાર વળાંક લે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે નદીની એક તરફ વાલી-સુગ્રીવનું યુદ્ધ થયું હતું અને બીજી બાજુ શ્રી રામે વાલીને ઝાડમાંથી તીર માર્યું હતું. હવે અહીં એક મંદિર પણ બનાવવામાં આવ્યું છે.

કિષ્કિંધા (હમ્પી) – એવું માનવામાં આવે છે કે રામાયણ કાળનું અનાગુંડી ગામ પ્રાચીન ‘કિષ્કિંધા’ છે. અહીં વાલ્મીકિ રામાયણમાં વર્ણવેલા દ્રશ્યો જોવા મળે છે. અહીં રાજવંશ પોતાને અંગદનો વંશજ માને છે.

પ્રશ્રવણ પર્વત– આ સ્થાન માટે કહેવાય છે કે ભગવાન રામે પ્રશ્રવણ શિખર પર વરસાદના ચાર મહિના વિતાવ્યા હતા અને ત્યાંથી સીતાજીનું સરનામું મેળવીને લંકા જવા રવાના થયા હતા. હમ્પીથી 4 કિ.મી દૂરના માલ્યાવંત પર્વતના શિખરનું નામ ‘પ્રશ્રવણ શિખર’ છે.

સ્ફટિક શીલા– આ સ્થાન માટે એવું કહેવાય છે કે હનુમાનજીએ શ્રી રામને અહીં સીતા માની શોધ વિશે જાણ કરી હતી. આ તે સ્થાન માનવામાં આવે છે જ્યાં વાનરોનો સભા થઈ હતી. અત્યારે પણ આ જગ્યા ‘રામ કચેરી’ તરીકે પ્રખ્યાત છે.

કર સિદ્ધેશ્વર મંદિર– આ સ્થાન હોસદુર્ગથી 25 કિમી દૂર છે અને તે રામગિરિ નામની પહાડી છે. શ્રી રામે લંકા જતા સમયે ભગવાન શિવની પૂજા કરી હતી. તેથી ટેકરીનું નામ ‘રામગિરિ’ અને મંદિરનું નામ ‘રામેશ્વર’ છે. આની નજીક રામેશ્વર નામની જગ્યા છે, જ્યાં ભગવાન રામ શિવની પૂજા કરતા હોવાનું કહેવાય છે.

બાણેશ્વર મંદિર– કન્નડ શબ્દ બાણ હોરાનો અર્થ થાય છે તીર ઉપાડી શકાતું નથી. આ સ્થળની કથા એવી છે કે લક્ષ્મણજીએ શ્રી રામના ધનુષ અને બાણ સાથે ચાલવાની ના પાડી હતી. અહીં ભગવાન શિવે સ્થાનિક પ્રભાવ બતાવીને બંનેને શાંત કર્યા. આ કારણે આ સ્થાનનું વિશેષ મહત્વ છે, જે લોકકથાઓમાં કહેવામાં આવ્યું છે.

રામેશ્વર (રામનાથપુરા) – ભગવાન રામે લંકા તરફ જતી વખતે કિષ્કિંધા પછી સેના સાથે કાવેરી નદીના કિનારે લાંબી યાત્રા કરી હતી. તે સમયે તેમણે અહીં શિવલિંગની સ્થાપના કરી હતી. આ સ્થાનને બે વખત શ્રી રામના સાનિધ્યમાં રહેવાનું સૌભાગ્ય મળ્યું છે.

કોદંડ શ્રી રામ મંદિર- આ સ્થાન માટે એવું કહેવાય છે કે કાવેરી નદીના કિનારે ચૂંચા-ચુંચી નામના રાક્ષસ દંપતીને શ્રી રામે યોગ્ય શિક્ષણ આપીને સાત્વિક બનાવ્યા હતા અને તેમનાથી ઋષિઓનું રક્ષણ કર્યું હતું. આવી અનેક વાર્તાઓ સમગ્ર રામ વન ગમન માર્ગમાં પ્રચલિત છે.

શિવ મંદિર ગાવી રાયન બેટ્ટા– મૈસૂર જિલ્લાના તલકાડની પાસે કાવેરી નદીના કિનારે એક પર્વતનું નામ ગાવી રાયન બેટ્ટા છે. એવું કહેવાય છે કે લંકા પર ચડાઈ કરતી વખતે શ્રી રામે ગાવી દૈત્યનો વધ કર્યો હતો. પછી તેણે શિવની પૂજા કરી. એવું માનવામાં આવે છે કે ભગવાન રામે અહીં દશરથજીનું શ્રાદ્ધ કર્યું હતું. ત્યારબાદ આજે પણ લોકો અહીં પિતૃઓનું શ્રાદ્ધ કરવા આવે છે.

चिक्करहिं दिग्गज डोल महि गिरि लोल सागर खरभरे।

मन हरष सभ गंधर्ब सुर मुनि नाग किन्नर दुख टरे।।

कटकटहिं मर्कट बिकट भट बहु कोटि कोटिन्ह धावहीं।

जय राम प्रबल प्रताप कोसलनाथ गुन गन गावहीं।।1।।

सहि सक न भार उदार अहिपति बार बारहिं मोहई।

गह दसन पुनि पुनि कमठ पृष्ट कठोर सो किमि सोहई।।

रघुबीर रुचिर प्रयान प्रस्थिति जानि परम सुहावनी।

जनु कमठ खर्पर सर्पराज सो लिखत अबिचल पावनी।।2।।

(લેખમાં આપેલી માહિતી ડૉ. રામ અવતારના સહયોગથી મેળવવામાં આવી છે. ડૉ. રામ અવતારે ભારત સરકારના માનવ સંસાધન વિકાસ વતી વનવાસી રામ અને લોક સંસ્કૃતિ પર તેની અસર વિષય પર સંશોધન યોજનાની મંજૂરી મળ્યા બાદ સંશોધન કરવામાં આવે છે. રામ વન ગમનની યાત્રાની પણ મુલાકાત લીધી અને ભગવાન રામ સાથે જોડાયેલા સ્થળોની મુલાકાત લીધી. આ માહિતી તેમના પુસ્તકમાં પણ આપી છે અને આ માહિતી વેબસાઈટ પર પણ છે. તેથી તેમના સહકારથી આ શ્રેણી બનાવવામાં આવી છે.)

Follow us on

Related Stories

Most Read Stories

Click on your DTH Provider to Add TV9 Gujarati